قالی‌هایی که با گره امید بافته می‌شوند
اینجا نخ‌ها فقط به هم گره نمی‌خورند؛ امید، عزت و معیشت نیز در تار و پود قالی تنیده می‌شود.
کارآفرینی همیشه از یک سرمایه بزرگ و یک کارگاه مجهز آغاز نمی‌شود؛ گاهی از یک علاقه قدیمی، یک هنر آموخته‌شده در کودکی و اراده‌ای برای ساختن آینده‌ای بهتر شکل می‌گیرد. کارآفرینی برای بسیاری از زنان، تنها راهی برای کسب درآمد نیست، بلکه مسیری برای استقلال اقتصادی، توانمندسازی و ایجاد فرصت شغلی برای دیگران است.
در استان سمنان زنانی هستند که سال‌هاست هنر و مهارت خود را به فرصتی برای اشتغال تبدیل کرده‌اند؛ زنانی که در میان تار و پود فرش، علاوه بر نقش و نگار، گره‌های امید را به زندگی خود و دیگر زنان این استان پیوند زده‌اند. ربابه خوش‌هنجار یکی از همین زنان است؛ بانویی که بیش از سه دهه از عمر خود را با قالی و قالیبافی گره زده و تلاش کرده است این هنر را از گوشه خانه‌ها به مسیری برای توانمندسازی و درآمدزایی زنان تبدیل کند.
علاقه به هنر، او را به سمت فعالیت حرفه‌ای در حوزه فرش کشاند. نخستین تجربه‌هایش را با یک فرش تمام‌ابریشم آغاز کرد؛ کاری کوچک‌تر برای اینکه توانایی خود را محک بزند و ببیند آیا می‌تواند در این مسیر موفق باشد یا نه.
امروز اما آن تجربه کوچک به مجموعه‌ای تبدیل شده که برای ده‌ها نفر فرصت اشتغال ایجاد کرده است. صدای شانه‌کوبی قالی در کارگاه، آرام و پیوسته به گوش می‌رسد؛ صدایی شبیه ضربان قلبی که روایت سال‌ها تلاش و صبوری را بازگو می‌کند.
اینجا نخ‌ها فقط به هم گره نمی‌خورند؛ امید، عزت و معیشت نیز در تار و پود قالی تنیده می‌شود. در این کارگاه حدود ۱۵ تا ۱۶ دار قالی برپاست و حدود ۲۵ نفر به‌صورت مستقیم در آن فعالیت می‌کنند.
در کنار این افراد، تعدادی از بانوان نیز به شکل غیرمستقیم و در منازل خود با این مجموعه همکاری دارند. ***آموزش رایگان برای زنان علاقه‌مند یکی از فعالیت‌های این بانوی کارآفرین، راه‌اندازی آموزشگاه رایگان قالیبافی برای بانوان است؛ زنانی که پس از یادگیری مهارت می‌توانند در خانه خود نیز به بافت فرش مشغول شوند و از این هنر برای درآمدزایی استفاده کنند.
یکی از بانوانی که در این دوره‌ها آموزش دیده است، می‌گوید: من از بچگی می‌بافتم، اما حدود ۶ سال است که اینجا فعالیت می‌کنم. بچه‌هایی که الان آموزش می‌بینند، خودشان برای درآمدزایی می‌آیند.
برای برخی از این زنان، قالیبافی تنها یک شغل نیست؛ تجربه‌ای است که با خلاقیت و علاقه درآمیخته است. بازی با رنگ‌ها، انتخاب نقش و تماشای شکل گرفتن طرح گل‌ها روی فرش، بخشی از لذت این هنر برای آنان است.
یکی از بافندگان با اشاره به علاقه‌اش به قالیبافی می‌گوید: این‌قدر قالیبافی را دوست داشتم که آن را به اینجا رساندم. الان هم با وجود این سن، می‌خواهم تاجر فرش شوم.
***وقتی تولید هست، اما بازار نیست ربابه خوش‌هنجار در گفتگو با خبرنگار اقتصادی پایگاه خبری تحلیلی «مرآت» با بیان اینکه با وجود همه این تلاش‌ها، بزرگ‌ترین چالش مجموعه همچنان در نقطه‌ای خارج از کارگاه قرار دارد، می‌گوید: خیلی برای فروش مشکل داریم. اگر فرشی که می‌بافیم فروش داشته باشد، کمتر مجبور می‌شویم طرف وام برویم.
وی با دریافت یک میلیارد تومان تسهیلات اشتغال‌زایی از محل وام‌های بسیج سازندگی استان سمنان توانسته است بخشی از ظرفیت‌های این مجموعه را توسعه دهد؛ اما تأمین منابع مالی، تنها بخشی از مسیر است و نبود بازار مطمئن برای فروش محصولات همچنان فشار زیادی بر تولیدکنندگان وارد می‌کند. این کارآفرین درباره توسعه فعالیت‌ها در استان نیز توضیح می‌دهد که علاوه بر کارگاه اصلی، تعدادی کارگاه در شهرستان‌های مختلف ایجاد شده است: حدود ۱۱ کارگاه را به‌صورت متمرکز در تمام شهرستان‌ها ایجاد کرده‌ایم و افراد در آن‌ها فعالیت می‌کنند.
تلاش می‌کنیم در زمینه بازار فروش و تأمین مواد اولیه هم کمک کنیم. به گفته وی، مواد اولیه مورد نیاز نیز از شهرهایی مانند تبریز، تهران و کرج تأمین می‌شود؛ موضوعی که با افزایش قیمت مواد اولیه، هزینه تولید را برای کارگاه‌ها بیشتر کرده است.
***بافنده‌هایی که باید حفظ شوند خوش‌هنجار یکی از مهم‌ترین دغدغه‌های امروز خود را حفظ بافندگان می‌داند و می‌گوید: افزایش هزینه‌ها و دشواری فروش باعث شده است پرداخت دستمزدها نیز با فشار همراه باشد. وی در ادامه توضیح داد: بافنده‌ها را به زور نگه می‌داریم.
یک مقدار پول می‌دهیم و یک مقدار هم نمی‌توانیم بدهیم؛ چون نداریم و نمی‌توانیم فروش برسانیم. به گفته این کارآفرین، قیمت مواد اولیه نیز به شکل قابل توجهی افزایش یافته است.
وی با اشاره به پشم مورد استفاده در تولید فرش می‌گوید: پشم حریس آن زمان ارزش چندانی نداشت، اما الان کیلویی حدود ۷۰۰ هزار تومان می‌خریم. خوش‌هنجار از مسئولان می‌خواهد با حمایت از کارگاه‌های فعال، زمینه ادامه فعالیت بافندگان و توسعه اشتغال زنان را فراهم کنند.
این بانوی کارآفرین سمنانی نیز معتقد است اختصاص فضا برای فعالیت بانوان می‌تواند به افزایش ظرفیت تولید و اشتغال کمک کند. ***از یک کارگاه تا بازارهای صادراتی خوش‌هنجار با بیان اینکه فرش‌های تولیدی این مجموعه تنها برای بازار داخلی بافته نمی‌شوند و بخشی از محصولات به شکل سفارشی تولید شده و ظرفیت صادرات نیز دارند، افزود: برخی فرش‌ها پس از ثبت سفارش تولید می‌شوند و محصولات مجموعه به بازارهایی در کشورهای منطقه از جمله تاجیکستان و ترکیه نیز راه پیدا کرده‌اند.
با این حال، حتی صادرات نیز نتوانسته است دغدغه اصلی او را کاملاً برطرف کند؛ چراکه فرشی که ماه‌ها زمان برای بافت آن صرف شده، تا زمانی که به فروش نرسد، سرمایه‌ای است که در تار و پود آن متوقف مانده است. ***گره‌هایی برای آینده ربابه خوش‌هنجار اکنون حدود ۳۰ سال است که در حوزه فعالیت‌های مرتبط با این شرکت حضور دارد.
خودش نیز همچنان قالی می‌بافد؛ در کنار مدیریت مجموعه، رسیدگی به امور اداری و آموزش و حمایت از بانوان. روایت وی، روایت زنی است که از کودکی با نخ و نقش آشنا شد و امروز تلاش می‌کند همین هنر را به فرصتی برای اشتغال دیگر زنان تبدیل کند.
حمایت از این کارگاه‌ها باعث شده است بانوانی که روزگاری هنرشان تنها در گوشه خانه‌ها باقی می‌ماند، امروز نقشی در اقتصاد خانواده و جامعه داشته باشند؛ اما تداوم این مسیر نیازمند بازار فروش، تأمین مواد اولیه و حمایت از تولیدکننده است. در این کارگاه کوچک، هر گره فقط بخشی از یک نقش نیست؛ گرهی است برای حفظ یک شغل، گرهی برای استقلال اقتصادی یک زن و گرهی برای ادامه زندگی خانواده‌ای که چشم به دسترنج او دوخته است.
روایت ربابه خوش‌هنجار، روایت زنی است که تنها نقش و نگار بر دار قالی نمی‌زند؛ او با هر گره، امید و عزت را در زندگی زنان این سرزمین می‌بافد.
