آیا ایرانی ها پرمصرف هستند؟
آیا ایرانی‌ها پرمصرف هستند؟ آمارها گاهی چیزهایی می‌گویند که ما دوست نداریم. حتما به این خبرهای ناراحت‌کننده برخورده‌اید! مثلا به ما ایرانی‌ها می‌گویند که کتاب نمی‌خوانید یا پرمصرف هستید! اما اگر وضعیت آن جوری نباشد که عددها می‌گویند چه؟ اصلا بیایید یکی از همین خبرها را انتخاب کنیم و ببینیم آیا واقعیت و آمار در یک مسیر حرکت می‌کنند؟ از بغل دستی‌تان بپرسید آیا ایرانی‌ها پرمصرفند؟ قطعا می‌گوید بله! چون شهروند ایرانی در طول زندگی‌اش مصرف عجیب و غریبی را تجربه و مشاهده می‌کند؛ از مصرف بیش از استاندارد ظروف یک بار مصرف تا مصرف انرژی و سرد و گرم کردن فضا. بیایید کمی به اعداد هم نگاه کنیم. در ایران حدود ۲۲میلیون خانوار زندگی می‌کنند. ۸۶درصد از این خانوار از کیسه فریز استفاده می‌کنند و نزدیک به ۷۸درصد از کیسه زباله. می‌توانید تصور کنید چه میزان زباله تولید می‌شود؟ عدد دقیقش می‌شود ۲۱۳هزار تن پسماند در یک هفته. هر خانوار هم نزدیک به ۶کیلوگرم پسماند دارد. البته این جدای مصرف ظروف یکبار مصرف است! همین خانوارها در فصل سرد به‌طور متوسط ۸۱درصد از زیربنای خانۀ خود را گرم می‌کنند و در ماه‌های گرم ۷۵درصد فضای ساختمان را خنک نگه می‌دارند. یعنی تقاضا برای آسایش حرارتی فقط مربوط به یک اتاق یا نقطه نیست و تقریبا باید تمام فضای مسکونی سرد یا گرم شود. به این اعداد دقت کردید؟ به نظر شما هم این مدل مصرف یک فاجعۀ تمام عیار است؟ اما برای شما آماری داریم که می‌گوید آنقدرها که فکر می‌کنید، ایرانی‌ها رفتار پرمصرفی ندارند. کاربرد ظروف یکبار مصرف برای همه مشخص است اما آمار نشان می‌دهد ایرانی‌ها الگوی متفاوتی برای استفاده از ظروف یکبارمصرف دارند! طبق یافته‌ها، ۶۵درصد خانوار ایرانی ظرف‌های یکبار مصرف را بهینه‌تر و چندباره استفاده می‌کنند. برای مثال ظرف‌های یکبار مصرف را می‌شویند یا کیسه‌های پلاستیکی خرید را تا می‌کنند تا به‌عنوان کیسۀ زباله استفاده کنند. بیایید به مصرف انرژی در ایران نگاه دوباره‌ای بیندازیم. چرا ایرانی‌ها تا این اندازه انرژی مصرف می‌کنند؟ باید ببینیم جامعه‌ای که حتی از ظروف یکبار مصرف هم چندباره استفاده می‌کند و عملا رفتار پرمصرفی را از خود نشان نمی‌دهد به چه دلیلی مصرف انرژی بالایی دارند؟ مصرف انرژی بالا در خانه‌های ایرانیان معلول علت‌های دیگری است نه صرفا رفتار مصرفی آن‌ها. پاسخ صحیح این سوال در یک مفهوم پنهان است؛ شکاف بین نیاز انرژی و ناکارآمدی ساختمان! مصرف بالای انرژی برای شهروند ایرانی یک انتخاب لوکس نیست بلکه به دلیل ساختمانی است که دیوارهایش به درستی عایق نشده‌اند، اتلاف حرارت از پنجره رخ می‌دهد یا حتی وسایل سرمایش و گرمایش فرسوده‌اند. وقتی خانه مثل یک آبکش، سرما یا گرما را از خود عبور می‌دهد، ایرانی چاره‌ای ندارد که خانه را سردتر یا گرم‌تر کند. در کنار این‌ها قیمت پایین انرژی و شرایط اقلیمی را هم باید در نظر گرفت. نمی‌شود الگوی مصرف انرژی در ایران گرم و خشک را با هلند مقایسه کرد. حالا وقت خوبی است که به سوال ابتدایی بازگردیم. آیا ایرانی‌ها پرمصرف هستند؟ اگر بخواهیم بدون توجه به شرایط به این سوال پاسخ دهیم، بله؛ البته اگر بخواهیم ایران را در دام مقایسه با کشورهایی که از لحاظ اقلیم، سبک زندگی و روابط، جمعیت، زیرساخت‌ها و سیاست‌گذاری‌های مصرف و قیمت انرژی متفاوت است، بیندازیم. ولی اگر بخواهیم نگاهی واقع‌بینانه به ایرانی‌ها و دلایل مصرف و الگوی مصرفی‌شان داشته باشیم؛ نتیجه این می‌شود که نتیجۀ این مدل مصرف در گرو زنجیره‌ای از تصمیمات و عملکرد نادرست است.