فقر و موانع مهاجرت؛ عوامل اصلی انجام‌نشدن آزمایش غربالگری نوزادان

یک بررسی جدید به وسیله پژوهشگران دانشگاه علوم پزشکی تهران نشان می‌دهد چالش‌های اقتصادی و موانع مربوط به مهاجرت از عوامل اصلی عدم انجام غربالگری بیماری‌های متابولیک در میان برخی نوزادان در شهر تهران است.

غربالگری آزمایشگاهی نوزادان یا همان تست قطره خون پاشنه پا، یک اقدام حیاتی در حوزه سلامت عمومی است که برای تشخیص زودهنگام اختلالات نادر و ارثی متابولیک انجام می‌شود. تشخیص به‌موقع این بیماری‌ها در روزهای نخست زندگی می‌تواند از بروز معلولیت‌های شدید ذهنی، جسمی و مرگ‌ومیر نوزادان جلوگیری کند.

این مطالعه که در ژورنال Immigrant and Minority Health منتشر شده است، ۴۰۲ والدین مراجعه‌کننده به مراکز بهداشت عمومی تحت پوشش دانشگاه علوم پزشکی تهران شامل جنوب تهران، شهر ری و اسلام‌شهر را بین ژانویه تا اکتبر ۲۰۲۵ بررسی کرده است.

یافته‌های پژوهش حاکی از آن است که حدود ۲۶.۹ درصد از خانواده‌های مورد بررسی، غربالگری نوزاد خود را انجام نداده یا آن را نیمه‌کاره رها کرده بودند. عدم انجام غربالگری در میان خانواده‌های غیرایرانی و مهاجران به شکل معناداری بالاتر و حدود ۳.۸ برابر بیشتر از خانواده‌های ایرانی گزارش شد.

همچنین خانواده‌های بدون بیمه تکمیلی و افرادی که در دهک‌های درآمدی پایین‌تر قرار داشتند، با احتمال بسیار بیشتری از انجام غربالگری جا مانده بودند. در مقابل، آگاهی و آموزش‌هایی که مستقیماً توسط پزشکان در دوران بارداری ارائه شده بود، قوی‌ترین عامل تشویق‌کننده والدین برای انجام این آزمایش بود و اطلاعات شبکه‌های اجتماعی یا توصیه اطرافیان تأثیر ملموسی نداشت.

موانع ساختاری و مهاجرت شامل عدم داشتن مدارک اقامتی کافی، عدم دسترسی به بیمه، موانع زبانی و ترس از تبعات اداری است. موانع مالی نیز شامل هزینه‌های جانبی درمان، پیگیری‌های آزمایشگاهی بعدی و نداشتن پوشش بیمه‌ای مناسب می‌شود.

کمبود آگاهی عمیق شامل عدم درک اهمیت واقعی آزمایش با وجود شنیدن اسم آن و پایین بودن سطح سواد سلامت است. دسترسی شهری نیز شامل فاصله مکانی بیش از ۳۰ دقیقه تا مراکز غربالگری و عدم دسترسی به وسیله نقلیه شخصی گزارش شده است.

محققان برای حل این مشکل پیشنهاد کرده‌اند که رایگان‌سازی کامل مراحل غربالگری اولیه و آزمایش‌های تأییدی برای خانواده‌های کم‌درآمد انجام شود. همچنین تسهیل فرآیندهای اداری جهت پذیرش نوزادان اتباع بدون در نظر گرفتن وضعیت مدارک اقامتی و ارائه مشاوره‌های چندزبانه در مراکز بهداشتی ضروری است.

پژوهشگران بر موظف‌کردن پزشکان به ارائه آموزش‌های مستقیم درباره اهمیت غربالگری نوزاد در ویزیت‌های پیش از تولد تأکید کرده‌اند.