تحلیل بازار موبایل در ایران
بازار تلفن همراه در ایران طی یک دههٔ گذشته، از یک بازار غیرشفاف به یکی از شفاف‌ترین و البته ارزبرترین بخش‌های اقتصاد کشور تبدیل شده است. انتشار آمارهای جدید سامانهٔ همتا مبنی بر وجود بیش از ۱۰۶ میلیون دستگاه فعال در کشور، ابعاد تازه‌ای از الگوی مصرف ایرانیان را نشان می‌دهد. بر اساس این داده‌ها، هم‌اکنون ۸۸.۵ میلیون گوشی هوشمند، ۱۶.۵ میلیون گوشی دکمه‌ای و ۱.۲ میلیون تبلت در شبکهٔ ارتباطی کشور فعال هستند. بررسی دقیق این آمارها سه نکتهٔ کلیدی را پیش روی ما می‌گذارد: سهم بازار برندها نشان می‌دهد که ۴۵ درصد از تقاضا در اختیار سامسونگ و ۲۴ درصد در اختیار شیائومی است. سهم مجموع ۶۹ درصدی این دو برند اثبات می‌کند که جامعهٔ ایرانی به شدت متکی بر گوشی‌های میان‌رده برای امور روزمره‌ای مثل بانکداری، تاکسی‌های اینترنتی و آموزش آنلاین است. نوکیا و اپل نمونه‌ای بارز از تفاوت سهم تعدادی و سهم ارزشی هستند. نوکیا ۱۲ درصد از حجم کل دستگاه‌های کشور را در اختیار دارد، اما به دلیل قیمت زیر ۲۵ دلار، فشار ارزی ناچیزی وارد می‌کند. در نقطهٔ مقابل، برند اپل تنها ۶ درصد از تعداد دستگاه‌ها را تشکیل می‌دهد، اما به دلیل متوسط قیمت ۱۰۰۰ دلاری، بخش چشمگیری از ارز بازار را به خود اختصاص داده است؛ یعنی یک اقلیت ۶ درصدی، حجم بالایی از منابع ارزی واردات موبایل را مصرف می‌کنند. ثبات واردات روی عدد ۱۵ میلیون دستگاه طی ۵ سال اخیر، نشان می‌دهد بازار به اشباع رسیده است. این حجم واردات سالانه حدود ۳ میلیارد دلار ارز از کشور خارج می‌کند و موبایل را در صدر کالاهای وارداتی قرار داده است؛ موضوعی که سیاست‌گذار را برای مدیریت منابع ارزی با چالش جدی مواجه کرده است. تا قبل از تکمیل طرح رجیستری در سال ۱۳۹۸، واردات رسمی سالانه کمتر از ۳ میلیون دستگاه به ارزش ۵۰۰ میلیون دلار بود که یعنی بیش از ۸۰ درصد بازار در دست قاچاق بود. اما اجرای موفق رجیستری قاچاق را تقریباً به صفر رساند و جهش واردات رسمی به ۱۵ میلیون دستگاه، نشان‌دهندهٔ شفاف شدن بازار و افزایش درآمدهای گمرکی بود. در نهایت، بازار ۱۰۶ میلیونی موبایل در ایران بازاری بالغ و شفاف است، اما چالش اصلی سال‌های آینده، موازنه میان تأمین گوشی‌های اقتصادیِ پرتقاضا و مدیریت واردات برندهای گران‌قیمت خواهد بود.