نقشه گاردین از عبور کابل‌های مهم دیجیتال از تنگه هرمز

دست‌کم هفت کابل در بستر آب‌های این تنگه قرار دارند که بسیاری از آن‌ها برای توسعه عظیم هوش مصنوعی در کشورهای حوزه خلیج فارس حیاتی هستند. فرارو- آیا کابل‌های زیردریایی – که حکم شریان‌های حیاتی اینترنت جهانی را دارند – می‌توانند به جبهه جدیدی در نبرد آمریکا و اسرائیل علیه ایران تبدیل شوند؟

به نقل از گاردین، رسانه‌های ایران مطرح کردند که این کشور می‌تواند با دریافت هزینه از شرکت‌های فناوری آمریکایی برای استفاده از کابل‌های اینترنتی که از تنگه هرمز (مسیر ۴۰ کیلومتری میان ایران و عمان) عبور می‌کنند، از اهرم قدرت خود بر این تنگه بهره‌برداری کند. دست‌کم هفت کابل در بستر آب‌های این تنگه قرار دارند که بسیاری از آن‌ها برای توسعه عظیم هوش مصنوعی در کشورهای حوزه خلیج فارس حیاتی هستند.

اما ایران دقیقاً چه پیشنهادی دارد و آیا این اقدام عملی و واقع‌بینانه است؟ ایران چه برنامه‌ای را اعلام کرده است؟

طرح پیشنهادی شامل سه بخش است: نخست، دریافت حق امتیاز (هزینه مجوز) از شرکت‌های خارجی برای استفاده از کابل‌های زیردریایی؛ دوم، الزام «غول‌های فناوری» (که از متا، گوگل، آمازون و مایکروسافت نام برده شده) به «فعالیت تحت قوانین جمهوری اسلامی ایران» که احتمالاً به معنای تشکیل سرمایه‌گذاری‌های مشترک است؛ و سوم، در دست گرفتن انحصار تعمیر و نگهداری این کابل‌های زیردریایی و احتمالاً دریافت هزینه بابت این خدمات از طرف‌های جهانی. به گفته این رسانه، این اقدام «تنگه هرمز را به قطبی راهبردی برای خلق ثروت مشروع تبدیل خواهد کرد».

تمام این موارد از نظر قانونی بر اساس ماده ۳۴ کنوانسیون حقوق دریاهای سازمان ملل متحد (مصوب ۱۹۸۲) توجیه‌پذیر است. به گفته این خبرگزاری، این ماده به ایران اجازه می‌دهد تا بخشی از بستر دریای تنگه هرمز را به عنوان قلمرو خود مطالبه کند، حتی در شرایطی که آب‌های سطحی آن برای کشتیرانی بین‌المللی مورد استفاده قرار می‌گیرد.

آیا کشورهای دیگری هم این کار را انجام می‌دهند؟ نه به همان شیوه.

رسانه‌های ایران به نمونه مصر اشاره کرده‌اند که سالانه بین ۲۵۰ تا ۴۰۰ میلیون دلار از طریق دریافت هزینه بابت کابل‌های زیردریایی درآمد کسب می‌کند. مصر بابت کابل‌هایی که از قلمرویش عبور می‌کنند هزینه دریافت می‌کند و در برخی موارد، از طریق شرکت «تلکام اجیپت» (Telecom Egypt) مالکیت و بهره‌برداری مشترک این کابل‌ها را بر عهده دارد.

ارقام درآمدی حاصل از این کار علنی نشده است، هرچند تخمین زده می‌شود که بخش قابل‌توجهی از کل درآمد شرکت تلکام اجیپت را تشکیل دهد. با این حال، به گفته داگ مادوری، کارشناس زیرساخت‌های اینترنت در شرکت «کنْتیک» (Kentik)، تفاوت در اینجاست که کابل‌های مورد بحث واقعاً از خاک مصر عبور می‌کنند؛ در واقع، بسیاری از آن‌ها به صورت زمینی و در امتداد بزرگراه‌ها و خطوط لوله نفت از مصر می‌گذرند.

آیا ایران واقعاً می‌تواند بابت کابل‌های زیردریایی هزینه دریافت کند و این کار چگونه ممکن است؟ بسیار بعید است.

یک مقام سابق وزارت امور خارجه آمریکا که در حوزه اینترنت جهانی تخصص دارد، می‌گوید که از منظر حقوقی، ملاحظات مربوط به تحریم‌ها مطرح است. همچنین دریافت هزینه از شرکت‌های خاص غیرممکن خواهد بود، زیرا راهی برای تفکیک ترافیک اینترنتی آن‌ها وجود ندارد.

بیشتر کابل‌های مورد بحث به ایران ختم نمی‌شوند؛ آن‌ها از زیر دریا و در فاصله‌ای دور از ساحل عبور می‌کنند. مادوری ادعا کرد: تنها راهی که آن‌ها می‌توانند بابت کشتی‌ها یا کابل‌های زیردریایی عوارض بگیرند، از طریق تهدید است.

این چیزی نیست که قبلاً شاهد آن بوده باشیم. قطع این کابل‌های زیردریایی برای ایران چقدر آسان خواهد بود؟

مادوری آن را «یک عملیات انتحاری» توصیف می‌کند. گزارش‌های خبری متعددی درباره قطع مشکوک کابل‌ها در دریای بالتیک و دریای سرخ وجود دارد و برخی حاکی از آن است که قطع کابل‌های زیردریایی می‌تواند در آینده به تاکتیکی جنگی برای حوثی‌ها، روسیه یا چین تبدیل شود.

با این حال، مادوری می‌گوید بسیاری از این گزارش‌ها «اغراق‌آمیز» هستند. به احتمال زیاد، بیشتر موارد قطع کابل ناشی از حوادثی مانند کشیده شدن لنگر کشتی‌هاست، نه خرابکاری عمدی.

در مورد ایران، بسیار بعید است که بتواند کابل‌های زیر تنگه هرمز را بدون شناسایی شدن قطع کند؛ چرا که این کشور اساساً فناوری لازم برای چنین کاری را در اختیار ندارد. ایران برای این کار مجبور خواهد بود آشکارا و در معرض گشت‌زنی‌های هوایی مداوم آمریکا اقدام کند.

قطع کابل در تنگه هرمز چه پیامدهایی خواهد داشت؟ طبق ادعای مادوری، چنین قطعی‌ای موجب اختلال در ترافیک اینترنتی منطقه خلیج فارس می‌شود، اما ممکن است تأثیر چندانی بر شبکه جهانی ارتباطات نداشته باشد؛ زیرا کابل‌های عبوری از زیر تنگه هرمز عمدتاً به کشورهای حوزه خلیج فارس خدمات‌رسانی می‌کنند، برخلاف کابل‌هایی که از مسیر کانال سوئز و مصر می‌گذرند و حجم بسیار زیادی از ترافیک میان اروپا و آسیا را منتقل می‌سازند.

برای نمونه، عراق و ایران از مسیرهای زمینی جایگزینی برای برقراری ارتباط برخوردارند. در تئوری، مشکل قطع کابل زیردریایی به‌سادگی قابل‌رفع است.

مادوری می‌گوید که قطع کابل‌ها امری رایج است و هر هفته چندین مورد از آن رخ می‌دهد؛ همچنین بیش از دوازده کشتی تعمیراتی دائماً در سراسر جهان مشغول ترمیم این کابل‌ها هستند. با این حال، اگر ایران این کشتی‌های تعمیراتی را تهدید کند، ممکن است آن‌ها از پذیرش این ریسک خودداری کنند: کشتی‌های تعمیر کابل در شرایطی که زیر آتش باشند، فعالیت نمی‌کنند.

این وضعیت می‌تواند موجب طولانی‌تر شدن مدت اختلال شود.