اینترنت در ایران؛ از نارضایتی کاربران تا تهدید معیشت دیجیتال/ قطعی اینترنت چه بر سر کسب‌وکارها می‌آورد؟
اینترنت در ایران؛ از نارضایتی کاربران تا تهدید معیشت دیجیتال اینترنت در ایران دیگر صرفاً ابزاری برای ارتباط نیست؛ به بخشی از زیرساخت زندگی روزمره، آموزش و فعالیت اقتصادی تبدیل شده است.
اکوایران: ۹۶ درصد مردم کاربر اینترنت هستند و درآمد ۵۶ درصد خانوارها به‌نحوی به آن وابستگی دارد. با این حال، تجربه کاربران از کیفیت و نحوه مدیریت این زیرساخت، تصویری متفاوت از گسترش استفاده از اینترنت ارائه می‌دهد.
در برنامه امروز، از آزمون وال‌استریت برای سنجش سودآوری سرمایه‌گذاری‌های هوش مصنوعی می‌گوییم؛ جایی که نگرانی از هزینه‌های سنگین توسعه این فناوری، در کنار افزایش قیمت نفت و فشارهای تورمی، بازار سهام آمریکا را تحت تأثیر قرار داده است. در پرونده روز، سراغ اینترنت در ایران می‌رویم؛ زیرساختی که حالا فقط ابزار ارتباطی نیست و معیشت میلیون‌ها نفر، فعالیت کسب‌وکارها و فرصت‌های استفاده از هوش مصنوعی به کیفیت و پایداری آن گره خورده است.
آمارها از نارضایتی گسترده کاربران و کاهش درآمد بخشی از شاغلان در زمان قطعی اینترنت حکایت دارند. در ادامه، نگاهی می‌اندازیم به آناتومی اشتغال در صنعت ساختمان؛ از ویژگی‌های نیروی کار و سطح تحصیلات تا سهم کارگاه‌های کوچک و نیروی کار افغانستانی.
همچنین از چالش‌های صادرکنندگان و موانع بازگشت صادرات به مسیر رشد خواهیم گفت. در بخش‌های دیگر برنامه، رشد ارزش تراکنش‌های شبکه شاپرک و تفاوت رشد اسمی و حقیقی آن را بررسی می‌کنیم، از حاشیه‌ها و برکناری‌های جنجالی در کاخ سفید در آستانه انتخابات میان‌دوره‌ای آمریکا می‌گوییم و رکوردشکنی بیست‌وششمین حراج تهران را مرور می‌کنیم؛ رویدادی که با فروش نزدیک به ۱۲۰۰ میلیارد تومان و ثبت رکوردی تازه برای مجسمه «هیچ» پرویز تناولی به پایان رسید.
با «تیتر یک» شنبه ۲۵ مهر ۱۴۰۵ همراه باشید. وال‌استریت در آزمون هوش مصنوعی؛ میلیاردها دلار سرمایه‌گذاری چه زمانی سود می‌سازد؟
بازار سهام آمریکا هفته دشواری را پشت سر گذاشت. نزدک و اس‌اندپی ۵۰۰ بدترین عملکرد هفتگی خود از ماه ژوئن را ثبت کردند؛ اما این بار، نگرانی سرمایه‌گذاران فقط به تورم و نرخ بهره محدود نبود.
پرسش مهم‌تری هم مطرح شد: آیا شرکت‌های فناوری می‌توانند هزینه‌های سنگین توسعه هوش مصنوعی را به سود واقعی تبدیل کنند؟ سقوط حدود ۲۵ درصدی سهام CoreWeave در طول هفته، یکی از نشانه‌های این نگرانی بود.
این شرکت که زیرساخت پردازشی موردنیاز هوش مصنوعی را فراهم می‌کند، علاوه بر افت ارزش سهام، با افزایش نگرانی‌ها درباره ریسک بدهی‌هایش مواجه شد. هرچند حمایت مدیرعامل انویدیا و نظر مثبت دویچه‌بانک به بازگشت موقت سهام کمک کرد، قیمت آن روز جمعه دوباره ۱۲ درصد سقوط کرد.
اهمیت این اتفاق فراتر از عملکرد یک شرکت است. ساخت دیتاسنترها، خرید تراشه‌های پیشرفته و تأمین انرژی به سرمایه‌گذاری عظیمی نیاز دارد؛ سرمایه‌گذاری‌ای که بخشی از آن با بدهی تأمین می‌شود.
حالا بازار می‌خواهد بداند درآمدهای آینده تا چه اندازه می‌توانند این هزینه‌ها را پوشش دهند. در روزهای پیش رو، گزارش‌های مالی متا، مایکروسافت، آمازون و تسلا می‌تواند جهت تازه‌ای به بازار بدهد.
سرمایه‌گذاران علاوه بر رشد درآمد و سود، به برنامه هزینه‌های سرمایه‌ای و زمان بازگشت سرمایه‌گذاری‌های هوش مصنوعی توجه خواهند کرد. در همین حال، رسیدن قیمت نفت برنت به ۱۱۰ دلار در هر بشکه، نگرانی‌های تورمی را تشدید کرده و می‌تواند دست فدرال رزرو را برای کاهش نرخ بهره ببندد.
اینترنت در ایران؛ از نارضایتی کاربران تا تهدید معیشت دیجیتال اینترنت در ایران دیگر صرفاً ابزاری برای ارتباط نیست؛ به بخشی از زیرساخت زندگی روزمره، آموزش و فعالیت اقتصادی تبدیل شده است. بر اساس پیمایش مرکز افکارسنجی ملت وابسته به مرکز پژوهش‌های مجلس در تیرماه ۱۴۰۵، ۹۶ درصد مردم کاربر اینترنت هستند و درآمد ۵۶ درصد خانوارها به‌نحوی به آن وابستگی دارد.
با این حال، تجربه کاربران از کیفیت و نحوه مدیریت این زیرساخت، تصویری متفاوت از گسترش استفاده از اینترنت ارائه می‌دهد. ۵۸.۸ درصد کاربران، سرعت اینترنت را ضعیف یا بسیار ضعیف ارزیابی می‌کنند و ۷۳.۵ درصد از قیمت بسته‌های اینترنتی رضایت ندارند.
در همین حال، ۶۴.۷ درصد مردم برای دسترسی به شبکه‌های اجتماعی از فیلترشکن استفاده می‌کنند؛ وضعیتی که علاوه بر هزینه اضافی، نگرانی‌هایی درباره امنیت اطلاعات و حریم خصوصی ایجاد می‌کند. پیامدهای اختلال اینترنت نیز فراتر از نارضایتی کاربران است.
طبق همین گزارش، در قطعی‌های اخیر اینترنت بین‌الملل، ۵۰.۵ درصد شاغلان وابسته به اینترنت با کاهش درآمد مواجه شده‌اند و ۹.۶ درصد شغل خود را از دست داده‌اند. این ارقام نشان می‌دهد کیفیت و پایداری اینترنت، مستقیماً با امنیت اقتصادی خانوارها و تداوم فعالیت کسب‌وکارها ارتباط دارد.
هم‌زمان، هوش مصنوعی به بخشی از زندگی دیجیتال جامعه راه یافته است. ۴۱.۶ درصد مردم از ابزارهای هوش مصنوعی استفاده می‌کنند و آموزش و فعالیت‌های شغلی از مهم‌ترین اهداف این استفاده است.
اما بهره‌گیری از ظرفیت این فناوری، به زیرساخت قابل اتکا و دسترسی پایدار نیاز دارد. در چنین شرایطی، مسئله اصلی فقط افزایش سرعت یا کاهش قیمت اینترنت نیست؛ بلکه چگونگی ایجاد تعادل میان ملاحظات حکمرانی، امنیت کاربران، دسترسی آزادتر و نیازهای اقتصاد دیجیتال است.
آناتومی اشتغال در ساختمان؛ چه کسانی خانه‌های ایران را می‌سازند؟ بازار مسکن را معمولاً با قیمت هر مترمربع، تعداد معاملات، هزینه ساخت‌وساز و میزان سرمایه‌گذاری می‌شناسیم؛ اما پشت این اعداد، میلیون‌ها نفر مشغول به کارند که کمتر درباره ویژگی‌هایشان صحبت می‌شود.
شاغلان بخش ساختمان چند نفرند؟ چه تحصیلاتی دارند؟
در چه اندازه واحدهایی کار می‌کنند و سهم نیروی کار مهاجر در این بازار چقدر است؟ برای پاسخ به این پرسش‌ها، داده‌های خام طرح آمارگیری نیروی کار مرکز آمار ایران در سال ۱۴۰۳ را بررسی کردیم تا تصویری از نیروی انسانی بخش ساختمان به دست آوریم.
بر اساس این بررسی، حدود ۳ میلیون و ۴۰۰ هزار نفر در بخش ساختمان شاغل‌اند؛ یعنی تقریباً از هر هفت شاغل در ایران، یک نفر در این بخش فعالیت می‌کند. ترکیب نیروی کار این بخش ویژگی‌های قابل‌توجهی دارد.
حدود ۹۹ درصد شاغلان ساختمان مرد هستند و متوسط سن آن‌ها به حدود ۴۰ سال می‌رسد. در حوزه تحصیلات نیز، سهم دانشگاه‌رفته‌ها حدود ۱۲ درصد است؛ درحالی‌که این سهم در کل بازار کار به ۲۸.۵ درصد می‌رسد.
از سوی دیگر، بیش از ۸۱ درصد شاغلانی که اطلاعات معتبر درباره اندازه محل کارشان ثبت شده، در واحدهای یک تا چهار نفره فعالیت می‌کنند. حدود دو سوم نیروی کار ساختمان نیز مزد و حقوق‌بگیر بخش خصوصی‌اند و نزدیک به ۲۷ درصد را کارکنان مستقل تشکیل می‌دهند.
این بازار کار همچنین به نیروی کار دارای تابعیت افغانستان وابسته است؛ به‌طوری‌که ۱۰.۳ درصد شاغلان ثبت‌شده در داده‌های بررسی‌شده، تابعیت افغانستان دارند. این رقم لزوماً سهم تمام مهاجران افغانستانی شاغل در ساختمان را نشان نمی‌دهد.
از نظر جغرافیایی نیز تهران با حدود ۱۵ درصد، بیشترین سهم را از اشتغال ساختمان کشور دارد. این داده‌ها نشان می‌دهند برای شناخت بازار مسکن، باید علاوه بر قیمت و سرمایه، به نیروی انسانی، ساختار اشتغال و ویژگی‌های کسانی که در این بخش کار می‌کنند نیز توجه کرد.
برای بازگشت به مسیر رشد، چه حمایت‌هایی از صادرکنندگان ضرورت دارد؟ بر اساس آمار اعلام شده صادرات غیرنفتی کشور در حالی به حدود ۵۲ میلیارد دلار رسیده که این رقم در سال ۱۴۰۳ برابر با ۵۸ میلیارد دلار بود.
امسال صادرکنندگان با افت ۲۰ درصدی ارزش صادرات در نیمه نخست سال، افزایش هزینه‌های حمل‌ونقل در مسیرهای جایگزین، محدودیت‌های تحریمی و مشکلات رفع تعهد ارزی روبه‌رو هستند. در چنین شرایطی، این پرسش مطرح است که چه موانعی باعث عدم تحقق ظرفیت‌های صادراتی کشور شده و برای بازگشت به مسیر رشد، چه حمایت‌هایی از صادرکنندگان ضرورت دارد؟
محمد علی دهقان دهنوی رئیس سازمان توسعه تجارت این سئوال خبرنگار اکوایران پاسخ داد. رشد ۲۰ درصدی ارزش تراکنش‌های شاپرک در شهریور گزارش اقتصادی شاپرک از ثبت نزدیک به ۴.۹ میلیارد تراکنش در شهریور ۱۴۰۵ خبر می‌دهد؛ تراکنش‌هایی با ارزش مجموع ۴۴ هزار و ۱۰۲ هزار میلیارد ریال که نسبت به مرداد از نظر تعداد ۴.۷۶ درصد و از نظر ارزش ریالی ۲۰.۶۹ درصد افزایش داشته‌اند.
اما همه این رشد را نمی‌توان به افزایش واقعی مبادلات نسبت داد. با تعدیل اثر تورم، ارزش حقیقی تراکنش‌ها در مقایسه با ماه قبل ۱۵.۷۸ درصد افزایش یافته است.
در مقایسه با شهریور سال گذشته نیز ارزش اسمی تراکنش‌ها ۱۰۴.۹۵ درصد رشد کرده، در حالی که افزایش ارزش حقیقی به ۸.۰۱ درصد رسیده است؛ اختلافی که نقش پررنگ افزایش قیمت‌ها در رشد اسمی مبادلات را نشان می‌دهد. در بخش ابزارهای پرداخت، کارتخوان‌های فروشگاهی همچنان با سهم ۹۱.۰۱ درصدی از تعداد تراکنش‌ها، اصلی‌ترین ابزار شبکه هستند.
در میان شرکت‌های پرداخت نیز «به‌پرداخت ملت» با سهم ۲۲.۵۵ درصدی از تعداد و ۲۶.۳۶ درصدی از مبلغ تراکنش‌ها در صدر قرار دارد. بانک ملت نیز جایگاه نخست خود را در میان بانک‌های پذیرنده حفظ کرده است.
این آمار تصویری از رشد فعالیت شبکه پرداخت ارائه می‌کند؛ رشدی که برای ارزیابی آن باید افزایش اسمی مبادلات را از تغییرات واقعی جدا کرد. کیتی زکریا، سخنگوی ۵ روزه کاخ سفید کتی زکریا تنها پنج روز پس از معرفی به‌عنوان سخنگوی کاخ سفید در اکتبر ۲۰۲۶، از این سمت کنار گذاشته شد؛ دوره‌ای که به یکی از کوتاه‌ترین‌ها در تاریخ این مقام تبدیل شد.
نخستین نشست خبری او فقط حدود ۱۴ دقیقه طول کشید و با انتقادهای گسترده روبه‌رو شد. اما جنجال بزرگ‌تر درباره ادعای وکیل بودن او بود؛ زکریا بعداً تأیید کرد که هرگز مجوز وکالت در هیچ ایالتی دریافت نکرده و منظورش از این عنوان، تحصیلات حقوقی و تحلیل مسائل حقوقی بوده است.
ترامپ نیز او را زیر فشار شدید رسانه‌ها دانست و توصیه کرد در ادامه کار تجدیدنظر کند. سرانجام زکریا خیلی زود از سمتش خارج شد.
برکناری‌های جنجال‌برانگیز در کاخ سفید تصور کنید بعد از مدت‌ها به شغل رؤیایی‌تان رسیده‌اید، اما فقط پنج روز بعد، رئیس‌تان بگوید شاید برای این موقعیت مناسب نباشید. این روایت کوتاه، خلاصه ماجرای کیتی زکریا، سخنگوی جنجالی کاخ سفید است؛ زنی که با حمایت از دونالد ترامپ به این جایگاه رسید، اما نخستین کنفرانس مطبوعاتی‌اش به آزمونی دشوار تبدیل شد.
زکریا که سابقه حضور در رسانه‌های محافظه‌کار آمریکا را داشت، فرصت چندانی برای آماده‌شدن نداشت. او در نخستین نشست خبری، بیشتر از روی متن خواند و تنها به تعداد محدودی از پرسش‌ها پاسخ داد.
حتی رسانه‌های همسو با جمهوری‌خواهان نیز از عملکردش انتقاد کردند؛ نشانه‌ای از اینکه وفاداری سیاسی، لزوماً جایگزین مهارت ارتباطی و تسلط بر رسانه نمی‌شود. اما ماجرا به سخنگوی کاخ سفید محدود نماند.
در همان روز نخست کاری زکریا، خبر برکناری کیمبرلی گیل‌فویل، سفیر آمریکا در یونان، نیز اعلام شد. گیل‌فویل که پیش‌تر نامزد دونالد ترامپ جونیور بود، پس از انتشار گزارش‌هایی درباره تعارض منافع احتمالی و درخواست پرداخت بدهی کارت اعتباری‌اش از یک حامی مالی جمهوری‌خواه، زیر فشار قرار گرفت.
این اتفاق‌ها در آستانه انتخابات میان‌دوره‌ای کنگره رخ می‌دهد؛ زمانی که محبوبیت ترامپ با چالش روبه‌روست و جمهوری‌خواهان نگران از دست‌دادن کرسی‌های خود هستند. حاشیه‌های کاخ سفید شاید در نگاه اول صرفاً داستان‌هایی از انتصاب‌های ناموفق و روابط سیاسی باشند؛ اما در آستانه انتخابات، هر اشتباه می‌تواند به مسئله‌ای فراتر از یک فرد تبدیل شود و برای حزب حاکم هزینه سیاسی ایجاد کند.
رکوردشکنی حراج تهران؛ فروش نزدیک به ۱۲۰۰ میلیارد تومان در یک شب بیست‌وششمین حراج تهران با ثبت فروش یک‌هزار و ۱۹۶ میلیارد و ۹۱۰ میلیون تومانی، رکورد تازه‌ای در بازار هنر ایران به جا گذاشت؛ شبی که مجسمه «هیچ» پرویز تناولی نیز به گران‌ترین اثر فروخته‌شده در تاریخ این حراج تبدیل شد. در این دوره که شامگاه جمعه ۲۴ مهر ۱۴۰۵ در هتل پارسیان آزادی برگزار شد، ۱۰۰ اثر از ۹۳ هنرمند به رقابت خریداران گذاشته شد.
ارزش مجموع آثار بر اساس قیمت‌های پایه ۷۶۴ میلیارد و ۶۵۰ میلیون تومان بود، اما رقابت در حراج، رقم نهایی فروش را به بیش از ۱۱۹۶ میلیارد تومان رساند. مجسمه برنزی «هیچ» از پرویز تناولی با قیمت پایه ۱۹۵ میلیارد تومان، در نهایت ۲۸۰ میلیارد تومان چکش خورد و رکورد ۲۶ دوره حراج تهران را شکست.
پس از آن، اثر بدون عنوان منیر فرمانفرماییان با فروش ۱۲۰ میلیارد تومانی در جایگاه دوم قرار گرفت. اثر «درون، بیرون» از کوروش شیشه‌گران نیز با فروش ۹۱ میلیارد تومانی، سومین رکورد این دوره را ثبت کرد.
مقایسه این ارقام با دوره قبل، ابعاد جهش بازار هنر را نشان می‌دهد. بیست‌وپنجمین حراج تهران در تیرماه ۱۴۰۵، فروش ۴۶۴ میلیارد و ۲۶۶ میلیون تومانی را ثبت کرده بود؛ رقمی که اکنون در کمتر از سه ماه، بیش از دو برابر شده است.
