اژه‌ای: خدمات قضایی باید به سهل‌ترین، سریع‌ترین و ارزان‌ترین شکل به مردم ارائه شود

حجت‌الاسلام والمسلمین محسنی‌اژه‌ای، رئیس قوه قضاییه، طی سخنانی در نشست رو نمایی از تحول بنیادین در دسترسی مردم به خدمات قضایی با بهره گیری از هوش مصنوعی، ضمن قدردانی از مجموع تلاشگران عرصه‌ی خطیر هوشمندسازی عدلیه اظهار کرد: یکی از فرصت‌هایی که در نتیجه‌ی تحمیل شرایط جنگی، برای ما حاصل شد، اهتمام و تمرکز در جهت توسعه زیرساخت‌های مرتبط با سکو‌های بومی و مدل‌های هوش مصنوعی داخلی بود. در واقع، فرصتی که از تهدید جنگ حاصل شد، خوداتکایی فناورانه و به‌نوعی، بازتعریف مدل‌های حکمرانی هوشمند بود.

این عرصه‌ای است که باید آن را مغتنم شماریم و برای توسعه و بسط آن، ممارست کنیم این گام بزرگ در تحول در دسترسی مردم به خدمات قضایی با بهره گیری از هوش مصنوعی نیز همزمان با جنگ ۱۲ روزه شروع و با پایان جنگ ۱۲ روزه وارد فاز اجرایی شد. رئیس عدلیه گفت:طی بیش از ۵ سالی که متصدی ریاست قوه قضاییه شده‌ام، راهبردی را اتخاذ کرده‌ام که مبتنی بر آن بتوانیم داده‌های موجود در مراجع و مراکز قضایی را در چارچوب شرع و قانون و با گمنام‌سازی، حفظ محرمانگی، لحاظ موازین امنیتی و صیانت از حریم خصوصی افراد، با متخصصان و متولیان در حوزه‌هایی نظیر حقوق، جامعه‌شناسی، فیلم و مستندسازی و غیره، به اشتراک بگذاریم.

هدف از این کار نیز افزایش سواد حقوقی آحاد جامعه و پیشگیری از جرائم و مفاسدی است که ممکن است بواسطه‌ی جهل نسبت به قانون و ترتیبات حقوقی و قضایی، گریبانگیر مردم شود. رئیس قوه قضاییه با تاکید بر رفع برخی از انسداد‌ها به‌منظور آشنایی بیش از پیش مردم با روند‌ها و تشکیلات قضایی، بیان داشت: احساس من آن بود که انسداد و بستن درب‌های عدلیه، نه به نفع قوه قضاییه است و نه به نفع مردم.

فلذا طی بیش از ۵ سال اخیر، تدابیر و تمهیداتی اندیشیده‌ایم که این در‌ها گشوده شود؛ نمود این امر، در همین قضیه‌ی اشتراک‌گذاری داده‌های قضایی با حفظ و لحاظ تمامی ترتیبات امنیتی و محرمانگی، جلوه‌گر است. نمود دیگر رویکرد مذکور نیز، در سرکشی‌ها و بازدید‌های مسئولان ذی‌صلاح و نمایندگان مجلس و حتی کنشگران آموزشی و تربیتی و حوزه جامعه‌شناسی از زندان‌ها و ندامتگاه‌ها، بروز و ظهور دارد.

در مصداق دیگری، من به مقامات دیوان‌عالی کشور توصیه کرده‌ام زمینه‌ای فراهم آورند تا دانشجویان و اندیشمندان علم حقوق در جلسات وحدت رویه دیوان به‌عنوان ناظر حضور یابند. رئیس دستگاه قضا در ادامه، به تبیین و تشریح فواید توسعه ابزار‌های فناورانه و هوشمند در عدلیه پرداخت و تصریح کرد: توسعه ابزار‌های فناورانه و بهره‌گیری از هوش مصنوعی جهت تسهیل و تسریع دسترسی مردم به خدمات قضایی، یک اولویت اساسی و تعطیل‌ناپذیر در قوه قضاییه است؛ ما خود را مکلف می‌دانیم که خدمات قضایی را به ارزان‌ترین شکل ممکن به مردم عرضه کنیم و این عرضه خدمات نیز به‌گونه‌ای باشد که نهایت تکریم در قبال مردم و مراجعان انجام گیرد.

تحقق جامع و کامل این اهداف، در گروی تکمیل هوشمندسازی عدلیه است. رئیس عدلیه عنوان کرد: بنابراین مؤکداً تاکید می‌کنم که خدمات قضایی باید به سهل‌ترین، سریع‌ترین و ارزان‌ترین شکل ممکن به مردم ارائه شود و این ارائه خدمات نیز باید توأم با تکریم مردم و ارباب‌رجوع باشد.

برای تحقق صددرصدی این اهداف، گریز و گزیری نداریم جز آنکه در ارائه خدمات قضایی، ابزار‌های فناورانه و هوش مصنوعی را هر چه بیش‌تر و پرحجم‌تر، توسعه دهیم. قاضی‌القضات با اشاره به پیشگیری از فساد به موجب توسعه ابزار‌های فناورانه خاطرنشان کرد: یکی از مزایای توسعه ابزار‌های فناورانه و هوش مصنوعی در ارائه خدمات قضایی، پیشگیری از مفاسد و تخلفات و افزایش شفافیت‌ها در فرایند‌ها و روند‌های حقوقی و قضایی است.

ما معتقدیم که توسعه ابزار‌های فناورانه و هوش مصنوعی در ساختار قضایی، تنها یک تسهیل‌گر اداری نیست، بلکه یک تحول ساختاری در جهت تحقق عدالت است. مصادیق این امر در نظارت هوشمند، حذف عامل انسانی در نقاط گلوگاهی، پیشگیری سیستمی، ارجاع پرونده‌ها، استعلامات برخط و ده‌ها نمونه دیگر، جلوه‌گر و عیان است.

حجت‌الاسلام والمسلمین محسنی‌اژه‌ای، به آسیب‌های ناشی از هوش مصنوعی نیز گریزی زد و اظهار کرد: در توسعه و بهره‌گیری از ابزار‌های فناورانه و هوش مصنوعی در ارائه خدمات قضایی، باید آسیب‌ها و مضرات احتمالی را نیز مدنظر قرار داد و برای رفع آنها، تدابیر عالمانه و عاجل اتخاذ کرد. در واقع در استراتژی حکمرانی هوشمند، نباید رویکرد‌های خوش‌بینانه‌ی افراطی را مدخلیت داد و از آسیب‌ها و مضرات، غافل شد.

هر چند، اصل و اساس، بهره‌گیری و توسعه‌ی هوش مصنوعی در خدمات‌دهی است؛ لکن این امر به معنای غفلت از نقاط آسیب این پروژه نیست. رئیس قوه قضاییه با تاکید بر تأمین امنیت داده‌ها و صیانت از حریم خصوصی مردم، افزود: ما در فرایند توسعه‌ی بهره‌گیری از هوش مصنوعی در ارائه خدمات قضایی، بر دو مقوله، تاکید مؤکد داریم؛ نخست آنکه، امنیت داده‌ها به طور کامل تأمین و تضمین شود تا مبادا این اطلاعات به دست دشمن و اغیار بیفتد و ثانیاً، از اسرار مردم و حریم خصوصی افراد، به طور کامل صیانت و حفاظت شود.

رئیس دستگاه قضا بر اشتراک‌گذاری ابداعات فناورانه عدلیه تاکید کرد و گفت: به مسئولان مرکز آمار و فناوری اطلاعات قوه قضاییه دستور داده‌ام که در ارائه و اشتراک‌گذاری نوآوری‌های فناورانه خود، به سایر دستگاه‌ها و نهادها، خِسَت و اِمساک به خرج ندهند و چنانچه ابداعات فناورانه آنها برای تسهیل امورات مردم در سایر بخش‌های نیز مفید و نافع است، آن ابداعات را برای متولیان بخش‌های مربوطه، به اشتراک بگذارند. رئیس عدلیه در خاتمه عنوان کرد: تبیین و تشریح ابزار‌ها و روش‌های فناورانه قوه قضاییه، با هدف و منظورِ تبلیغ دستاورد‌ها صورت نمی‌گیرد؛ بلکه هدف از این کار، آموزش، آگاهی‌بخشی و اطلاع‌رسانی به مردم است؛ ما تاکید داریم که آحاد مردم و مراجعان به عدلیه، دانش و سواد استفاده از ابزار‌های فناورانه را کسب کنند تا پیشبرد امورات قضایی و حقوقی‌شان، تسهیل و تسریع و ارزان‌تر شود.