تهدید ایران برای انهدام مراکز داده خلیج فارس؛ اینترنت منطقه و جهان چقدر در معرض خطر است؟

به نقل از الجزیره، این هشدار در حالی صادر می‌شود که تصرف خاک یمن در امتداد خط ساحلی دریای سرخ در ماه گذشته توسط انصارالله تحت حمایت ایران، نگرانی‌هایی را در مورد ایمنی کابل‌های اینترنتی که اروپا و آسیا را به هم متصل می‌کنند، ایجاد کرده است. نبرد شدیدی بین دولت دست‌نشانده یمن و انصارالله یمن در چند مکان، از جمله باب المندب، که تقریباً یک پنجم ترافیک اینترنت جهانی از آن عبور می‌کند، در جریان است.

مراکز داده و منافع تجاری ایالات متحده در بحرین و امارات متحده عربی در طول جنگ ایالات متحده و اسرائیل علیه ایران مورد حمله قرار گرفتند. تهران اعلام کرد که این حملات در پاسخ به حملات آمریکا به تأسیسات غیرنظامی ایران بوده است.

از زمان تفاهمنامه ماه ژوئن بین ایران و ایالات متحده، خصومت‌های فعال تا حد زیادی پایان یافته، اما حملات به کشتی‌هایی که از طریق گلوگاه نفتی جهانی - تنگه هرمز - عبور می‌کنند، ادامه داشته است. پس اینترنت منطقه چقدر در معرض خطر است؟

چرا مراکز داده و کابل‌های اینترنت آسیب‌پذیرند؟ زیرا داده‌های زیادی از طریق چند مسیر باریک عبور می‌کنند.

طبق برآوردهای شرکت تحقیقاتی TeleGeography، بیش از ۹۰ درصد ظرفیت داده بین اروپا و آسیا از طریق کابل‌های زیر دریای سرخ عبور می‌کند. آنها از طریق باب‌المندب، تنگه‌ای با عرض حدود ۲۶ کیلومتر در باریک‌ترین حالت خود، وارد دریا می‌شوند که یکی از شلوغ‌ترین مسیرهای دریایی است که اروپا را به آسیا متصل می‌کند.

کابل‌های ارتباطی زیر دریا کابل‌ها می‌توانند توسط لنگر یا خرابکاری قطع شوند و تعمیرات در منطقه جنگی نیاز به مجوز و ضمانت ایمنی دارد. مراکز داده که برنامه‌های بانکی و خدمات ابری را اجرا می‌کنند، اهداف بزرگ و ثابتی هستند.

آندریاس کریگ، مدرس ارشد مطالعات امنیتی در کالج کینگ لندن، به الجزیره گفت: «یک حمله لزوماً نیازی به تخریب خود سرورها برای از کار انداختن کل تأسیسات ندارد.» او گفت که مراکز داده به برق، خنک‌کننده و ارتباطات از راه دور بدون وقفه وابسته هستند، در حالی که کابل‌های زیر دریا «به سختی می‌توان به طور مداوم از آنها محافظت کرد و اختلال می‌تواند همزمان چندین کشور را تحت تأثیر قرار دهد.» آیا ایران تهدید به حمله به مراکز داده و کابل‌ها کرده است؟ بله، از زمان آغاز جنگ در ماه فوریه، بارها این تهدید مطرح شده است.

در 11 مارس، رسانه‌های ایران اعلام کردند سپاه پاسداران انقلاب اسلامی فهرستی از «اهداف جدید ایران»، از جمله زیرساخت‌های ابری متعلق به گوگل، مایکروسافت و اوراکل در اسرائیل و برخی از کشورهای خلیج فارس، منتشر کرده است. همان ماه، سپاه در یک پست تلگرامی، 17 شرکت آمریکایی از جمله گوگل، متا و اپل و همچنین شرکت هوش مصنوعی اماراتی G42 را به عنوان اهداف بالقوه معرفی کرد.

کریگ گفت که تهدید سرلشکر رضایی را جدی می‌گیرد، اما بین توانایی ایران در ایجاد اختلال چشمگیر و توانایی آن در «تخریب سیستماتیک زیرساخت‌های دیجیتال خلیج فارس» تمایز قائل شد. وی گفت: «آنچه هشدار محسن رضایی را به ویژه مهم می‌کند این است که او صرفاً مجموعه‌ای دیگر از اهداف را تهدید نمی‌کند.

او در حال شناسایی دسته جدیدی از زیرساخت‌های راهبردی است که تنوع اقتصادی خلیج فارس را مستقیماً به قدرت فناوری آمریکا متصل می‌کند.» آیا زیرساخت‌ها و کابل‌های فناوری قبلاً مورد حمله قرار گرفته‌اند؟ بله.

در ماه مارس، خدمات وب آمازون (AWS) اعلام کرد که دو مورد از تأسیسات آن در امارات متحده عربی «مستقیماً مورد حمله پهپادها» قرار گرفته‌اند، در حالی که حمله‌ای در نزدیکی یکی از تأسیسات آن در بحرین «باعث تأثیر فیزیکی بر زیرساخت‌های ما شده است». بانک تجاری ابوظبی اعلام کرد برنامه آن به دلیل اختلال در فناوری اطلاعات در سراسر منطقه در دسترس نیست، اگرچه این موضوع را مستقیماً به AWS مرتبط نکرد.

در ماه سپتامبر، AWS اعلام کرد نمی‌تواند چندین سایت در بحرین و یک سایت در امارات متحده عربی را بازیابی کند. دست‌کم هفت کابل مهم داده و اینترنت زیردریایی از تنگه هرمز عبور می‌کنند.

یکی از مهم‌ترین آنها کابل AAE-۱ است؛ سامانه‌ای حدود ۲۵ هزار کیلومتری که جنوب‌شرق آسیا را از مسیر خاورمیانه و آفریقا به اروپا متصل می‌کند. در فوریه ۲۰۲۴، سه کابل در زیر دریا آسیب دیدند که به احتمال زیاد به دلیل کشیده شدن لنگر روبیمار، یک کشتی باری که توسط موشک حوثی‌ها از کار افتاده بود، طبق اجماع صنعتی گزارش شده توسط Data Center Dynamics، بوده و تعمیرات آن ماه‌ها طول کشید.

در سپتامبر ۲۰۲۵، دو کابل در نزدیکی جده قطع شد و دسترسی به اینترنت در سراسر خاورمیانه و جنوب آسیا را کند کرد. هیچ دلیلی تأیید نشده است.

کریگ گفت: «ارتش‌های خلیج فارس می‌توانند اکثر تهدیدهای ورودی را رهگیری کنند، اما حتی تعداد کمی از حملات موفق می‌تواند عواقب اقتصادی نامتناسبی ایجاد کند.» وی افزود که پهپادهای نسبتاً ارزان می‌توانند تأسیساتی را که تجهیزات میلیاردها دلاری در آنها نگهداری می‌شود، تهدید کنند. آیا حوثی‌ها به کابل‌های زیر دریا حمله کرده‌اند؟

تا آنجا که مشخص است، نه مستقیماً، و این گروه ایجاد خسارت ۲۰۲۴ را انکار کرده است. اما در اواسط سپتامبر، انصارالله بندر موخا و قلمرو اطراف باب المندب را تصرف کردند.

در ۱۱ سپتامبر، آنها به جزیره میون رسیدند که تنگه را به دو قسمت تقسیم می‌کند. در ۵ اکتبر، دولت یمن که از نظر بین‌المللی به رسمیت شناخته شده است، اعلام کرد که موخا و مواضع نزدیک تنگه را بازپس گرفته است.

حوثی‌ها این موضوع را تکذیب کردند. آیا جایگزین‌هایی برای دریای سرخ وجود دارد؟

برخی، اما هزینه بیشتری دارند و هنوز در حال ساخت هستند. وزارت ارتباطات در بیانیه‌ای اعلام کرد که در ۱۰ سپتامبر، عراق قراردادی را با شرکت Ooredoo قطر برای انتقال داده‌ها از خلیج فارس به اروپا از طریق خاک خود امضا کرد.

در ۷ اکتبر، بازوی بین‌المللی Ooredoo موافقت کرد فیبر نوری را از iQ Networks عراق خریداری کند تا مسیر را به سمت ترکیه گسترش دهد، مشروط به تأیید دولت. مایکروسافت در ماه سپتامبر در یک پست وبلاگی اعلام کرد که تا سال ۲۰۳۰ بیش از ۴۰۰ میلیون دلار در اتصال زیر دریا و زمینی در سراسر خاورمیانه سرمایه‌گذاری خواهد کرد.

سایت خبری فناوری Rest of World در ۷ اکتبر با استناد به یک منبع ناشناس گزارش داد که گوگل و متا ارسال برخی ترافیک از طریق عراق را آغاز کرده‌اند. این امر چگونه بر جاه‌طلبی‌های قطب فناوری خلیج فارس تأثیر خواهد گذاشت؟

سرمایه‌گذاری ادامه دارد، اما جنگ از قبل به این بخش آسیب رسانده است. کشورهای خلیج فارس اقتصاد پس از نفت خود را بر فناوری بنا نهاده‌اند.

در ابوظبی، شرکت اماراتی G42 با همکاری OpenAI، Nvidia و دیگران در حال ساخت Stargate UAE است. این پروژه در یک پردیس هوش مصنوعی ۵ گیگاواتی امارات-آمریکا قرار دارد.

خبرگزاری عربستان سعودی گزارش داد که صندوق سرمایه‌گذاری عمومی سعودی، Humain، یک شرکت هوش مصنوعی به ریاست ولیعهد محمد بن‌سلمان، را در ماه مه ۲۰۲۵ برای ساخت مراکز داده و یک مدل هوش مصنوعی به زبان عربی راه‌اندازی کرد. صندوق ثروت ملی قطر در سپتامبر ۲۰۲۵ به سرمایه‌گذار آمریکایی Blue Owl در یک پروژه ۳ میلیارد دلاری برای ساخت مرکز داده پیوست.

در ماه سپتامبر، مایکروسافت در یک پست وبلاگی اعلام کرد تا سال ۲۰۳۰ بیش از ۱۰ میلیارد دلار در کویت، قطر، عربستان سعودی و امارات متحده عربی سرمایه‌گذاری خواهد کرد و تمرکز جدیدی بر «تاب‌آوری دیجیتال» خواهد داشت. اما AWS اعلام کرد که «تمام گزینه‌ها» را برای بازیابی برخی از داده‌های میزبانی شده در بحرین «بررسی کرده است».

به باور کارشناسان، امارات متحده عربی به ویژه در معرض خطر است، زیرا راهبرد هوش مصنوعی آن عمیقاً با شرکت‌های فناوری آمریکایی ادغام شده و زیرساخت‌های اماراتی را به عنوان هدفی برای ایران جذاب‌تر می‌کند. قطر، با روابط دیپلماتیک خود با تهران، از نظر سیاسی تا حدودی در موقعیت بهتری قرار دارد.