خبری از نماینده ایران به اسکار نیست؛ فیلم مجیدی جزو گزینه‌هاست؟
در حالی که کمتر از یک ماه تا پایان مهلت معرفی نماینده سینمای ایران به اسکار ۲۰۲۷ باقی مانده است، هنوز تکلیف تشکیل کمیته انتخاب و فیلم اعزامی مشخص نیست و اختلاف‌نظرها میان نهادهای صنفی و دولتی ادامه دارد.
در حالی که کمتر از یک ماه تا پایان مهلت معرفی نماینده کشورها به آکادمی اسکار ۲۰۲۷ باقی مانده است، هنوز تکلیف نماینده ایران مشخص نیست و خبری از تشکیل رسمی کمیته انتخاب نماینده ایران نیز منتشر نشده است؛ وضعیتی که با توجه به زمان محدود باقی مانده، می‌تواند روند بررسی آثار، انتخاب فیلم و آماده‌سازی آن برای ارسال به آکادمی را با چالش مواجه کند. بر اساس تقویم آکادمی علوم و هنرهای سینمایی، کشورهای متقاضی حضور در بخش بهترین فیلم بین‌المللی تا ۳۰ سپتامبر ۲۰۲۶ (۸ مهر ۱۴۰۵) فرصت دارند فیلم منتخب خود را معرفی و ارسال کنند.
فیلم‌های متقاضی نیز باید مطابق مقررات آکادمی، از جمله آغاز اکران تجاری واجد شرایط در فاصله اول اکتبر ۲۰۲۵ تا ۳۰ سپتامبر ۲۰۲۶ (۹ مهر ۱۴۰۴ تا ۸ مهر ۱۴۰۵) و حداقل هفت روز اکران متوالی در یک منطقه تجاری، شرایط لازم را داشته باشند. خانه سینما امسال هست یا نه؟
یکی از مهم‌ترین ابهام‌ها درباره انتخاب نماینده ایران، به سازوکار تشکیل کمیته و مشخص نبودن متولی اصلی این فرآیند بازمی‌گردد؛ موضوعی که سال گذشته نیز به محل اختلاف میان خانه سینما، بنیاد سینمایی فارابی و سازمان سینمایی تبدیل شد. در دوره گذشته، بحث بر سر این بود که انتخاب نماینده ایران برای حضور در اسکار تا چه اندازه باید در اختیار نهادهای صنفی باشد و چه سهمی از این فرآیند باید توسط نهادهای دولتی و اجرایی سینما مدیریت شود.
خانه سینما بر نقش و جایگاه نهاد صنفی و ضرورت حضور مؤثر سینماگران در تصمیم‌گیری تأکید داشت و نسبت به سازوکار انتخاب نماینده انتقادهایی مطرح کرد. در سوی دیگر، بنیاد سینمایی فارابی به عنوان نهادی که سابقه ارتباط و تعامل با رویدادهای بین‌المللی و فرآیند ارسال آثار را دارد، در روند اجرایی معرفی فیلم به آکادمی نقش داشت و سازمان سینمایی نیز به عنوان متولی دولتی سینما در این فرآیند درگیر بود.
در نهایت خانه سینما در بیانیه‌ای از کمیته معرفی نماینده ایران به اسکار کناره‌گیری کرد. سال گذشت فیلم «علت مرگ نامعلوم» ساخته علی زرنگار به عنوان نماینده ایران در اسکار ۲۰۲۶ انتخاب شد.
امسال نیز همچنان به صورت قطعی مشخص نیست که خانه سینما در کمیته انتخاب نقش دارد یا خیر و طبق پیگیری خبرنگار مهر مسئولان مربوطه درحال رایزنی هستند تا تعامل سازنده‌ای میان اعضای خانه سینما و بنیاد سینمایی فارابی در این زمینه شکل بگیرد. دست خالی کمیته برای انتخاب معرفی ایران در بازه زمانی مورد نظر آکادمی اسکار، تعدادی از فیلم‌های ایرانی روی پرده رفته‌اند که می‌توانند از نظر مقررات اکران، در فهرست آثار قابل بررسی قرار بگیرند از جمله «نیم‌شب»، «قمارباز»، «بهشت تبهکاران»، «خط نجات»، «تهران کنارت»، «کفایت مذاکرات»، «آنتیک»، «تاکسیدرمی»، «زنده‌شور»، «استخر»، «سفینه نجات»، «لباس شخصی»، «اسکورت» و دیگر آثاری که در این بازه اکران شده‌اند.
البته شرایط سینمای ایران در یک سال گذشته، انتخاب را برای کمیته ساده نمی‌کند. سینمای ایران در این مدت تحت تأثیر ۲ دوره جنگ و تبعات آن قرار داشت و همین مسئله بر روند تولید، اکران و در نهایت ترکیب فیلم‌های روی پرده تأثیر گذاشت.
همچنین با حمله آمریکا و رژیم صهیونیستی به ایران در ۹ اسفند، برنامه اکران نوروزی نیز دستخوش تغییر شد و آثاری با موضوع جنگ و مضامین نزدیک به شرایط روز در اولویت اکران قرار گرفتند. از سوی دیگر، صرف داشتن شرایط اکران برای موفقیت یک فیلم در مسیر اسکار کافی نیست.
حضور در جشنواره‌های معتبر بین‌المللی، برخورداری از پخش‌کننده خارجی قدرتمند، سابقه نمایش جهانی و امکان شکل‌گیری کمپین تبلیغاتی، از جمله عواملی است که می‌تواند شانس دیده شدن یک فیلم را در فصل جوایز افزایش دهد. این در حالی است که در میان فیلم‌های اکران‌شده در سال گذشته، حضور پررنگی از آثار ایرانی در جشنواره‌های قدرتمند بین‌المللی دیده نمی‌شود.
شماری از فیلم‌های ایرانی که در جشنواره‌های مهمی مانند ونیز حضور داشتند نیز بدون طی کردن فرآیند رسمی اکران و مجوزهای داخلی در این رویدادها حاضر شدند و از این منظر، نمی‌توان همه آنها را به سادگی در فهرست گزینه‌های ایران برای معرفی به آکادمی قرار داد. گزینه‌های تازه؛ «غذای نیمروز» و «سرزمین فرشته‌ها» در کنار فیلم‌هایی که تاکنون اکران شده‌اند، نام «غذای نیمروز» ساخته مجید مجیدی نیز به عنوان یکی از گزینه‌های قابل توجه مطرح است.
این فیلم به تازگی پروانه نمایش دریافت کرده و قرار است در جشنواره بوسان ۲۰۲۶ حضور داشته باشد؛ بنابراین در صورت فراهم شدن شرایط اکران آن در بازه زمانی تعیین‌شده، می‌تواند از منظر برخورداری از یک مسیر بین‌المللی، مورد توجه کمیته انتخاب قرار بگیرد. «سرزمین فرشته‌ها» به کارگردانی بابک خواجه‌پاشا و تهیه‌کنندگی منوچهر محمدی نیز دیگر فیلمی است که به تازگی پروانه نمایش دریافت کرده است.
این فیلم روایتی انسانی و شاعرانه از ظلم به کودکان غزه ارائه می‌دهد و در صورت فراهم شدن شرایط اکران، می‌تواند در میان گزینه‌های قابل بررسی قرار گیرد. اکنون پرسش اصلی این است که با زمان محدودی که تا ۳۰ سپتامبر باقی مانده است، کمیته انتخاب نماینده ایران چه زمانی تشکیل خواهد شد، ترکیب آن چگونه خواهد بود و چه نهادی مسئولیت نهایی این فرآیند را بر عهده خواهد گرفت.
مهم‌تر از همه اینکه آیا اختلافات سال گذشته میان خانه سینما و ساختار دولتی سینما بر سر شیوه انتخاب و مدیریت فرآیند معرفی نماینده، امسال نیز تکرار خواهد شد یا اینکه نهادهای متولی می‌توانند پیش از پایان مهلت آکادمی به یک سازوکار مشترک برسند. از امسال در عین حال قوانین جدیدی در بخش فیلم‌های بلند بین‌المللی اعمال می‌شود که برمبنای آن علاوه بر روش سنتی که یک کشور یا منطقه فیلمی را به عنوان منتخب رسمی از سوی کمیته‌های مجاز ارسال می‌کند، یک فیلم غیرانگلیسی زبان که جایزه برتر یکی از ۶ جشنواره منتخب جهانی را برنده شود، به صورت مستقیم راهی رقابت اسکار می‌شود که شامل جایزه کن (نخل طلا)، برلین (خرس طلایی)، بوسان (بهترین فیلم)، ساندنس (جایزه بزرگ هیئت داوران سینمای جهان)، تورنتو (جایزه پلتفرم) و ونیز (شیر طلایی) است.
علاوه بر این از امسال نام کارگردان برنده همراه کشور برنده، روی پلاک تندیس اسکار حک خواهد شد. باید دید با چالش‌های پیش رو امسال چه فیلمی قرار است نماینده سینمای ایران برای حضور در جوایز اسکار باشد.
