فارن‌پالیسی: هوش مصنوعی، قواعد جنگ تبلیغاتی را تغییر داده است؛ از «لگوهای ایرانی» تا نفوذ در گفتمان آمریکا
نشریه «فارن‌پالیسی» در تحلیلی به بررسی ظهور مدل تازه‌ای از عملیات تبلیغاتی مبتنی بر هوش مصنوعی مولد پرداخت؛
نشریه «فارن‌پالیسی» در تحلیلی به بررسی ظهور مدل تازه‌ای از عملیات تبلیغاتی مبتنی بر هوش مصنوعی مولد پرداخت؛ مدلی که به‌گفته این نشریه، با تیم‌های کوچک، هزینه پایین و قابلیت انکار بالا می‌تواند محتوایی متناسب با مخاطبان مختلف تولید و از طریق شبکه‌ای از حساب‌های رسانه‌ای، دیپلماتیک و هوادار در مقیاسی گسترده منتشر کند. این گزارش با تمرکز بر فعالیت‌های مجموعه «اخبار انفجاری» و ویدیوهای لگویی آن، استدلال کرد که هدف چنین محتواهایی لزوماً متقاعد کردن مخاطب نیست، بلکه جلب توجه، فرسایش اعتماد، ایجاد چرخه بازنشر و نفوذ به گفتمان سیاسی است؛ الگویی که به نوشته فارن‌پالیسی، اکنون از چارچوب جنگ ایران فراتر رفته و توسط بازیگران دیگر نیز قابل تقلید است.
به گزارش سرویس بین‌الملل جماران، نشریه «فارن‌پالیسی» در تحلیلی به بررسی نقش هوش مصنوعی مولد در شکل‌گیری نسل تازه‌ای از عملیات تبلیغاتی، فعالیت مجموعه ایرانی «اخبار انفجاری»، انتشار گسترده ویدیوهای لگویی علیه مقام‌های آمریکایی و اسرائیلی و توانایی تیم‌های کوچک برای اثرگذاری بر گفتمان عمومی پرداخت و نوشت که هدف این کارزارها لزوماً متقاعد کردن مخاطب نیست، بلکه جلب توجه، فرسایش اعتماد و گسترش نفوذ از طریق شبکه‌های اجتماعی است؛ الگویی که می‌تواند فراتر از جنگ ایران نیز تکرار شود و نوشت: در حالی که مارکو روبیو، وزیر امور خارجه ایالات متحده، در ماه ژوئیه به پرسشی درباره چشم‌انداز مذاکرات با ایران پاسخ می‌داد، با لحنی تحقیرآمیز به مجموعه‌ای از کلیپ‌های انیمیشنی لگویی اشاره کرد که با استفاده از هوش مصنوعی در ایران تولید شده و مقام‌های آمریکایی و اسرائیلی را به سخره می‌گیرند. روبیو مدعی شد که ایران به‌زودی آماده توافق خواهد شد، زیرا «هزینه‌ای که آنها می‌پردازند بسیار بالاست، علی‌رغم لفاظی‌های تند، زبان پرطمطراق و ویدیوهای احمقانه لگویی که منتشر می‌کنند.» روبیو که در حاشیه نشست وزرای امور خارجه در مانیل با خبرنگاران صحبت می‌کرد، حتی درباره این کارزار تبلیغاتی مورد پرسش قرار نگرفته بود.
اینکه یک وزیر امور خارجه ایالات متحده خود را ناچار می‌بیند در یک مجمع امنیتی بین‌المللی به کارزاری کارتونی که توسط گروه کوچکی از افراد تولید شده واکنش نشان دهد، خود گویای نکته مهمی است. نخستین مورد از این ویدیوها که در ماه مارس وایرال شد، در فضای آنلاین ظاهر شد.
بیشتر بینندگان تصور می‌کردند که این ویدیو صرفاً یک شوخی است. در آن، فیگور لگویی دونالد ترامپ در دفتر بیضی‌شکل ناگهان از خواب می‌پرد، در حالی که موشک‌های ایرانی بر سر یک ناو جنگی آمریکا فرود می‌آیند.
ظرف چند روز، این ویدیو میلیون‌ها بار دیده شد. این ویدیو توسط گروهی به نام «اخبار انفجاری» تولید شده بود؛ رسانه‌ای کوچک که از داخل ایران فعالیت می‌کند و بنا بر گزارش‌ها، تیمی حدوداً ۱۰ نفره دارد و از سخت‌افزارهای معمولی استفاده می‌کند.
در ماه‌های بعد، این گروه بیش از صد ویدیو منتشر کرد که در پلتفرم‌های ایکس، یوتیوب، اینستاگرام و تلگرام توزیع شدند و قطعات صوتی آنها نیز در اسپاتیفای قرار گرفت. یوتیوب در ماه آوریل کانال این گروه را مسدود کرد، اما محتوای آن همچنان به گردش خود ادامه داد.
واکنش معمول این است که «اخبار انفجاری» را پدیده‌ای عجیب و غریب و بیشتر یک شوخی بدانیم تا یک تهدید سیاسی. اما این برداشت اشتباه است.
این کارزار، در واقع، اثبات مفهومی برای یک مدل عملیاتی جدید از تبلیغات است؛ مدلی که هوش مصنوعی مولد آن را امکان‌پذیر کرده است. دولت‌ها مدت‌هاست در پی بسیج حامیان و حمله به مخالفان خود بوده‌اند.
آنچه هوش مصنوعی مولد تغییر می‌دهد، آستانه سازمانی لازم برای انجام این کار است. این فناوری، اندازه و ترکیب نیروی انسانی مورد نیاز برای تولید چنین محتوایی را کاهش می‌دهد؛ دیگر نیازی به تیم‌های جداگانه‌ای از نویسندگان، مترجمان، طراحان گرافیک، انیماتورها یا کارکنان توزیع محتوا نیست.
مجموعه این وظایف را می‌توان توسط تیمی بسیار کوچک، مانند تیم «اخبار انفجاری»، انجام داد. هوش مصنوعی مولد همچنین زمان مورد نیاز برای تولید محتوا را به‌شدت کاهش می‌دهد.
محتوایی صیقل‌یافته و آماده انتشار می‌تواند ظرف چند ساعت تولید شود. افزون بر این، استفاده از هوش مصنوعی مولد مستلزم آن نیست که کارکنان از مهارت‌های فنی پیچیده برخوردار باشند.
نکته حیاتی این است که هوش مصنوعی مولد، امکان تولید همزمان جریان‌های متعدد و متفاوتی از نفوذ را فراهم می‌کند. یک تیم کوچک ــ در این مورد، «اخبار انفجاری» ــ می‌تواند با سرعت و حجمی بالا، پیام‌هایی متمایز و متناسب با دو مخاطب متفاوت تولید کند؛ کاری که در گذشته به مقیاس سازمانی و منابع بسیار گسترده‌تری نیاز داشت.
طنز انگلیسی‌زبان در میان مخاطبانی گردش می‌کند که در برابر پیام‌های ایران مقاومت دارند؛ همان چیزی که روبیو از آن با عنوان «ویدیوهای احمقانه لگویی» یاد کرد. در مقابل، ویدیوهای فارسی‌زبان بر تداوم تمدنی ایران تأکید می‌کنند، حملات به غیرنظامیان لبنانی را در قالب یک مبارزه مشترک صورت‌بندی می‌کنند و به‌طور کلی، همبستگی را در میان مخاطبانی تقویت می‌کنند که از پیش پذیرای واژگان ایدئولوژیک و مذهبی ایران هستند.
در مقابل، ویدیوهای لگویی انگلیسی‌زبان اساساً در پی متقاعد کردن مخاطب نیستند. لازم نیست مخاطبان آنها را باور کنند.
کافی است دیده شوند، موضوع خنده قرار گیرند و به اشتراک گذاشته شوند. آنها توجه را به خود جلب می‌کنند، از جمله توجه مخالفان را، و همین توجه به بازتولید و تقویت خود کارزار کمک می‌کند.
برای نمونه، اشاره ناخواسته روبیو به این ویدیوها، تنها ظرف چند ساعت با انتشار کلیپ تازه‌ای پاسخ داده شد که او را با عنوان «مارکوی کوچک» به تصویر می‌کشید؛ نمونه‌ای روشن از حلقه بازخوردی که این کارزار بر پایه آن عمل می‌کند. کمپین «اخبار انفجاری» بدون آنکه حتی نیازی به درگیر کردن مقام‌ها با ادعاهای خود داشته باشد، به بالاترین سطوح گفتمان سیاسی و رسانه‌ای آمریکا نفوذ کرده است.
در بخش عمده قرن گذشته، تولید تبلیغات باکیفیت نیازمند زیرساخت‌هایی بود که ناگزیر ردپایی قابل ردیابی از خود بر جای می‌گذاشت. «آژانس تحقیقات اینترنتی» روسیه، پیش از آنکه فعالیت‌هایش افشا شود، صدها کارمند را در یک ساختمان اداری اختصاصی در سن‌پترزبورگ به کار گرفته بود.
«مرکز رسانه‌ای الحیات» داعش نیز به امکانات فیزیکی تولید محتوا و حضور دائمی در یک منطقه جنگی فعال نیاز داشت. همین زیرساخت‌های گسترده به بازرسان و نهادهای اطلاعاتی امکان می‌داد کارزارها را تا منابع اصلی آنها ردیابی کنند.
محتوایی که آشکارا تحت حمایت دولت به نظر می‌رسد، دقیقاً از سوی همان مخاطبانی که دسترسی به آنها بیشترین اهمیت را دارد، نادیده گرفته می‌شود. این همان «جریمه اعتبار» است که از دهه ۱۹۵۰ در پژوهش‌های حوزه ارتباطات مستند شده است.
به همین دلیل، مؤثرترین عملیات‌های مخفی ــ از اقدامات فعال شوروی گرفته تا شبکه‌های رسانه‌های اجتماعی دولتی چین ــ به جای پیام‌رسانی آشکار، بر پنهان‌کاری تکیه داشتند. با این حال، چنین عملیات‌هایی همواره با یک بده‌بستان دائمی میان دیده‌شدن و اعتبار مواجه بودند.
دولت‌ها ناچار بودند میان پیام‌رسانی رسمی، صیقل‌یافته و حرفه‌ای که اغلب نادیده گرفته می‌شد، و محتوایی با ظاهر مردمی و خودجوش که تولید آن پرهزینه و پرخطر بود، یکی را انتخاب کنند. هوش مصنوعی مولد این بده‌بستان را تا حد زیادی از میان برمی‌دارد.
بررسی نمونه‌ای از ویدیوهای «اخبار انفجاری» نشان می‌دهد که دو خط تولید کاملاً متمایز، به‌طور همزمان و در قالب یک کانال واحد فعالیت می‌کنند؛ آرایشی که عملیات‌های تبلیغاتی پیشین هرگز توانایی حفظ آن را در چنین مقیاسی نداشتند. ویدیوهای انگلیسی‌زبان که بخش عمده تولیدات ویدیویی این گروه را تشکیل می‌دهند، از یک قوس روایی تشدیدشونده و عامدانه پیروی می‌کنند.
در این ویدیوها، نسخه لگویی ترامپ و مقام‌های ارشد آمریکایی که به‌طور مکرر ظاهر می‌شوند، ابتدا درگیر فساد داخلی نشان داده می‌شوند، سپس به فساد اخلاقی ــ با ارجاع به جفری اپستین و نمادشناسی ایلومیناتی ــ پیوند می‌خورند، پس از آن در مسیر زوال فیزیکی قرار می‌گیرند و در نهایت، به تصویری از فروپاشی تمدنی می‌رسند؛ جایی که ترامپ از میان توده‌ای از جمجمه‌ها بیرون می‌آید. این ویدیوها از نظر جغرافیا و تجهیزات نظامی نیز با دقت ساخته شده‌اند.
آنها تنگه هرمز را به تصویر می‌کشند، برج‌العرب ــ هتل لوکس دبی و نماد ثروت امارات ــ را مشخص می‌کنند و نام سامانه‌های موشکی را نیز ذکر می‌کنند. ارجاعات توطئه‌آمیز در این محتواها تصادفی نیستند؛ بلکه به‌طور دقیق در دل روایت‌هایی قرار گرفته‌اند که از پیش در جوامع راست‌گرا و ضدساختار سیاسی در غرب در گردش‌اند.
پیام ضمنی چنین ارجاعاتی در واقع این است: «ما می‌دانیم شما چه می‌دانید و همان را با صدای بلند بیان می‌کنیم.» این ویدیوها نیازی ندارند مخاطبان را متقاعد کنند که هر ادعای مشخصی را باور کنند. پژوهش‌ها درباره مواجهه با اطلاعات نادرست نشان می‌دهد که اعتماد به نهادها حتی زمانی که ادعاهای اصلی رد یا تکذیب می‌شوند، می‌تواند فرسوده شود.
هدف اصلی، فرسایش و خوردگی اعتماد است، نه الزاماً تغییر مستقیم عقیده. مروری سریع بر شبکه‌های اجتماعی نیز نشان می‌دهد که این قالب از منبع اولیه خود فراتر رفته است.
حساب‌هایی با هزاران دنبال‌کننده، در کنار کاربران عادی، یا ویدیوهای «اخبار انفجاری» را مستقیماً بازنشر می‌کنند یا خودشان کلیپ‌های لگویی مشابهی برای انتقاد از سیاست خارجی آمریکا می‌سازند. نکته مهم اینجاست که برند لگو در این میان کارکرد قابل‌توجهی دارد.
این برند در سطح جهانی شناخته‌شده، از نظر بصری و زیبایی‌شناختی بی‌ضرر و فاقد بار سیاسی مشخص است؛ دقیقاً همان ویژگی‌هایی که یک راهبرد اخلال‌گرانه به آنها نیاز دارد. نمایش صحنه‌های خشونت‌آمیز، از جمله حملات موشکی و ساختمان‌های در حال سوختن، با استفاده از آجرهای لگو بیشتر به طنز شباهت دارد تا تحریک مستقیم.
همین ویژگی باعث شده این محتوا از برخی سامانه‌های تعدیل محتوا که برای شناسایی تصاویر گرافیکی یا محتوای نفرت‌انگیز طراحی شده‌اند، عبور کند. یوتیوب کانال «اخبار انفجاری» را بر اساس سیاست‌های مربوط به هرزنامه و اقدامات فریبکارانه مسدود کرد، نه بر مبنای مقررات مرتبط با محتوای خشونت‌آمیز.
این قالب همچنین به‌طور طبیعی در یکی از ژانرهای موجود و شناخته‌شده اینترنتی جای می‌گیرد. پارودی‌های لگویی و انیمیشن‌های رزمی که با عنوان «بریک‌فیلم» یا «فیلم‌های آجری» شناخته می‌شوند، دهه‌هاست بدون هرگونه ارتباط با دولت یا ایدئولوژی خاصی در یوتیوب دست‌به‌دست می‌شوند.
از همین رو، ویدیوهای «اخبار انفجاری» نیز می‌توانند به‌جای آنکه مستقیماً به‌عنوان تبلیغات سیاسی تلقی شوند، در قالب اثری متعلق به یک سنت شناخته‌شده اینترنتی دیده شوند. همزمان، در همان حساب‌ها مجموعه‌ای از ویدیوهای فارسی‌زبان با کارکردی کاملاً متفاوت منتشر می‌شود که شامل نوحه‌خوانی و لطمیه ــ از ژانرهای سوگواری مذهبی شیعیان ــ توسل به امام علی(ع)، ارجاعات تاریخی شیعه، به‌ویژه واقعه کربلا، و اشاراتی به چارچوب «دفاع مقدس» ایران در جنگ هشت‌ساله ایران و عراق است.
این محتوا که برای مخاطبان داخلی ایران و فارسی‌زبانان منطقه طراحی شده، هیچ‌یک از فاصله‌گذاری‌های طنزآمیز موجود در ویدیوهای انگلیسی‌زبان را ندارد. به تصویر کشیدن کربلا یا فداکاری‌های دوران جنگ با همان سبک تمسخرآمیز و لگویی بخش انگلیسی می‌توانست تاریخ مقدسی را که پیام از آن مشروعیت می‌گیرد، بی‌اهمیت جلوه دهد.
در مقابل، بخش فارسی بر صداقت مذهبی، تاریخ، مقاومت و برجسته‌سازی رنج غیرنظامیان در لبنان و دانش‌آموزان کشته‌شده در میناب تکیه دارد. مقیاسی که این کارزار در مقایسه با منابع به‌کارگرفته‌شده به آن دست یافته، فراتر از آن است که بتوان به‌سادگی توصیفش کرد.
دو شبکه هماهنگ طرفدار ایران در ماه نخست جنگ کنونی، بیش از یک میلیارد بازدید در شبکه اجتماعی «ایکس» ایجاد کردند که بخش عمده‌ای از بازنشر این محتواها توسط حساب‌های دیپلماتیک ایران و روسیه انجام شد. «اخبار انفجاری» با تعداد انگشت‌شماری نیرو و سخت‌افزارهای معمولی توانست به چنین گستره‌ای از مخاطبان دست یابد، در حالی که وزارت امور خارجه ایران همچنان موضع انکار عمومی را حفظ کرد؛ حتی با وجود اینکه خود این گروه اذعان داشت دولت ایران یکی از مشتریان آن بوده است.
این قالب از هم‌اکنون در حال گسترش است؛ حتی به همان دولتی که اساساً برای نیش زدن و تمسخر آن ساخته شده بود. ترامپ به‌طور مداوم محتوای تولیدشده با هوش مصنوعی را در حساب‌های شبکه‌های اجتماعی خود منتشر می‌کند تا نه‌تنها برای مخاطبان خود، بلکه برای مخالفان و دشمنانش نیز پیام بفرستد.
او اخیراً یک ویدیوی جنگی تولیدشده با هوش مصنوعی منتشر کرد که حمله‌ای خیالی به جزیره خارگ ایران را به تصویر می‌کشید. جی.
دی. ونس، معاون رئیس‌جمهور آمریکا، از صحت این ویدیو دفاع نکرد.
او گفت ترامپ «در حال ارسال پیامی به ایرانیان است». این دقیقاً همان منطقی است که ویدیوهای لگویی را کارآمد می‌کند: نه حقیقت، بلکه صرفاً دیده‌شدن.
کشوری که زمانی این تاکتیک را احمقانه توصیف می‌کرد، اکنون خود در حال به‌کارگیری آن است. آنچه باید سیاست‌گذاران را نگران کند، نه صرفاً این کارزار مشخص، بلکه قابلیت تکرارپذیری تقسیم کاری است که پشت آن قرار دارد.
مدل «اخبار انفجاری» نشان می‌دهد که اکنون یک تیم کوچک، ارزان و برخوردار از قابلیت انکار معقول می‌تواند تبلیغاتی تولید کند که از نظر گستره نفوذ با دستگاه رسانه‌ای یک دولت برابری کند و در عین حال، ضمن حفظ محتوایی از نظر ایدئولوژیک منضبط برای مخاطبان خودی، دامنه انتشار پیام را در میان مخاطبان غیرخودی نیز گسترش دهد. سیاست‌های فعلی در زمینه اجرای قوانین پلتفرم‌ها و برچسب‌گذاری محتوا برای مواجهه با این مدل جدید تبلیغات مجهز نیستند.
اجرای قوانین پلتفرم‌ها معمولاً کانال‌های منفرد را هدف قرار می‌دهد، اما محتوای «اخبار انفجاری» توانست از حذف خود از پلتفرم جان سالم به در ببرد، زیرا موتور واقعی توزیع آن شبکه‌ای متشکل از تقویت‌کننده‌ها، حساب‌های رسانه‌های دولتی، حساب‌های دیپلماتیک و بازنشرکنندگان هوادار بود؛ شبکه‌ای که حذف هیچ کانال منفردی نمی‌توانست آسیب جدی به آن وارد کند. چندین ویدیو نیز حاوی کدهای کیوآر (QR) هستند که بینندگان را به کانال‌های وابسته هدایت می‌کنند و به نسخه‌های بازنشرشده اجازه می‌دهند مسیرهای دسترسی به این کارزار را حتی پس از جابه‌جایی محتوا حفظ کنند.
یوتیوب در ماه آوریل کانال «اخبار انفجاری» را تعلیق کرد، اما این اقدام نتوانست مانع گسترش و بازنشر ویدیوها در دیگر فضاها شود. این پلتفرم از آن زمان ممنوعیت را لغو کرده و «اخبار انفجاری» بار دیگر در یوتیوب فعال است.
این مجموعه همچنین در تیک‌تاک، ساندکلاد، رامبل، آپ‌اسکرول، تردز، پینترست و بلواسکای حساب کاربری دارد. برچسب‌گذاری محتوای تولیدشده با هوش مصنوعی بر این فرض استوار است که مخاطبان، مطالب دارای چنین برچسبی را نادیده خواهند گرفت.
در مقابل، شواهد نشان می‌دهد هنگامی که محتوا از پیش کشش و بار عاطفی پیدا کرده باشد، برچسب‌گذاری به‌طور قابل‌اعتماد باعث کاهش میزان اشتراک‌گذاری آن نمی‌شود. افزون بر این، این مدل امکان تولید نسخه‌های متعدد از گره‌های گوناگون را فراهم می‌کند؛ گره‌هایی که هیچ‌کدام به‌تنهایی از اعتبار تعیین‌کننده‌ای برخوردار نیستند، همگی قابل جایگزینی و کنار گذاشتن‌اند و اکنون به‌طور اثبات‌پذیری توسط بازیگرانی که هیچ ارتباطی با کارزار اصلی ندارند، قابل تقلید هستند.
پر کردن این شکاف با تغییر نحوه مواجهه آغاز می‌شود: باید با این پدیده به‌عنوان یک «ژانر» برخورد کرد، نه یک «رخداد» منفرد. برای این منظور می‌توان از همان ابزارهایی استفاده کرد که برای ردیابی تبلیغات شبه‌نظامیان توسعه یافته‌اند؛ از جمله کدگذاری روایی، تحلیل هدف‌گیری مخاطب و مقایسه طولی میان انتشارهای مختلف.
این روش‌ها باید به‌شکل نظام‌مند به کار گرفته شوند، نه اینکه محتوا یک‌بار راستی‌آزمایی و سپس فراموش شود. همین نظم و انضباط تحلیلی باید به حوزه توزیع نیز گسترش یابد.
هدف باید ترسیم شبکه‌های تقویت‌کننده باشد؛ یعنی حساب‌های مرتبط با دولت و گره‌های همسویی که به محتوای حاشیه‌ای، دسترسی و دامنه انتشار واقعی می‌بخشند. تغییر دشوارتر اما در سطح تحلیل رخ می‌دهد.
ضدتبلیغات همچنان با چنین محتوایی مانند استدلالی برخورد می‌کند که باید آن را رد کرد، در حالی که جذابیت اصلی آن در نوع رابطه‌ای نهفته است که با مخاطب ایجاد می‌کند؛ احساس «در جریان بودن» و فاصله طنزآمیزی که باعث می‌شود اشتراک‌گذاری محتوا بیشتر شبیه نوعی تفسیر و اظهار نظر به نظر برسد تا تأیید مستقیم آن. «اخبار انفجاری» پیش‌تر یک‌بار از پلتفرم‌ها حذف شده و با این حال به فعالیت خود ادامه داده است.
مدلی که این کانال در آن پیشگام بوده، مهار نشده است. این مدل از هم‌اکنون توسط بازیگرانی که هیچ نفع مستقیمی در جنگ ایران ندارند، کپی شده و به درگیری‌ای که زمینه ظهور آن را فراهم کرد، محدود نخواهد ماند.
