ایرانیان؛ مردمی که «نشسته» عمر می‌گذرانند

به نقل از تابناک، بر اساس امارها، وقت فراغت هست، اما حرکت نیست. گزارش‌های موسسه ملی تحقیقات سلامت نشان می‌دهد در جمعیت بالای ۱۸ سال، بیش از ۵۱ درصد کمتر از میزان توصیه‌شده سازمان جهانی بهداشت فعالیت بدنی دارند.

پنج ساعت وقت فراغت در شبانه‌روز، و فقط چهل دقیقه تحرک. همین.

آمار رسمی موسسه ملی تحقیقات سلامت می‌گوید بیش از نیمی از جمعیت بالای هجده‌سال کشور کمتر از میزان توصیه‌شده سازمان جهانی بهداشت فعالیت بدنی دارند. زنان بیشتر از مردان، سالمندان بیشتر از همه؛ و این در حالی است که اوقات فراغت روزانه ایرانی‌ها از پنج ساعت هم فراتر رفته.

وقت هست، اما بدن نشسته است. سازمان جهانی بهداشت برای بزرگسالان حداقل ۱۵۰ دقیقه فعالیت متوسط در هفته (یا ۷۵ دقیقه شدید) را ضروری می‌داند.

در ایران، اما فاصله‌ها عمیق است. برخی برآوردهای جدیدتر این رقم را نزدیک به ۴۶ درصد اعلام کرده‌اند؛ عددی که ایران را در ردیف کشورهای با نرخ بالای کم‌تحرکی قرار می‌دهد، در حالی که میانگین جهانی حدود ۳۱ درصد است.

یا خبر می خوانم یا حرف می زنم منصور، ۵۲ ساله، کارمند بازنشسته در یکی از محله‌های کرج، روی نیمکت پارک می‌نشیند و می‌گوید: «هر روز بعدازظهر می‌آیم اینجا. هوا خوب است، اما راه رفتن؟

پای راستم درد می‌کند. دکتر گفته پیاده‌روی کن، اما بعد از ده دقیقه مجبورم بنشینم.

بعد همان‌جا می‌مانم تا غروب. وقت دارم، اما بدنم نمی‌کشد.» او با اشاره به تلویزیون و موبایل اضافه می‌کند: «چهار پنج ساعت وقت آزاد دارم، بیشترش یا خبر نگاه می‌کنم یا با همسایه حرف می‌زنم.

حرکت واقعی؟ خیلی کم.» در تهران، تصویر کمی متفاوت، اما هم‌جهت است.

رضا، ۴۱ ساله، راننده اسنپ در غرب تهران، از پشت فرمان می‌گوید: «صبح تا شب پشت ماشینم. شب که می‌رسم خانه فقط می‌خواهم دراز بکشم.

گاهی با خودم می‌گویم بروم یک دور بدوم، اما فردا باید از ساعت شش دوباره در ترافیک باشم. انرژی ندارم.

ورزش؟ کی وقت و پولش را دارد؟

حتی اگر بخواهم با رفیق بروم کوه، هزینه کفش و رفت‌وآمد و وقتش جور نیست.» ضرورتی که تبدیل به فرهنگ نشده دکتر سعید رضایی، متخصص طب ورزشی این وضعیت را چنین توضیح می‌دهد: «کم‌تحرکی فقط کمبود ورزش نیست؛ سبک زندگی نشسته است که به تدریج به عادت تبدیل شده. در نسل جدید، به‌ویژه نوجوانان و جوانان، وابستگی به صفحه‌نمایش و کمبود فضاهای امن و در دسترس برای حرکت، مشکل را تشدید کرده است.

در بزرگسالان هم فشار کاری، ترافیک و خستگی مزمن، فرصت حرکت را می‌گیرد. آمارها نشان می‌دهد با افزایش سن، میزان کم‌تحرکی بیشتر می‌شود و سالمندان آسیب‌پذیرترین گروه هستند.» او تأکید می‌کند که حتی فعالیت‌های سبک روزانه مثل پیاده‌روی منظم می‌تواند تفاوت ایجاد کند، اما فرهنگ عمومی هنوز به آن عادت نکرده است.

در این میان نتیجه مقایسه نسل‌ها روشن است. در گروه سنی ۱۸ تا ۲۴ سال، کم‌تحرکی کمتر دیده می‌شود، اما با ورود به میانسالی و سالمندی شیب تند می‌شود.

نسل جدید اگرچه در ظاهر پرجنب‌وجوش‌تر به نظر می‌رسد، اما بخش عمده تحرکشان به فضای مجازی و نشستن پشت گوشی محدود شده است. بزرگسالان هم وقت فراغت خود را بیشتر به تماشای تلویزیون، شبکه‌های اجتماعی یا استراحت منفعلانه می‌گذرانند.

گزارش‌های مربوط به گذران وقت نشان می‌دهد سهم ورزش از اوقات فراغت ایرانی‌ها بسیار ناچیز است؛ در حالی که وقت آزاد روزانه قابل توجه است، بخش کوچکی از آن به حرکت واقعی اختصاص می‌یابد. هزینه‌های بی‌تحرکی هزینه‌های بی‌تحرکی فقط جسمی نیست.

کم‌تحرکی با افزایش بیماری‌های قلبی‌عروقی، دیابت، فشار خون، چاقی و حتی برخی سرطان‌ها ارتباط مستقیم دارد. برآوردها حاکی از آن است که سالانه ده‌ها هزار مرگ زودرس در کشور با عوارض ناشی از بی‌تحرکی مرتبط است و بار اقتصادی سنگینی بر نظام سلامت و خانواده‌ها تحمیل می‌کند؛ از هزینه‌های درمان گرفته تا کاهش بهره‌وری و ازکارافتادگی زودرس.

دکتر رضایی می‌گوید: «هر دقیقه نشستن اضافه، هزینه‌ای است که بعداً با دارو، بستری و عوارض مزمن پرداخت می‌شود. این هزینه را فرد، خانواده و در نهایت جامعه می‌پردازد.» فرهنگ ورزش هنوز به‌طور کامل جا نیفتاده.

فضاهای ورزشی در بسیاری از محله‌های تهران و کرج یا دور از دسترس‌اند یا هزینه‌بر. حتی ساده‌ترین حرکت مثل قدم زدن، گاهی با موانع محیطی و اجتماعی روبه‌رو می‌شود.

برای زنان این موانع گاه پررنگ‌تر است؛ نگاه‌ها و شرایط خیابان می‌تواند انگیزه را کم کند. مریم، ۳۸ ساله و مادر دو فرزند در جنوب تهران، مختصر می‌گوید: «می‌خواهم بروم پیاده‌روی، اما بیرون که می‌آیم، شرایط همیشه راحت نیست.

بعدش هم هزینه باشگاه و وقتش جور نمی‌شود.» تحرک از نوع دیگر دریچه هنوز باز است و هوا می‌آید، اما بسیاری از ما پشت آن نشسته‌ایم و فقط نگاه می‌کنیم. پنج ساعت وقت، چهل دقیقه حرکت.

این فاصله، دیگر فقط آمار نیست؛ شکل زندگی روزمره شده است. زندگی‌ای که هر روز کمی بیشتر می‌نشیند و کمی کمتر نفس می‌کشد.

در این میان البته عده ای نیز طور دیگری در تحرک‌اند. حرکت برای یافتن لقمه نانی و این حرکت، گاه هزینه‌اش از بی‌تحرکی هم بیشتر است؛ انجا که منجر به نتیجه مطلوب نمی‌شود!