بقائی: نقض تفاهم به بهانه حمله به سه کشتی، سناریویی از پیش طراحی‌شده بود
در مورد ادعای حمله به سه کشتی، اساساً جزئیات و اسناد اثبات‌شده‌ای وجود ندارد و تردید‌های جدی درباره اصل و نحوه وقوع آن مطرح است.
«اسماعیل بقائی» سخنگوی وزارت امور خارجه ایران شامگاه شنبه ۲۸ شهریور در گفت‌وگویی تلویزیونی در پاسخ به ادعا‌ها و فضاسازی‌های رسانه‌ای پیرامون متهم کردن نیرو‌های مسلح به نقض تفاهم‌نامه و موضع دستگاه دیپلماسی در این خصوص اظهار داشت: متأسفانه تمایل به خودشماتتی یکی از پیامد‌ها و نشانه‌های جنگ شناختی و رسانه‌ای دشمن است. برخی واقعیت‌ها آن‌چنان آشکار است که نیاز چندانی به توضیح ندارد؛ ما با طرفی مواجه هستیم که کارنامه پیمان‌شکنی آن در طول سال‌های گذشته نه فقط برای مردم ایران، بلکه برای تمام جامعه جهانی کاملاً روشن است.
خروج بی‌دلیل از برجام در سال ۲۰۱۸ — سندی که پشتوانه قطعنامه فصل هفتمی شورای امنیت را داشت — گواهی بر این مدعاست. بقائی با اشاره به رفتار خصمانه طرف مقابل طی ماه‌های اخیر تصریح کرد: بی‌انصافی در حق خود و مردم است اگر تحولات را مقطعی ارزیابی کنیم و رخداد‌ها را از یاد ببریم.
در کمتر از نه ماه، جمهوری اسلامی ایران دو بار درست در حین انجام مذاکرات دیپلماتیک، هدف تعدی و تجاوز نظامی قرار گرفت؛ بنابراین مگر می‌توان واقعیت این رفتار‌ها را کتمان کرد؟ وی در تشریح ماجرای ادعایی تعرض به سه شناور و سوءاستفاده از آن برای برهم زدن توافقات گفت: در مورد ادعای حمله به سه کشتی، اساساً جزئیات و اسناد اثبات‌شده‌ای وجود ندارد و تردید‌های جدی درباره اصل و نحوه وقوع آن مطرح است.
اما حتی به فرض صحت چنین رخدادی، سندی که حاصل هفته‌ها مذاکره فشرده پس از یک جنگ خشن و پرآسیب بوده، چگونه می‌تواند با چنین بهانه‌ای کنار گذاشته شود؟ طرف‌های مقابل مدعی هستند این شناور‌ها متعلق به سه کشور منطقه بوده‌اند؛ پرسش اینجاست که این کشور‌ها با اشراف به بند ۵ یادداشت تفاهم و آگاهی از ناامنی مسیر جنوبی، چرا در شرایطی که ایران تمهیدات لازم برای تردد از مسیر امن را مهیا کرده بود، اجازه عبور از مسیر ناامن را دادند؟
آیا این اقدام جز با هماهنگی سنتکام صورت گرفته است؟ سخنگوی دستگاه دیپلماسی در پایان با نامتناسب خواندن واکنش آمریکا تأکید کرد: حتی در صورت بروز نقض، سازوکار‌هایی برای بررسی و گفت‌و‌گو پیش‌بینی شده بود.
اینکه طرف مقابل در گام نخست تفاهم را خاتمه‌یافته بداند، محاصره دریایی را بازگرداند و تمام تعهدات خود را نقض کند، آشکارا نشان می‌دهد که این اقدام واکنشی فوق‌العاده نامتناسب بوده و واشنگتن از قبل زمینه را برای بهانه‌جویی آماده کرده بود تا از تفاهمی که منافعش را تأمین نمی‌کرد خارج شود. سخنگوی وزارت امور خارجه در ادامه این گفت‌وگوی تلویزیونی، در پاسخ به سوالی درباره اهداف سفر فردای وزیر کشور پاکستان به تهران و گمانه‌زنی‌ها پیرامون احتمال انتقال پیام یا طرحی مشخص از سوی آمریکا اظهار داشت: ما روابط بسیار خوب و رو به رشدی با کشور همسایه، پاکستان، داریم و به‌ویژه در چند ماه اخیر این مناسبات در همه حوزه‌ها ارتقا یافته است.
مبنای سیاست ما در امتداد راهبرد همسایگی بر این بوده که از تمامی پیوند‌های فرهنگی، تاریخی و مشترکات برای تحکیم مناسبات استفاده کنیم. وی با رد وجود ابتکار عمل یا پیام ویژه در این سفر افزود: سفر وزیر کشور پاکستان کاملاً در چارچوب مباحث دوجانبه انجام می‌شود و احتمال دارد یکی از وزرای اقتصادی این کشور نیز وی را همراهی کند.
هدف اصلی این سفر پیگیری تفاهمات پیشین میان دو کشور، به‌ویژه مصوبات در سطح سران است. پاکستان به عنوان طرفی که نقش میانجی را ایفا کرده، طبیعی است که از فرصت‌ها برای طرح مسائل منطقه‌ای بهره ببرد، اما تا این لحظه حامل بودن پیام خاص یا طرح مشخصی از سوی آمریکا مطرح نیست.
سخنگوی دستگاه دیپلماسی در پاسخ به این پرسش که آیا واشنگتن واکنشی به سه شرط اصلی اعلام‌شده از سوی تهران نشان داده است یا خیر، تصریح کرد: آنچه از سوی ایران اعلام شده، در واقع همان مطالبات و مبانی اصلی مذاکرات و تفاهم ۲۸ خرداد است که دولت آمریکا بدون هیچ دلیل موجهی به صورت یک‌جانبه از آن خارج شد. مطالبه ایران مبنی بر لغو کامل تحریم‌ها و توقف محاصره دریایی همچنان به قوت خود باقی است.
مادامی که محاصره دریایی برقرار باشد، مصداق آشکار عمل تجاوزکارانه تلقی می‌شود و تا این شروط محقق نشود، سخن گفتن از پایان درگیری یا عادی‌سازی اوضاع در منطقه ممکن نخواهد بود. وی همچنین در پاسخ به سوالی درباره جایگاه توافقات اخیر با عمان پیرامون راه‌اندازی کریدور و مسیر‌های تردد ایمن در محاسبات دیپلماتیک گفت: تفاهم حاصل‌شده میان ایران و عمان به عنوان دو دولت صاحب‌ساحل در تنگه هرمز، باید از سوی تمامی بازیگران منطقه‌ای و فرامنطقه‌ای به عنوان یک فرصت واقعی نگریسته شود و محترم شمرده شود.
بقائی خاطرنشان کرد: این دو کشور ساحلی طی چند هفته مذاکرات مداوم، مختصات دقیق یک مسیر امن برای کشتیرانی تجاری را تدوین کردند و طبق برنامه‌ریزی‌ها، قرار بر این بود که خروجی این توافقات در نشست صلاله با دیگر کشور‌های منطقه نیز به اشتراک گذاشته شود. سخنگوی وزارت امور خارجه در ادامه با اشاره به سرنوشت تفاهمات فنی میان تهران و مسقط اظهار داشت: قرار بر این بود که نتایج مذاکرات چند هفته‌ای دو کشور ساحلی در خصوص تعیین مختصات مسیر ایمن برای کشتیرانی تجاری، در نشست صلاله با دیگر کشور‌های منطقه به اشتراک گذاشته شود.
هرچند این فرصت به نوعی از دست رفت، اما این موضوع به هیچ وجه نافی تلاش‌ها و دستاورد‌های ایران و عمان نیست. این تفاهم پیرامون تعیین مسیر امن صورت گرفته و قاعدتاً هرگونه سازوکار و ترتیبات معتبر در آینده، وابسته به همین اقداماتی خواهد بود که ایران و عمان به عنوان دولت‌های صاحب‌ساحل انجام داده‌اند.
وی در پاسخ به سوالی درباره پیام منتشرشده در حساب رسمی وزارت امور خارجه پاکستان پیرامون گفت‌وگوی تلفنی سید عباس عراقچی، وزیر امور خارجه ایران و سناتور محمد اسحاق‌دار، معاون نخست‌وزیر و وزیر امور خارجه پاکستان و محور‌های توافق طرفین تصریح کرد: وزرای امور خارجه دو کشور همواره در مورد موضوعات گوناگون منطقه‌ای و دوجانبه در تماس و مشورت نزدیک هستند. طبق برنامه‌ریزی‌های انجام‌شده، دو طرف توافق کرده‌اند که در حاشیه مجمع عمومی سازمان ملل متحد در نیویورک با یکدیگر دیدار و گفت‌و‌گو داشته باشند.
سخنگوی دستگاه دیپلماسی خاطرنشان کرد: علاوه بر مشارکت فعال در نشست‌های مجمع عمومی، برنامه‌ریزی گسترده‌ای برای رایزنی‌های دوجانبه با مقامات کشور‌های مختلف صورت گرفته است و دیدار با وزیر امور خارجه پاکستان نیز در زمره برنامه‌های حاشیه‌ای این سفر قرار دارد تا طیف وسیعی از مناسبات دوجانبه و تحولات بین‌المللی مورد بحث و تبادل نظر قرار گیرد. سخنگوی وزارت امور خارجه در پاسخ به سوالی درباره دغدغه‌ها پیرامون ادبیات دیپلماتیک و این نگرانی که مبادا فضای دیپلماسی عمومی این پیام نادرست را منتقل کند که اوضاع رو به تنش‌زدایی می‌رود در حالی که طرف آمریکایی تمایلی به عقب‌نشینی از اقدامات خود ندارد، اظهار داشت: همه ما در این نگرانی سهیم هستیم که مبادا برداشت طرف مقابل غیر از آن چیزی باشد که مد نظر ماست؛ بنابراین قطعاً هیچ سیگنالی نباید داده شود جز سیگنال قدرت و اقتدار که مبنایی کاملاً واقعی دارد.
وی درباره چرایی حضور هیئت عالی‌رتبه کشورمان در مقر سازمان ملل تصریح کرد: حضور در نیویورک برای نمایندگان ایران مطلقاً هیچ جذابیتی ندارد، اما آنجا سنگری است که نباید رها شود. شرکت جمهوری اسلامی ایران در نشست مجمع عمومی سازمان ملل متحد یک حق قانونی است و کسی در این زمینه به ما لطفی نکرده است؛ چرا که ایران یکی از ۵۰ کشور مؤسس سازمان ملل متحد محسوب می‌شود.
سخنگوی دستگاه دیپلماسی با اشاره به گذشت هفت ماه از تقابل‌ها و جنایات اخیر علیه کشورمان افزود: وظیفه داریم در مهم‌ترین رویداد بین‌المللی حاضر شویم تا به عنوان نمایندگان این ملت، حقانیت مردم ایران را به گوش جهانیان برسانیم. این در شرایطی است که طرف مقابل از تمام ابزار‌ها برای ممانعت از حضور هیئت ایرانی استفاده کرد؛ از اظهارنظر‌های سخیف و تبلیغات رسانه‌ای گرفته تا سوءاستفاده از تعهدات خود به عنوان دولت میزبان از طریق ایجاد تأخیر در صدور روادید یا خودداری از صدور ویزا برای شماری از اعضای هیئت.
وی در پایان خاطرنشان کرد: این دست کارشکنی‌ها و تبلیغات منفی هرگز باعث نخواهد شد که ما از حق مشروع خود برای حضور در این نشست و بیان مواضع مقتدرانه جمهوری اسلامی ایران و ملت بزرگ ایران عقب‌نشینی کنیم. وظیفه داریم با آمادگی کامل در این رویداد جهانی شرکت کرده و مواضع اصولی کشور را با صراحت تبیین نماییم.
سخنگوی وزارت امور خارجه در پاسخ به سوال پایانی مجری برنامه درباره چرایی عدم استفاده از حضور مقامات عمان و کشور‌های عربی حوزه خلیج فارس در مجمع عمومی سازمان ملل متحد در نیویورک برای تثبیت و نهایی‌سازی تفاهم اخیر — جهت بی‌نیازی از برگزاری نشست‌های منطقه‌ای جداگانه و جلوگیری از ارسال سیگنال‌های کاهشی به بازار نفت — اظهار داشت: آنچه قرار بود در نشست صلاله اتفاق بیفتد، فرصتی بود که متأسفانه دیگران مانع تحقق آن شدند و این فرصت را گرفتند؛ در حالی که جمهوری اسلامی ایران حسن نیت کامل خود را در این مسیر نشان داد و تفاهم میان ایران و عمان نهایی شده بود. وی در ادامه با تأکید بر لزوم گام‌های عملی برای تحقق ثبات در خلیج فارس تصریح کرد: اگر به این اصل باور داریم که در نهایت باید با کشور‌های منطقه به یک سازوکار اعتمادساز دست یابیم، باید از گام‌های ملموس و عملی آغاز کنیم.
ابتکار مشترک ایران و عمان دقیقاً یک اقدام عملی بود تا دو کشور صاحب‌ساحل، آنچه را که در خصوص تعیین مسیر ایمن تردد به تفاهم رسیده‌اند، برای سایرین تشریح کنند و این اقدام، مبنا و پایه‌ای برای توافقات بعدی میان کشور‌های منطقه قرار گیرد. سخنگوی دستگاه دیپلماسی در خصوص احتمال بهره‌گیری از فرصت رایزنی‌های دیپلماتیک در حاشیه نشست مجمع عمومی سازمان ملل متحد خاطرنشان کرد: استفاده از فرصت حضور کشور‌های ذی‌ربط در نیویورک برای پیشبرد این هدف حتماً یک امکان و گزینه به شمار می‌رود، اما تحقق آن مستلزم بررسی‌های لازم است تا مشخص شود آیا در طرف‌های مقابل نیز چنین آمادگی و اراده‌ای وجود دارد یا خیر.
