چرخ خیاطی‌ها آرام‌تر می‌چرخند؛ هنر دوخت در سایه گرانی پارچه و ملزومات آن

روزی روزگاری، در گوشه‌وکنار محله‌ها، صدای منظم چرخ‌های خیاطی با زندگی مردم گره خورده بود، صدایی که از دوختن لباس‌های تازه، ذوق خرید پارچه و هنر دستانی حکایت می‌کرد که از تکه‌ای پارچه، لباسی زیبا و خاطره‌انگیز می‌آفریدند، آن روزها خیاطی فقط یک محل برای دوخت لباس نبود، بلکه بخشی از زندگی روزمره خانواده‌ها نیز به شمار می‌رفت، جایی که مادرها برای دوختن لباس عید فرزندانشان راهی آن می‌شدند، عروس‌ها برای سفارش لباس سپید رؤیاهایشان پارچه انتخاب می‌کردند و خانواده‌هایی که در انتظار تولد نوزادی بودند، با شوق و ذوق، پارچه‌های کوچک و رنگارنگ سیسمونی را به دست خیاط می‌سپردند تا نخستین لباس‌های فرزندشان با هنر و سلیقه دوخته و گلدوزی شود. در آن روزگار، لباس‌ها تنها پوششی برای تن نبودند، هر کدام قصه‌ای داشتند و خاطره‌ای را با خود حمل می‌کردند، گاهی مادری رنگ و مدل لباس فرزندش را با وسواس انتخاب می‌کرد، گاهی پارچه‌ای ساده با هنرمندی خیاط به لباسی چشم‌نواز تبدیل می‌شد و گاهی سال‌ها بعد، لباسی قدیمی در صندوقچه خاطرات پیدا می‌شد و یاد روزهای دور را زنده می‌کرد، خیاط‌های قدیمی نیز با مشتریان خود غریبه نبودند، آن‌ها سلیقه خانواده‌ها را می‌شناختند، از شادی‌ها و مناسبت‌هایشان خبر داشتند و به ‌تدریج به بخشی از خاطرات یک محله تبدیل می‌شدند.

اما روزگار تغییر کرده است، ویترین فروشگاه‌های پوشاک پر از لباس‌های آماده شده، تنوع مدل‌ها هر روز بیشتر می‌شود و سرعت زندگی، بسیاری را به سمت خریدهای فوری سوق داده است، در این میان، گرانی پارچه، افزایش هزینه‌های جانبی و دستمزد دوخت، معادله قدیمی سفارش لباس را برای بسیاری از خانواده‌ها تغییر داده است، حالا دیگر برخی ترجیح می‌دهند به‌ جای خرید پارچه و پرداخت هزینه دوخت، لباس آماده‌ای را از فروشگاه تهیه کنند، انتخابی که گاهی نه از سر علاقه، بلکه از روی حساب‌وکتاب‌های اقتصادی و تلاش برای مدیریت هزینه‌های زندگی صورت می‌گیرد. در چنین شرایطی، خیاطی که روزگاری برای دوخت لباس عروسی، لباس مجلسی، لباس مدرسه و حتی کوچک‌ترین تکه‌های سیسمونی مشتریان فراوانی داشت، امروز ساعت‌های بیشتری را در انتظار سفارش تازه می‌گذراند، چرخ خیاطی هنوز در گوشه مغازه قرار دارد، سوزن‌ها هنوز آماده عبور از تار و پود پارچه‌اند و دستانی که سال‌ها با ظرافت و مهارت لباس دوخته‌اند، همچنان توان خلق زیبایی دارند، اما آن شور و رفت‌وآمد همیشگی، دیگر در بسیاری از مغازه‌های خیاطی دیده نمی‌شود و برای خیاطانی که عمر خود را با صدای چرخ خیاطی سپری کرده‌اند، این تغییر تنها به معنای کاهش درآمد نیست، بلکه کمرنگ شدن هنری است که سال‌ها با آن زندگی کرده‌اند و بخشی از هویت حرفه‌ای و خاطراتشان را شکل داده است.

مردم تمایلی به دوخت لباس شخصی‌سازی شده ندارند فریبا موسوی، بانوی خیاط در گفت‌وگو با ایسنا با اشاره به کسادی صنف خیاطان، گفت: قیمت پارچه و لوازم خرازی( قرقره، دکمه، لایه چسب و...) به شدت افزایش پیدا کرده است، همچنین باتوجه به افزایش قیمت در این حوزه‌ها، بالتبع دستمزد خیاط نیز با افزایش روبرو می‌شود، بنابراین افراد دیگر تمایلی به دوخت لباس شخصی ندارند و ترجیح می‌دهند، لباس‌های آماده موجود در بازار را تهیه کنند. وی افزود: تولیدکنندگان عمده و کارگاه‌های بزرگ پوشاک، اقدام به تهیه پارچه بی‌کیفیت و با قیمت مناسب می‌کنند، به همین دلیل هزینه تمام شده پوشاک تولیدی آنان نیز کاهش پیدا می‌کند، همچنین دستمزد کمتری به کارگر خود پرداخت می‌کند، بنابراین زمانیکه فرد برای تهیه پارچه و ملزومات دوخت لباس به بازار مراجعه کند و همچنین قیمت دستمزد شخصی‌دوزی را نیز محاسبه کند، از این کار صرف نظر می‌کند و ترجیح می‌دهد لباس با قیمت مناسب‌تری را تهیه کند، اما قیمت کمتری بابت آن بپردازد، هرچند مطابق سلیقه او نباشد، زمانیکه یک خیاط برای یک لباس شخصی‌دوزی شده صرف می‌کند، خیلی بیشتر از تهیه عمده پوشاک است.

موسوی بیان کرد: در حال حاضر تنها مراجعه‌کنندگان به صنوف خیاطی، برای تعمیر، تغییر سایز، رفو، کوتاهی لباس و....است و دیگر انگیزه‌ای برای ادامه کار نداریم. رونق در خیاطی‌ها در گذشته بسیار زیاد بود لیلا کیانی یکی از خیاطان قدیمی شهرکرد در گفت‌وگو با ایسنا در خصوص وضعیت کسب و کارش می‌گوید: قدیم‌ترها خانه‌ام همیشه شلوغ بود، از صبح که بیدار می‌شدم تا غروب، مشتری پشت مشتری می‌آمد، تقریباً همه اهالی محله بنده را می‌شناختند و برای دوخت لباس‌هایشان به من مراجعه می‌کردند، از لباس عروس و لباس مجلسی گرفته تا لباس بچه و سیسمونی نوزاد توسط من برای اهالی محل، فامیل، دوست و آشنا دوخته می‌شد، آن روزها مردم پارچه می‌خریدند و با ذوق و سلیقه خودشان لباس سفارش می‌دادند، اما حالا شرایط خیلی فرق کرده است.

وی ادامه داد: این روزها کمتر کسی برای دوخت لباس سراغ خیاط می‌آید. وقتی هزینه پارچه، خرج کار و دستمزد خیاط را حساب می‌کنند، می‌بینند خرید یک لباس آماده برایشان به ‌صرفه‌تر تمام می‌شود، به‌ خصوص با این وضعیت اقتصادی که مردم برای هر هزینه‌ای باید حساب‌وکتاب کنند، البته ما هم با افزایش قیمت‌ها دستمزدهایمان را بالا برده‌ایم، اما نه آن‌قدر که بتوانیم هزینه‌های زندگی را به‌راحتی تأمین کنیم، قبلاً از همین خیاطی زندگی‌مان می‌چرخید و حتی گاهی سفارش‌ها آن‌قدر زیاد بود که فرصت سر خاراندن نداشتیم، اما حالا ممکن است ساعت‌ها منتظر بنشینیم و مشتری نداشته باشیم.

این بانوی خیاط گفت: دلم برای آن روزها تنگ شده است، روزهایی که مردم برای دوخت لباس عید، لباس عروسی یا حتی یک دست لباس نوزاد با شوق به منزل بنده می‌آمدند، امروز نه‌ تنها خیاطی، بلکه خیلی از هنرهای قدیمی زیر سایه گرانی و تغییر سبک زندگی مردم کمرنگ شده‌اند، می‌ترسم روزی برسد که دیگر کسی سراغ خیاطی نیاید و این هنر که سال‌ها با آن زندگی کرده‌ایم، به خاطره‌ای از گذشته تبدیل شود. شهروندان در حال حاضر می‌توانند با هزینه دوخت یک لباس، دو دست لباس آماده تهیه کنند مینا احمد محمودی، رئیس اتحادیه خیاطان زنانه در شهرکرد در در گفت‌وگو با ایسنا با اشاره به دلایل کاهش مراجعات مردم به خیاطان برای دوخت لباس، اظهار کرد: یکی از دلایل اصلی کاهش تقاضا برای دوخت لباس به صورت شخصی، گرانی پارچه، لوازم خرازی مورد نیاز برای دوخت لباس است، برای خرید دو طاقه پارچه کاملا معمولی باید حدود ۴۰ میلیون تومان هزینه کرد، همچنین اجاره‌بهای واحدهای صنفی در شهرکرد به شدت افزایش پیدا کرده و به نوعی سرسام‌آور است.

وی افزود: تلاش شد در یک مجتمع تجاری در شهر شهرکرد با همکاری شهرداری، واحدهای صنفی با اجاره‌بهای مناسب تهیه شود، اما همچنان مبلغ اجاره برای خیاطان که درآمد آنان با کاهش چشمگیر مواجه شده، بالا است. محمودی با بیان اینکه مردم ترجیح می‌دهند با یک قیمت مناسب پوشاک باب سلیقه خود را تهیه کنند، توضیح داد: شهروندان در حال حاضر می‌توانند با هزینه دوخت یک لباس، دو دست لباس آماده تهیه کنند، بنابراین تمایل به مراجعه به خیاطان بسیار کاهش پیدا کرده‌اند و عهده لباس‌های موجود در بازار نیز عمدتا ساده هستند و تنوع چندانی ندارند.

این تولیدکننده پوشاک افزود: تولیدکنندگان عمده پوشاک، ترجیح می‌دهند، سبک دوخت لباس خود را ساده در نظر بگیرند تا قیمت تمام شده نیز برای آنان کاهش پیدا کنند، همچنین به کارگر مشغول در آن واحد نیز هزینه کمتری پرداخت کنند، اما خیاطانی که به صورت شخصی‌دوزی شده لباس تهیه می‌کنند، برای آنان صرفه اقتصادی ندارد که با قیمت عهده، پوشاک تولیدی خود را به فروش برسانند و برای خریدار نیز صرفه ندارد که هزینه بالاتری برای لباس شخصی‌دوزی شده بپردازد. وی با بیان اینکه تهیه پوشاک مناسب برای بسیاری از بانوان محجبه به‌ عنوان یک دغدغه بزرگ مطرح می‌شود، گفت: در همین راستا جلساتی با ستاد امر به معروف و نهی از منکر، بسیج جامعه زنان، بسیج سازندگی و سایر نهادهای متولی برگزار شده است تا از تولیدکنندگان پوشاک در چهارمحال و بختیاری حمایت شود تا بتوانیم پوشاک با فرهنگ ایرانی و اسلامی تولید کنیم، اما متاسفانه همکاری‌های لازم در این حوزه صورت نگرفته است.

احمد محمودی با بیان اینکه امروز بیشتر افراد مراجعه کننده به خیاطی‌ها برای ایجاد تغییر در سایز و تعمیر پوشاک مراجعه می‌کنند، یادآور شد: این اقدامات برای خیاط صرفه اقتصادی ندارد، امروز اکثر تولیدکنندگان اقدام به تولید پوشاک سایز آزاد می‌کنند، زیرا مصرف پارچه آنان کمتر می‌شود و سود بالاتری نیز برای آنان دارد، اگر تولیدکننده بخواهد پوشاک سایز بزرگ تولید کند، مصرف پارچه و دورریز آن بالا می‌رود، بنابراین تمایلی به تولید این مدل پوشاک ندارد. رئیس اتحادیه خیاطان زنانه در شهرکرد بیان کرد: عمدتا فروشندگان پوشاک ترجیح می‌دهند، خرید خود را از تولیدکنندگان عمده از سایر استان‌های کلان کشور انجام دهند و معمولا از تولیدکنندگان پوشاک استان خرید انجام نمی‌دهند، حتی تولیدکنندگان استان برای تولید پوشاک مناسب با فرهنگ ایرانی مورد حمایت قرار نگرفتند و تسهیلاتی برای آنان در نظر گرفته نشد.

حالا در روزگاری که گرانی، حتی انتخاب لباس را به حساب‌وکتابی دشوار تبدیل کرده است، چرخ‌های خیاطی آرام‌تر از گذشته می‌چرخند و خیاطان قدیمی، میان خاطرات روزهای پررونق و واقعیت تلخ امروز، چشم‌انتظار مشتریانی هستند که روزگاری صف می‌کشیدند تا لباس رؤیاهایشان را به دستان آن‌ها بسپارند، پرسش اینجاست که آیا هنر دیرینه خیاطی نیز باید در هیاهوی لباس‌های آماده و هزینه‌های فزآینده زندگی به حاشیه رانده شود، یا هنوز می‌توان برای حفظ این هنر و رونق دوباره کسب‌وکار خیاطان، راهی پیدا کرد؟