معاون وزیر علوم: ساختارهای پژوهشی کشور باید به سمت حل مسائل کلان حرکت کند
در فروردین‌ماه، وزیر علوم با وزرای صمت، نیرو، راه و شهرسازی و نفت دیدار کرد و در وزارت علوم دبیرخانه حل مسائل کلان کشور با عنوان محکم شکل گرفت.
سیدمهدی ابطحی روز چهارشنبه ۲۵ شهریور در نشست راهبردی و پیشبرد دانشگاه خوارزمی که در اردوگاه تربیتی و فرهنگی عرفان برگزار شد، با اشاره به شرایط حساس کشور اظهار کرد: از چند سال پیش تاکنون، ایران در چنین شرایطی قرار نگرفته است و این وضعیت دشواری‌های خود را دارد، اما در این شرایط اثبات شد نوآوری‌هایی که به صورت بومی در کشور ایجاد و توسعه یافته‌اند، نقطه تاب‌آوری ایران هستند. وی افزود: اگر ایران در حوزه دفاعی برجسته‌تر از آنچه تصور می‌شد ظاهر شده و در حوزه سلامت و امنیت غذایی، با وجود همه سختی‌ها همچنان مستحکم ایستاده است، به دلیل تأکیدی است که امام و شهدا بر توسعه فناوری داشتند و همچنین کمکی است که دانشگاه‌ها در این مسیر انجام داده‌اند.
امروز باور به جایگاه علمی کشور بیش از همیشه وجود دارد و باید از این اعتماد ملی به درستی استفاده کنیم. معاون پژوهشی وزارت علوم با تأکید بر ضرورت بهره‌گیری از اعتماد ایجاد شده در جامعه ادامه داد: رویکرد مردم و جوانان به ادامه مسیر کشور با عزت و غرور وجود دارد، مگر اینکه نتوانیم از این ظرفیت استفاده کنیم و شرایط تغییر کند.
باید مراقب باشیم این سرمایه اجتماعی و اعتماد ملی آسیب نبیند. ابطحی با اشاره به تغییر رویکرد وزارت علوم در حوزه پژوهش مطرح کرد: از ابتدای اسفندماه به این جمع‌بندی رسیدیم که باید به نیازهای کشور به صورت سیستماتیک و جدی پاسخ دهیم.
در فروردین‌ماه، وزیر علوم با وزرای صمت، نیرو، راه و شهرسازی و نفت دیدار کرد و در وزارت علوم دبیرخانه حل مسائل کلان کشور با عنوان محکم شکل گرفت. وی افزود: مقرر شد مسائل کلان کشور، به این معنا که چند وجهی هستند، آثار اجتماعی و اقتصادی گسترده دارند یا بحران‌های جدی ایجاد کرده‌اند، از سوی رئیس‌جمهور، وزرا یا استان‌ها به وزارت علوم منتقل شوند تا ساختارهای دانشی دانشگاه‌ها، پارک‌های علم و فناوری و پژوهشگاه‌های مرتبط وارد این مسائل شوند.
معاون پژوهشی وزارت علوم با اشاره به واگذاری پروژه‌های بلندمدت به دانشگاه‌ها بیان کرد: هفته آینده وزیر نیرو و وزیر علوم، چند مسئله را در قالب برنامه‌ای پنج ساله به دانشگاه‌های منتخب واگذار می‌کنند. این مسائل در حوزه انرژی، آب و قیمت‌گذاری انرژی هستند و پروژه‌هایی نیز به دانشگاه‌های مختلف واگذار شده است.
ابطحی ادامه داد: به نظرم دانشگاه خوارزمی می‌تواند مأموریت‌های بزرگی در این مسیر ایفا کند. در تفاهم‌نامه وزارت نیرو برای قراردادهای پنج‌ساله نیز دانشگاه خوارزمی نقش‌آفرین خواهد بود.
معاون پژوهشی وزارت علوم با تأکید بر ضرورت تقویت درک منافع ملی اظهار کرد: یکی از مفاهیمی که در کشور، احزاب، جریان‌های سیاسی و گروه‌های اقتصادی به اندازه کافی مورد توجه قرار نگرفته، مفهوم منافع ملی است. ممکن است فردی دین‌باور باشد، اما در شرایط جنگ در مسیر منافع ملی حرکت نکند یا نتواند مسائل اصلی و فرعی را از یکدیگر تشخیص دهد.
این موضوع الزاماً به معنای بدذاتی نیست، بلکه می‌تواند ناشی از درک نکردن درست منافع ملی باشد. معاون پژوهشی وزارت علوم با اشاره به ظرفیت دانشگاه خوارزمی برای پیگیری این موضوع بیان کرد: اگر دانشگاه خوارزمی بتواند پروژه منافع ملی را پیش ببرد، این طرح می‌تواند وارد متون درسی شود، تحلیل‌های مربوط به آن در رفتار اجتماعی اثر بگذارد و از طریق نشست‌ها و گفت و گوها به همگرایی گروه‌های سیاسی کمک کند.
ابطحی ادامه داد: یکی از موضوعاتی که باید در آغاز سال تحصیلی به آن توجه کنیم، نحوه فهم درست شرایط کشور است. این مسئله تنها به گروه‌هایی که خارج از نظام جمهوری اسلامی فکر می‌کنند مربوط نمی‌شود و گاهی در میان نیروهای خودی نیز ممکن است برداشت‌های نادرست از شرایط ایجاد شود.
باید با برگزاری نشست‌ها و گفت‌وگوهای علمی، موضوع منافع ملی و ضرورت حفظ انسجام اجتماعی را تبیین کنیم. وی با تأکید بر نقش دانشگاه و تشکل‌های دانشجویی در این زمینه گفت: این موضوع باید با وحدت و همکاری مدیریت دانشگاه، تشکل‌ها و استادان پیش برود.
گفت‌وگوی استادان پیشکسوت، رؤسای گروه‌ها و دانشکده‌ها با اعضای هیئت علمی جوان ضرورت دارد تا شرایط کشور به درستی فهمیده شود و دانشگاه در مسیر تقویت تاب‌آوری کشور حرکت کند. معاون پژوهشی وزارت علوم افزود: استادان همچنان در جامعه مرجعیت دارند و می‌توانند در تحلیل درست مسائل نقش مؤثری ایفا کنند.
از دانشگاه‌ها درخواست می‌کنم برای مسائل دانشجویی وقت بیشتری بگذارند و استادان جوان نیز در این گفت و گوها حضور داشته باشند تا فضای دانشگاه به سمت فهم دقیق‌تر شرایط و تقویت انسجام حرکت کند. ابطحی با اشاره به ضرورت حضور تمام‌وقت استادان در دانشگاه بیان کرد: حضور استادان و ایجاد عرصه گفت‌وگو بسیار مهم است.
گفت و گوی میان استادان با دیدگاه‌های مختلف می‌تواند به شکل‌گیری نقطه تعادل کمک کند. وی همچنین با تأکید بر ضرورت حفظ فعالیت‌های تحصیلات تکمیلی در شرایط کنونی اظهار کرد: از دانشگاه‌ها می‌خواهم در تصمیم‌گیری درباره مجازی شدن تحصیلات تکمیلی با تأمل بیشتری عمل کنند و تا حد امکان این بخش را فعال نگه دارند.
اخیراً برخی نشریات علمی مقالات پژوهشگران ایرانی را به دلیل خارج بودن از حوزه موضوعی خود نپذیرفته‌اند و حتی در مواردی امکان ارسال مقاله نیز محدود شده است. معاون پژوهشی وزارت علوم افزود: حضور دانشجویان تحصیلات تکمیلی در آزمایشگاه‌ها و تداوم فعالیت‌های پژوهشی ضروری است تا بتوانیم این آسیب‌ها را جبران کنیم.
تجربه برخی کشورها نشان می‌دهد که جنگ می‌تواند آثار قابل توجهی بر تولیدات علمی داشته باشد و باید از بروز چنین پیامدهایی در کشور جلوگیری کنیم. دانشگاه خوارزمی ظرفیت مهم البرز برای حل مسائل صنعت و جامعه است همچنین معاون پژوهشی وزارت علوم، تحقیقات و فناوری، در جمع خبرنگاران با اشاره به ظرفیت‌های پژوهشی و فناوری استان البرز اظهار کرد: البرز میزبان دانشگاه ارزشمند خوارزمی است و در کنار این دانشگاه، پارک علم و فناوری البرز و پژوهشگاه مواد و انرژی نیز در استان مستقر هستند که از مجموعه‌های موفق و پویای حوزه پژوهش و فناوری محسوب می‌شوند.
وی افزود: به نظرم مدیریت عالی استان باید به خوبی از این ظرفیت‌ها استفاده کند. تعامل مناسب استانداری و ساختار دانشی استان می‌تواند زمینه بهره‌مندی کل البرز از ظرفیت‌های علمی و پژوهشی را فراهم کند.
معاون پژوهشی وزارت علوم با اشاره به ظرفیت‌های دانشگاه خوارزمی ادامه داد: این ظرفیت‌ها نشان می‌دهد که باید در حوزه پژوهش، به صورت ویژه به دانشگاه خوارزمی هم در زمینه تجهیز دانشگاه و هم در موضوع مأموریت‌گرایی دانشگاه‌ها توجه کنیم. ابطحی با اشاره به رویکرد جدید وزارت علوم در تعریف مأموریت برای دانشگاه‌های مادر استان‌ها گفت: در این رویکرد، میان مدیریت استان و دانشگاه‌های مادر توافق‌هایی صورت می‌گیرد و مأموریت‌هایی برای دانشگاه‌ها تعریف می‌شود که در چارچوب آن، دانشگاه مورد حمایت وزارت علوم قرار می‌گیرد.
وی بیان کرد: تاکنون بیش از ۷۰ مأموریت به دانشگاه‌های مادر و معین استان‌ها واگذار شده است و انتظار داریم نشست میان رئیس دانشگاه خوارزمی، استاندار و معاونت اقتصادی استانداری البرز، ما را به سمت تعریف مأموریت‌هایی هدایت کند که متناسب با ظرفیت‌ها و نیازهای این استان صنعتی باشد. ما نیز این موضوع را در وزارت علوم تثبیت خواهیم کرد.
معاون پژوهشی وزارت علوم در پاسخ به پرسشی درباره ارزیابی خروجی‌های علمی دانشگاه‌ها و پایان‌نامه‌های کارفرمامحور اظهار کرد: حرکت پایان‌نامه‌ها و رساله‌ها به سمت پاسخگویی به تقاضاها، هم تکلیف قانون برنامه هفتم توسعه و هم رویکرد وزارت علوم است. البته در این مسیر، سه موضوع نوآوری، حل مسئله و دانشمندپروری و توسعه علمی نیز مورد توجه قرار دارد، اما با توجه به شرایط کنونی کشور، پایان‌نامه‌های تقاضامحور ضرورت بیشتری پیدا کرده‌اند.
ابطحی افزود: درخواست ما از صنعت این است که نیازها و مسائل خود را به دانشگاه‌ها منتقل کند، زیرا آموزش عالی بستر مناسبی برای پاسخ به این نیازها، به ویژه در حوزه تحصیلات تکمیلی، فراهم می‌کند. وی با اشاره به تشکیل دبیرخانه حل مسائل کلان کشور در وزارت علوم ادامه داد: این موضوع در قالب دبیرخانه مدیریت حل کلان مسئله‌ها دنبال می‌شود و پلتفرم‌هایی مانند نان نیز در این زمینه شکل گرفته‌اند.
ضروری است صنعت، تقاضاهای خود را به صورت مشخص مطرح کند. معاون پژوهشی وزارت علوم گفت: در حال حاضر موضوعات صنعتی برای انجام پایان‌نامه‌ها و رساله‌ها وارد ساختار وزارت علوم شده‌اند و مسئله اصلی این است که صنعت، رویکرد خود را برای ارتباط با دانشگاه‌ها به شکل جدی‌تر و قوی‌تری دنبال کند.
دانشگاه خوارزمی یکی از مهم‌ترین ظرفیت‌های استان البرز برای پاسخگویی به نیازهای صنعت و جامعه است. ابطحی در ادامه در پاسخ به پرسشی درباره تأثیر شرایط جنگی یک سال گذشته بر پذیرش مقالات علمی ایران در خارج از کشور اظهار کرد: نسبت به سال گذشته، رشد محدودی در تعداد مقالات داشته‌ایم و این رشد حدود ۱.۶، در حالی که برای دستیابی به جایگاه علمی تعریف‌شده، به رشد بیش از هشت درصد نیاز داریم.
وی افزود: در این زمینه، چند مشکل ایجاد شده است؛ از جمله تعطیلی دانشگاه‌ها به دلیل شرایط موجود، قطع اینترنت و تحریم‌هایی که برخی ناشران و ناشران علمی خارج از کشور اعمال کرده‌اند، اما امیدواریم فعالیت‌های تحصیلات تکمیلی در دانشگاه‌ها به هیچ وجه متوقف نشود و آزمایشگاه‌ها فعال باقی بمانند تا بتوانیم مسیر رشد علمی را با وجود شرایط دشوار ادامه دهیم. معاون پژوهشی وزارت علوم با اشاره به نگرانی‌ها درباره روند تولیدات علمی کشور گفت: از سال ۲۰۲۳ تخمین‌هایی درباره افت مقالات داشتیم و اگر نتوانیم شرایط مناسبی برای فعالیت تحصیلات تکمیلی فراهم کنیم و محدودیت‌های انتشار مقالات نیز ادامه پیدا کند، این نگرانی جدی‌تر خواهد شد.
ابطحی در پاسخ به پرسشی درباره اولویت‌های حمایتی وزارت علوم از مقالات علمی بیان کرد: طرح‌هایی که وزارت علوم و معاونت علمی پیش برده‌اند، مانند طرح جهش و طرح آزمایش، به سمت حمایت از مجموعه‌هایی رفته‌اند که مقالات با کیفیت بالا تولید می‌کنند. هدف این است که از استادان پرکار و فعال در حوزه پژوهش، حمایت ویژه‌ای داشته باشیم.
وی ادامه داد: موضوع دیگر، نمایه‌سازی و دیده شدن مقالاتی است که در نشریات علمی منتشر می‌شوند اما به اندازه کافی مورد توجه قرار نمی‌گیرند. این مسیر از گذشته آغاز شده و امسال نیز آن را دنبال خواهیم کرد.
همین اتفاق در حوزه وزارت بهداشت نیز در حال وقوع است و حمایت ویژه از نشریات علمی و توجه به کیفیت مقالات در دستور کار قرار دارد. معاون پژوهشی وزارت علوم تأکید کرد: حمایت مالی از دانشگاه‌هایی که بخش قابل توجهی از تولیدات علمی کشور به آن‌ها مربوط می‌شود، در دو حوزه آموزش عالی و علوم پزشکی، از دیگر محورهای سیاست‌گذاری وزارت علوم است.
