پرویز پرورش درگذشت؛ نخستین برنده سیمرغ بلورین بازیگری جشنواره فجر

خبر درگذشت پرویز (حسین) پرورش، بازیگر پیشکسوت سینما و تئاتر، منتشر شد؛ هنرمندی که اگرچه کارنامه تصویری‌اش از نظر تعداد آثار طولانی نیست، اما چند نقش ماندگار باعث شده نام او در تاریخ بازیگری ایران باقی بماند. پرورش از نسل هنرمندانی بود که بازیگری را نه فقط به‌عنوان حضور مقابل دوربین، بلکه به‌عنوان یک دانش و مسیر آموزشی جدی دنبال کردند. در پی انتشار خبر درگذشت او، غلامرضا صراف در یادداشتی با عنوان «بدرود آقای اصالت عزیز» از پرورش به‌عنوان یکی از مهم‌ترین چهره‌های نسل طلایی آموزش بازیگری ایران یاد کرد و نوشت: بدرود آقای اصالت عزیز پرویز (حسین) پرورش هم رفت.

به جرات میتوان او را بهترین بازیگر-آکادمیسین ایرانی نامید. از نسل استادان دوره طلایی دانشکده هنرهای زیبا، در کنار مثلث شمیم بهار، دکتر محمد کوثر و بهرام بیضایی و همراه با آربی اوانسیان، علی رفیعی و حمید سمندریان که در پرورش نسل تازه بازیگران، کارگردانان و نویسندگان تئاتر و سینما نقشی اساسی داشتند. حسین پرورش بخت آن را نیافت تا در عرصه بازیگری سینما و تلویزیون بر کمیت آثارش بیفزاید اما در همین تعداد اثری که از او مانده توانست از شمایل مرد طبقه متوسط شهری بر پرده نقره‌ای بازتابی درست و موثر ارائه دهد.

دو نقش‌آفرینی فراموش‌نشدنی‌اش در «کلاغ» ساخته بهرام بیضایی و «نقطه ضعف» ساخته محمدرضا اعلامی گواه این ادعایند. پرورش اولین برنده لوح زرین جشنواره فیلم فجر برای بازی نقش اول مرد در «نقطه ضعف» در سال ۶۲ شد اما بعد برای همیشه به آمریکا مهاجرت کرد، جایی که درس خوانده بود و کار تلویزیون کرده بود، و در کالیفرنیا سکنی گزید. پنج سال پیش به خواهش من و به تحقیق دوست عزیزم دکتر امیر عطا جولایی، دانستم پرورش نقش بسیار موثری در جلوگیری از مساله‌دار شدن بهار و بیضایی در جریان انقلاب فرهنگی سال پنجاه‌ونه در دانشگاه‌ها داشته است.

عکس از فیلم «کلاغ» (۱۳۵۵) ساخته ماندگار بهرام بیضایی در کنار آنیک شفرازیان. پرورش در این فیلم نقش آقای اصالت را بازی کرد، گوینده اخبار تلویزیون. عکاس: عزیز ساعتی.

«کلاغ»؛ نقش آقای اصالت در جهان بهرام بیضایی حضور در فیلم‌های بهرام بیضایی برای بسیاری از بازیگران ایرانی همواره یک امتیاز ویژه بوده است؛ همکاری با فیلمسازی که شخصیت‌پردازی، میزانسن و نگاه اجتماعی‌اش، آثارش را به بخش مهمی از تاریخ سینمای ایران تبدیل کرده است. پرورش این فرصت را داشت که در یکی از مهم‌ترین آثار بیضایی، یعنی فیلم «کلاغ»، نقش «اصالت» را بازی کند؛ گوینده‌ای تلویزیونی که حضورش بخشی از فضای خاص و متفاوت فیلم را شکل می‌دهد. «کلاغ» که در سال ۱۳۵۶ ساخته شد، از جمله فیلم‌های مهم کارنامه بیضایی است؛ اثری که با فضای شهری، دغدغه‌های اجتماعی و نگاه متفاوت کارگردانش، جایگاه ویژه‌ای در سینمای ایران پیدا کرد.

پرورش در این فیلم با بازی کنترل‌شده و دقیق خود، تصویری از یک شخصیت معمولی اما باورپذیر ارائه داد؛ همان ویژگی‌ای که بعدها در بسیاری از نوشته‌ها درباره بازی او به آن اشاره شد؛ توانایی در نمایش آدم‌هایی از دل جامعه و طبقه متوسط شهری. «نقطه ضعف»؛ بازی‌ای که اولین جایزه فجر را برایش آورد اما شاید مهم‌ترین نقطه کارنامه سینمایی حسین پرورش، بازی در فیلم «نقطه ضعف» ساخته محمدرضا اعلامی باشد؛ فیلمی که سال ۱۳۶۲ تولید شد و در دومین دوره جشنواره فیلم فجر به نمایش درآمد. پرورش برای بازی در این اثر موفق شد لوح زرین بهترین بازیگر نقش اول مرد را دریافت کند؛ جایزه‌ای که در آن دوره معادل مهم‌ترین جایزه بازیگری جشنواره محسوب می‌شد و نام او را به‌عنوان نخستین برنده جایزه بازیگری جشنواره فیلم فجر ثبت کرد.

در «نقطه ضعف»، پرورش در کنار جمشید هاشم‌پور، یکی از شخصیت‌های اصلی فضای بازجویی و تقابل فیلم را بازی می‌کند. این اثر به‌دلیل ساختار متفاوت، فضای مینیمال و حرکت از واقع‌گرایی به سمت فضایی ذهنی و کابوس‌وار، هنوز هم از فیلم‌های متفاوت دهه ۶۰ سینمای ایران محسوب می‌شود. سعید قطبی‌زاده درباره این فیلم گفته بود: «چیزی که در این فیلم توجه شما را به آن جلب می‌کنم این است که در ۴۷ سال گذشته، فیلمی مشابه «نقطه ضعف» ساخته نشده که هر سه شخصیت بی‌نام هستند و انگار که یک هویت فلسفی دارند.

این سه نفر، یکی فرد دستگیرشده و دو نفر دیگر مأموران امنیتی یک تشکیلات بازجویی هستند که حسین پرورش و جمشید هاشم‌پور این نقش‌ها را بازی می‌کنند.» حسین پرورش اگرچه پس از این موفقیت بزرگ، حضور پررنگی در سینمای ایران نداشت و سال‌های بعد را در آمریکا گذراند، اما همان چند نقش باقی‌مانده از او کافی بود تا در میان علاقه‌مندان جدی سینما به‌عنوان بازیگری صاحب‌سبک و دقیق شناخته شود؛ بازیگری که به جای تعداد زیاد آثار، با کیفیت حضورش ماندگار شد. منبع: برترین‌ها تابناک را در شبکه‌های اجتماعی دنبال کنید فیلم «کلاغ» (۱۳۵۶) ساخته بهرام بیضایی، نخستین کار سینمایی او در ایران بود و پس از انقلاب، در فیلم‌های: «آفتاب نشین ها»(۱۳۶۰) ساخته مهدی صباغ زاده، «نقطه ضعف»(۱۳۶۲) ساخته محمدرضا اعلامی و مجموعه تلویزیونی «اشک تمساح» (۱۳۶۱) ساخته مهدی نجیب‌زاده بازی کرد.

پیش خودم فکر می‌کنم چه دانشجوی خوشبختی بودم که اساتیدی به این بزرگی داشتم، به همراه بزرگانی که هنوز هستند مثل علی رفیعی، پرویز ممنون، شمیم بهار...» پرویز (حسین) پرورش که گویا روز گذشته، ۱۹ آبان در امریکا و براثر سکته قلبی از دنیا رفته، سال ۱۳۶۲ برای فیلم «نقطه ضعف» سیمرغ بلورین بهترین بازیگر اول مرد را گرفت تا نخستین برنده این جایزه باشد. او که متولد سال ۱۳۲۰ بود، براساس برخی اطلاعات ثبت‌شده، در فیلم‌های «کلاغ» بهرام بیضایی، «آفتاب‌نشین‌ها» مهدی صباغ‌زاده، «نقطه ضعف» محمدرضا اعلامی و «اشک تمساح» احمد نجیب‌زاده بازی کرده بود.