فیلسوف آمریکایی: امت اسلامی به همه عدالت‌خواهان تعلق دارد
امت اسلامی صرفاً به مسلمانان محدود نمی‌شود، بلکه همه کسانی را که برای تحقق عدالت و مقابله با ظلم قیام می‌کنند، در بر می‌گیرد.
محمد لگنهاوزن، عضو هیئت علمی مؤسسه آموشی و پژوهشی امام خمینی(ره) امروز چهارشنبه 22 مهرماه در نشست «بازخوانی نامه‌های امام شهید انقلاب اسلامی به نسل جوان جهان غرب» که در سالن آمفی تئاتر پژوهشگاه مطالعات تقریبی برگزار شد، با تأکید بر ضرورت بازتعریف مفهوم امت اسلامی گفت: امت اسلامی صرفاً به مسلمانان محدود نمی‌شود، بلکه همه کسانی را که برای تحقق عدالت و مقابله با ظلم قیام می‌کنند، در بر می‌گیرد. وی با اشاره به برداشت‌های منفی شکل‌گرفته از برخی اصطلاحات اسلامی در جوامع غربی افزود: هنگامی که مردم غرب واژه‌هایی مانند امت، شریعت و جهاد را می‌شنوند، گاهی دچار ترس می‌شوند و تصور می‌کنند با جریانی مواجه‌اند که قصد حمله به دیگران را دارد، در حالی که مفهوم امت در اندیشه اسلامی، آرمانی مبتنی بر وحدت، تعهد و حرکت جمعی برای تحقق عدالت است.
امت در اندیشه پیامبر(ص)؛ جامعه‌ای مبتنی بر تعهد و همزیستی لگنهاوزن با اشاره به شکل‌گیری جامعه اسلامی در دوران پیامبر اکرم(ص) بیان کرد: بر اساس برخی منابع تاریخی، پیامبر اسلام(ص) میان پیروان خود و گروه‌هایی از یهودیان و مسیحیان در مدینه پیمان‌هایی برقرار کرد. این موضوع نشان می‌دهد که مفهوم امت در آغاز اسلام، صرفاً به پیروان یک دین محدود نبود، بلکه گروه‌های مختلفی را که به تعهدات مشترک پایبند بودند، در بر می‌گرفت.
وی افزود: امت اسلامی را باید یک حرکت اجتماعی، معنوی، سیاسی و دینی دانست که محور آن تعهد به عدالت و مقابله با ظلم است. در این نگاه، تعلقات قومی، نژادی و مذهبی به‌تنهایی معیار برتری انسان‌ها نیستند، بلکه تقوا و پایبندی به ارزش‌های اخلاقی اهمیت دارند.
این فیلسوف با اشاره به مفهوم مقاومت ادامه داد: مقاومت نیز به گروه‌های سیاسی مشخص محدود نمی‌شود، بلکه هر فرد یا گروهی که برای عدالت قیام کند و در برابر ظلم و طاغوت بایستد، می‌تواند در این مسیر قرار گیرد. بنابراین، مفهوم امت ظرفیت گسترده‌ای برای همراهی انسان‌های عدالت‌خواه، اعم از مسلمان و غیرمسلمان، دارد.
بعثت؛ زمینه‌ساز بیداری فکری و اجتماعی وی با تبیین مفهوم بعثت در اندیشه اسلامی گفت: بعثت تنها به معنای برانگیخته شدن پیامبران نیست، بلکه می‌توان آن را به معنای بیداری و رهایی از وضعیتی دانست که مانع حرکت انسان می‌شود. این مفهوم، نوعی تحول فکری، شناختی و اخلاقی را در جامعه ایجاد می‌کند و زمینه‌ساز حرکت به سوی تغییرات اجتماعی است.
لگنهاوزن با اشاره به دیدگاه امام شهید انقلاب اسلامی درباره نقش تحول فکری در نهضت‌ها افزود: یکی از کارکردهای مهم نهضت، ایجاد تحول در اندیشه و ادراک مردم است. هنگامی که نگرش انسان‌ها تغییر کند، رفتارهای فردی و ساختارهای سیاسی، اقتصادی و اخلاقی نیز می‌توانند دستخوش تحول شوند.
وی ادامه داد: عقل و ایمان دو ظرفیتی هستند که خداوند در وجود انسان قرار داده است، اما این ظرفیت‌ها گاهی نیازمند بیداری و شکوفایی‌اند. بعثت پیامبران و دعوت الهی نیز زمینه‌ای برای بیداری عقل و ایمان انسان‌ها فراهم می‌کند و این تحول، علاوه بر آثار روان‌شناختی و معرفتی، پیامدهای اجتماعی و سیاسی نیز خواهد داشت.
این استاد فلسفه با تأکید بر ضرورت تداوم بیداری اجتماعی تصریح کرد: جهاد کبیر را می‌توان در چارچوب ایستادگی مستمر در برابر سلطه و تلاش برای حفظ استقلال فکری و فرهنگی بررسی کرد. این مسیر نیازمند آن است که انسان‌ها به‌طور پیوسته اندیشه‌های خود را اصلاح کنند و نسبت به مسئولیتشان در برابر ظلم و بی‌عدالتی آگاه باشند.
بازخوانی تاریخ اسلام با تکیه بر منابع پژوهشی لگنهاوزن در بخش دیگری از سخنان خود با معرفی چند اثر پژوهشی درباره تاریخ اسلام و قرآن کریم اظهار کرد: برای شناخت دقیق‌تر صدر اسلام، لازم است علاوه بر منابع رایج، به پژوهش‌های تاریخی و دانشگاهی نیز مراجعه کنیم و دیدگاه‌های مختلف درباره شکل‌گیری جامعه اسلامی و زمینه‌های نزول قرآن را مورد بررسی قرار دهیم. وی با معرفی کتاب Muhammad and the Believers: At the Origins of Islam، نوشته فرد دانر، تاریخ‌پژوه آمریکایی گفت: این کتاب به بررسی شکل‌گیری جامعه مؤمنان در آغاز اسلام می‌پردازد و نشان می‌دهد که برای فهم شرایط نخستین سال‌های اسلام، باید زمینه‌های تاریخی و ارتباط میان گروه‌های مختلف دینی در آن دوره را بررسی کرد.
این فیلسوف افزود: در بررسی تاریخ صدر اسلام، باید به این نکته توجه داشت که هویت جامعه نخستین مسلمانان و چگونگی شکل‌گیری مرزبندی‌های دینی، موضوع پژوهش‌های تاریخی است. مراجعه به این پژوهش‌ها می‌تواند به شناخت دقیق‌تر زمینه‌های اجتماعی و اعتقادی دوران پیامبر(ص) کمک کند.
وی همچنین با معرفی کتاب Rethinking the Qur'ān in Late Antiquity، از آنگلیکا نویورت، قرآن‌پژوه آلمانی عنوان کرد: برای فهم قرآن کریم باید شرایط تاریخی، باورهای رایج و فضای دینی دوران نزول را در نظر گرفت. قرآن در بستری تاریخی نازل شد و با گروه‌های مختلفی از جمله مشرکان، یهودیان و مسیحیان سخن گفت؛ بنابراین، شناخت فضای فکری و دینی آن دوران در فهم دقیق‌تر آیات نقش دارد.
لگنهاوزن ادامه داد: یکی از راه‌های مطالعه قرآن، بررسی ارتباط آیات با باورها و سنت‌های دینی رایج در زمان نزول است. چنین رویکردی می‌تواند ابعاد مختلف مفاهیم قرآنی و نحوه مواجهه قرآن با باورهای موجود را روشن‌تر کند.
نامه‌های امام شهید به جوانان غرب؛ دعوت به شناخت مستقیم اسلام وی با اشاره به نامه‌های امام شهید انقلاب اسلامی خطاب به جوانان غرب گفت: این نامه‌ها با هدف دعوت جوانان به شناخت مستقیم اسلام و پرهیز از پذیرش روایت‌های یک‌جانبه رسانه‌ها نوشته شدند. مخاطب قرار دادن جوانان نیز از این جهت اهمیت دارد که آینده جوامع در دست آنان است و می‌توانند در شکل‌گیری نگرش‌های نسل آینده نقش داشته باشند.
لگنهاوزن افزود: در این نامه‌ها از جوانان خواسته شده است که اجازه ندهند رسانه‌ها به‌تنهایی تعیین کنند چگونه درباره اسلام بیندیشند، بلکه خودشان به منابع اسلامی مراجعه کنند و درباره حقیقت این دین به شناخت برسند. وی با بیان اینکه این رویکرد می‌تواند زمینه گفت‌وگوی مستقیم و آگاهانه میان پیروان ادیان را فراهم کند، ادامه داد: جوانان باید بتوانند با مراجعه به منابع معتبر، پرسش‌های خود را مطرح کنند و پاسخ‌هایشان را از طریق مطالعه و بررسی به دست آورند.
شناخت اسلام نباید صرفاً بر پایه مطالبی شکل بگیرد که در شبکه‌های اجتماعی یا رسانه‌های عمومی منتشر می‌شوند. امت اسلامی؛ دعوتی فراگیر برای تحقق عدالت این فیلسوف در ادامه با اشاره به نمونه‌ای از آشنایی یک زن مسیحی آمریکایی با قرآن کریم اظهار کرد: افرادی وجود دارند که پس از سال‌ها مواجهه با تصویر منفی از اسلام، تصمیم می‌گیرند مستقیماً قرآن را مطالعه کنند تا دریابند این کتاب چه پیامی دارد.
چنین تجربه‌هایی نشان می‌دهد که مراجعه مستقیم به منابع دینی می‌تواند زمینه بازنگری در پیش‌فرض‌ها را فراهم کند. وی افزود: هدف از دعوت به مطالعه منابع اسلامی، تحمیل یک نتیجه از پیش تعیین‌شده نیست، بلکه فراهم کردن زمینه‌ای است تا افراد با ذهنی باز و بر اساس شناخت مستقیم، درباره اسلام قضاوت کنند.
لگنهاوزن با تأکید بر ضرورت گسترش مفهوم امت اسلامی گفت: باید توجه داشته باشیم که امت بر پایه تعهد به عدالت و مقاومت در برابر ظلم تعریف می‌شود. کسانی که به عدالت باور دارند و برای مقابله با بی‌عدالتی تلاش می‌کنند، می‌توانند در این مسیر با مسلمانان همراه شوند.
وی تصریح کرد: این نگاه به معنای نادیده گرفتن تفاوت‌های اعتقادی و فقهی نیست، بلکه تأکید دارد که همکاری برای تحقق عدالت و مقابله با ظلم می‌تواند زمینه مشترکی برای همراهی انسان‌ها با باورهای مختلف باشد. این استاد فلسفه در پایان گفت: امت اسلامی باید به‌گونه‌ای معرفی شود که دیگران از آن احساس ترس نکنند، بلکه دریابند این مفهوم دعوتی برای بیداری، همبستگی و تلاش مشترک در برابر ظلم است.
مسلمانان نیز باید میراث پیامبر اسلام(ص) را با دقت بیشتری بشناسند و با معرفی درست این میراث، زمینه آشنایی دیگر ملت‌ها با حقیقت اسلام را فراهم کنند.