کدخدایی: باید از مصرف‌کننده هوش مصنوعی به بازیگری اثرگذار تبدیل شویم

سومین جلسه از سلسله جلسات بررسی ضرورت و الزامات تدوین سیاست‌های کلی هوش مصنوعی با حضور عباسعلی کدخدایی، سرپرست دبیرخانه مجمع تشخیص مصلحت نظام، جمعی از مسئولان و مدیران دبیرخانه و اعضای کارگروه ویژه این موضوع برگزار شد. در این نشست، پس از ارائه گزارشی از بررسی‌های کارشناسی و دیدگاه‌های دستگاه‌های اجرایی، دانشگاهیان و فعالان بخش خصوصی، ابعاد راهبردی تدوین سیاست‌های کلی هوش مصنوعی و الزامات محتوایی، اجرایی و نظارتی آن مورد بحث و بررسی قرار گرفت.

در این جلسه، حسین مظفر، دبیر کمیسیون علمی، فرهنگی و اجتماعی، سید مهدی هاشمی، دبیر کمیسیون زیربنایی و تولیدی دبیرخانه مجمع، عیسی زارع پور مشاور دبیر مجمع و جمعی از مدیران دبیرخانه و صاحب نظران این عرصه نیز حضور داشتند. ارائه گزارش بررسی‌های کارشناسی و محورهای پیشنهادی سیاست‌های کلی هوش مصنوعی در ابتدای این نشست، عیسی زارع‌پور، مشاور دبیر مجمع تشخیص مصلحت نظام، گزارشی از اقدامات انجام‌شده، بررسی‌های کارشناسی و جلسات متعدد برگزارشده با رؤسا و نمایندگان دستگاه‌های اجرایی، استادان و نخبگان علمی و دانشگاهی و نمایندگان شرکت‌های فناور و بخش خصوصی فعال در حوزه هوش مصنوعی ارائه کرد.

وی در این گزارش، دیدگاه‌های کارشناسی و نظرات دستگاه‌های مختلف درباره اهمیت و ضرورت تدوین سیاست‌های کلی هوش مصنوعی، نسبت آن با سیاستگذاری در زمینه فضای مجازی و محورهای پیشنهادی برای تدوین احتمالی سیاست‌گذاری مستقل در این حوزه را تشریح کرد. مشاور دبیر مجمع تشخیص مصلحت نظام با تأکید بر ضرورت بهره‌برداری هدفمند از ظرفیت‌های هوش مصنوعی، توسعه متوازن زنجیره این فناوری را از موضوعات اساسی در سیاست‌گذاری این حوزه دانست.

این زنجیره، مجموعه‌ای از مؤلفه‌های به‌هم‌پیوسته شامل توسعه دانش و فناوری، آموزش و مدیریت سرمایه انسانی، مدیریت داده‌ها، توسعه زیرساخت‌ها، گسترش بازار و توسعه کاربردهای هوش مصنوعی را در بر می‌گیرد. در این چارچوب، توجه به همه حلقه‌های زنجیره هوش مصنوعی و ایجاد تناسب میان آنها، از الزامات دستیابی به توسعه پایدار این فناوری در کشور به شمار می‌رود.

همچنین، ضرورت نقش‌آفرینی مؤثر در زنجیره جهانی هوش مصنوعی و بهره‌گیری از ظرفیت همکاری‌های بین‌المللی راهبردی، از دیگر محورهای مطرح‌شده در این گزارش بود. بر اساس جمع‌بندی ارائه‌شده، توسعه و بهره‌برداری حداکثری و هدفمند از هوش مصنوعی در کشور و نقش‌آفرینی کلیدی در زنجیره جهانی این فناوری، از اهداف محوری پیشنهادی برای سیاست‌گذاری هوش مصنوعی به شمار می‌رود.

تأکید بر ضرورت رویکرد فعالانه و پرهیز از انفعال در برابر هوش مصنوعی در ادامه جلسه، عباسعلی کدخدایی، سرپرست دبیرخانه مجمع تشخیص مصلحت نظام، ضمن قدردانی از اقدامات زارع‌پور و همکاران وی در انجام بررسی‌های کارشناسی و اخذ دیدگاه‌های جمع کثیری از متخصصان، مقامات دولتی، فعالان بخش خصوصی و صاحب‌نظران دانشگاهی، بر ضرورت اتخاذ رویکردی فعالانه در مواجهه با تحولات فناوری تأکید کرد. وی با بیان اینکه کشور نباید در برابر تحولات سریع فناوری هوش مصنوعی رویکردی منفعلانه داشته باشد، اظهار کرد: در شرایط کنونی، بخش قابل توجهی از مواجهه کشور با هوش مصنوعی به مصرف و استفاده از محصولات و خدمات این فناوری محدود شده است و حتی در همین زمینه نیز گاهی استفاده‌ها به شکل صحیح و هدفمند صورت نمی‌گیرد، ازاین‌رو، نباید به بهره‌برداری و مصرف بسنده کرد، بلکه باید زمینه اثرگذاری و نقش‌آفرینی کشور در توسعه این فناوری را فراهم ساخت.

سرپرست دبیرخانه مجمع تشخیص مصلحت نظام با اشاره به اهمیت ملاحظات فرهنگی و هویتی در توسعه هوش مصنوعی، افزود: توجه به فرهنگ و هویت ملی و تلاش برای شکل‌گیری الگویی بومی و متناسب با اقتضائات کشور، از الزامات سیاست‌گذاری در این حوزه است؛ بااین‌حال، این ملاحظات نباید به مانعی در مسیر رشد، نوآوری و پیشرفت فناوری تبدیل شود. سیاست‌گذاری مطلوب باید ضمن صیانت از ارزش‌ها و هویت ملی، زمینه بهره‌گیری مؤثر از فرصت‌های هوش مصنوعی را نیز فراهم کند.

ضرورت زمان‌مندی سیاست‌ها و پیش‌بینی سازوکار بازنگری کدخدایی در بخش دیگری از سخنان خود، بر ضرورت توجه به پویایی و تحولات سریع حوزه هوش مصنوعی در تدوین سیاست‌های کلی احتمالی تأکید کرد و گفت: در صورت تأیید تدوین و ابلاغ این سیاست‌ها، باید زمان‌مند بودن و امکان بازبینی و به‌روزرسانی آنها مورد توجه قرار گیرد. سرپرست دبیرخانه مجمع تشخیص مصلحت نظام با اشاره به تأکیدات پیشین امام شهید درباره ضرورت بازنگری و به‌روزرسانی برخی سیاست‌های کلی ابلاغی، افزود: با توجه به سرعت تحولات علمی و فناورانه، مناسب است امکان بازنگری در محتوای سیاست‌ها در بازه زمانی پنج‌ساله بررسی شود تا جهت‌گیری‌های کلان کشور متناسب با تغییرات فناوری و نیازهای ملی به‌روز باقی بماند.

کدخدایی همچنین بر ضرورت پیش‌بینی سازوکارهای اجرایی و ارزیابی میزان تحقق سیاست‌ها از همان مراحل اولیه تدوین تأکید کرد و افزود: از زمان تهیه پیش‌نویس باید به قابلیت و چگونگی اجرای سیاست‌ها، شاخص‌های سنجش عملکرد و معیارهای ارزیابی نتایج توجه شود، چراکه تدوین سیاست‌های کلی بدون پیش‌بینی الزامات اجرایی و سازوکارهای ارزیابی، نمی‌تواند به‌تنهایی تحقق اهداف موردنظر را تضمین کند. تأکید بر مشارکت همه کمیسیون‌های مجمع و تدوین سیاست‌هایی موجز و راهبردی وی با اشاره به ابعاد گسترده و میان‌رشته‌ای هوش مصنوعی، تصریح کرد: لازم است همه کمیسیون‌های مجمع در فرآیند تدوین پیش‌نویس مشارکت فعال داشته باشند و ابعاد مختلف موضوع، متناسب با مأموریت‌ها و صلاحیت‌های هر کمیسیون، بررسی شود.

سرپرست دبیرخانه مجمع تشخیص مصلحت نظام بر ضرورت رعایت ویژگی‌های اساسی سیاست‌های کلی در تدوین پیش‌نویس این اسناد تأکید کرد و گفت: متن سیاست‌ها نباید مفصل و طولانی باشد، بلکه باید از صراحت، شفافیت و استحکام برخوردار بوده و در سطحی کلان و راهبردی تنظیم شود. سیاست‌های کلی از حیث ماهیت و جایگاه، فراتر از قانون و آیین‌نامه‌اند و نباید به ورود در جزئیات تقنینی و اجرایی منجر شوند.

کدخدایی با اشاره به موضوعاتی همچون حریم خصوصی و مالکیت فکری خاطرنشان کرد: مسائل حقوقی از این دست، در چارچوب عمومات قوانین و مقررات کشور قابل پیگیری‌اند و درج جزئیات آنها در سیاست‌های کلی ضرورت ندارد. بر این اساس، باید میان تعیین جهت‌گیری‌های راهبردی و ورود به موضوعات جزئی حقوقی و اجرایی تفکیک قائل شد تا سیاست‌های کلی بتوانند نقش اصلی خود را در تعیین مسیر و اولویت‌های کلان کشور ایفا کنند.

تداوم بررسی‌های کارشناسی برای تدوین سیاست‌های کلی هوش مصنوعی در پایان این نشست، بر ادامه جلسات کارشناسی برای بررسی ابعاد مختلف ضرورت و الزامات سیاست‌گذاری در حوزه هوش مصنوعی تأکید شد. این جلسات با هدف تکمیل بررسی‌ها، جمع‌بندی دیدگاه‌های کارشناسی و تبیین محورهای راهبردی موردنیاز برای تصمیم‌گیری درباره این موضوع دنبال می‌شود.