گلستان پس از سیل؛ آزمون بازسازی و آمادگی برای بحران‌های بعدی
حسینی همچنین از حضور استاندار گلستان و فرمانداران از لحظات اولیه سیل در مناطق سیل زده و بهره‌گرفتن از ظرفیت‌های استانی و ستاد بحران برای کمک به سیل‌زدگان قدردانی کرد.
شدت بارندگی در برخی مناطق شرق استان قابل توجه بود؛ به‌گونه‌ای که میزان بارش ثبت‌شده در قلعه‌قافه مینودشت به ۱۴۷ میلی‌متر، در روستای ساسنگ به ۱۲۰ میلی‌متر و در دوزین به ۹۶ میلی‌متر رسید و حجم بالای روان‌آب در مدت کوتاه، علاوه بر خسارت به زیرساخت‌ها و زمین‌های کشاورزی، عملیات امدادرسانی و دسترسی به برخی روستاها را با دشواری مواجه کرد. سیلاب در شرق گلستان، به‌ویژه شهرستان مینودشت، خسارت قابل توجهی به زیرساخت‌های ارتباطی و زندگی مردم وارد کرد.
بر اساس اعلام اولیه فرماندار مینودشت در ۲۰ مهر، حدود ۲۰۰ واحد مسکونی و ۴۵۰ هکتار از اراضی کشاورزی این شهرستان آسیب دیده بود و راه ارتباطی ۱۴ روستا نیز در آن مقطع مسدود گزارش شد. علی‌اصغر طهماسبی، استاندار گلستان، نیز از تخریب حدود ۳۵ کیلومتر از راه‌های روستایی و بین‌مزارع استان در جریان بارندگی‌های اخیر خبر داد.
این ارقام، تصویری از گستردگی خسارت‌های اولیه ارائه می‌کند با این حال، تعیین میزان نهایی زیان‌های واردشده به بخش‌های مختلف و مشخص‌شدن اعتبار مورد نیاز برای بازسازی، نیازمند جمع‌بندی ارزیابی دستگاه‌های مسئول است. برای خانوارهایی که خانه یا وسایل زندگی خود را از دست داده‌اند و کشاورزانی که زمین‌های زراعی آنان آسیب دیده است، سرعت رسیدگی به پرونده‌های خسارت و مشخص‌شدن شیوه جبران زیان‌ها اهمیت ویژه‌ای دارد زیرا تاخیر در بازسازی می‌تواند پیامدهای اقتصادی سیلاب را فراتر از روزهای وقوع حادثه ادامه دهد.
در روزهای پس از حادثه، استاندار گلستان با حضور در مناطق آسیب‌دیده شرق استان، وضعیت خسارت‌ها و روند امدادرسانی و خدمات‌رسانی را بررسی کرد. طهماسبی ۲۳ مهرماه با همراهی جمعی از مدیران دستگاه‌های اجرایی و مسئولان محلی از مناطق سیل‌زده شهرستان مینودشت، از جمله پل پسرک، تنگه چهل‌چای و روستای ترسه بازدید کرد و در جریان مشکلات مردم و خسارت‌های واردشده قرار گرفت.
استاندار گلستان در جریان این بازدیدها، بر تسریع در جمع‌بندی خسارت‌ها و پیگیری منابع مورد نیاز برای جبران زیان‌های واردشده تاکید کرد و از پیگیری استفاده از منابع ملی برای جبران خسارت‌های سیلاب خبر داد. استاندار گلستان در نشست ستاد مدیریت بحران در فرمانداری مینودشت با تاکید بر اینکه اعتبارات استانی به تنهایی جوابگوی خسارات سیل نیست، از مدیران دستگاه‌های اجرایی خواست از ظرفیت منابع و اعتبارات ملی برای کمک به جبران خسارات استفاده کنند.
طهماسبی در این جلسه اظهارکرد: اعتبارات استانی آنقدر زیاد نیست که بتوانیم جوابگوی خسارت سیل به کشاورزان، جاده‌ها، زیرساخت‌ها و ابنیه فنی، مسکن، آب و برق و مخابرات شهرستان‌های درگیر استان باشیم. وی با اشاره به اینکه با کوچکترین اتفاق در استان‌های دیگر بلافاصله سایر استان‌ها به کمک می‌آیند، افزود: در بازدید از مناطق سیل‌زده مینودشت با چند نفر از مدیران در سطح ملی صحبت کردم تا به استان نگاه ویژه داشته باشند.
طهماسبی از پیگیری در سطح ملی برای استفاده از کمک استان‌های همجوار از جمله خراسان شمالی، سمنان و مازندران در حوزه ماشین آلات برای کمک به بازسازی زیرساخت‌ها خبر داد و گفت: دستگاه‌های اجرایی گلستان در جریان سیل و آتش‌سوزی مازندران به این استان کمک کردند و به طور قطع در صورت درخواست آنها هم برای کمک به میدان می‌آیند. استاندار گلستان با تاکید بر اینکه ستاد اجرایی، بنیاد علوی و کمیته امداد باید در کنار مردم قرار گیرند و نماینده مردم شرق استان در مجلس هم از بنیادها در سطح ملی مطالبه گری کند، بیان کرد: این بنیادها که از محل فروش امکاناتی که در استان وجود دارد ارتزاق و در سطح ملی از آن استفاده می‌کنند باید امروز که سیل به منطقه خسارت زده در کنار مردم باشند.
طهماسبی گفت: هنگام بازدید از اهالی روستای ترسه شنیدم که در ۵۰ سال گذشته بارندگی به مثل ۱۸ و ۱۹ مهر در منطقه ندیدند به گفته شوهر خانم ملکان که در جریان سیل جان خود را از دست داد سیل در ۱۰ دقیقه اعضای خانواده را پراکنده و خانم مالکان را با خود برد و مشابه این اتفاق را در مراوه‌تپه و حوزه گنبدکاووس هم داشتیم. وی همچنین با حضور در منزل یکی از جان‌باختگان سیلاب در روستای ترسه، با خانواده این حادثه ابراز همدردی کرد و به خانواده داغدار تسلیت گفت.
نماینده مردم شهرستان‌های مینودشت، گالیکش، کلاله و مراوه‌تپه در مجلس شورای اسلامی هم در بازدید میدانی از مناطق سیل‌زده مینودشت با تاکید بر حجم بالای خسارت سیل به زیرساخت‌های مینودشت، گفت: بر اساس برآورده‌ها صورت گرفته حاشیه جاده اصلی مینودشت حداقل نیاز به ۲ کیلومتر دیوارسازی دارد و در کنار آن در سطح روستاها هم تعدادی از پل‌ها بر اثر آورده رسوبات تخریب شد. سیدنجیب حسینی اظهار کرد: علاوه بر راه‌ها، سیل به بخش مسکن به ویژه خانه روستاییان خسارت زد و باید حتما از ظرفیت‌های ملی و ستاد بحران کشور و سازمان راهداری برای جبران این خسارات استفاده شود.
نماینده مردم شرق گلستان ادامه داد: طبق پیشنهاد استاندار برای سرعت بخشیدن به بخشی از تکمیل زیرساخت‌ها و راه‌های روستایی تخریب شده با هماهنگی ستاد بحران کشور می‌توان از ظرفیت استان‌های همجوار استفاده کرد. حسینی همچنین از حضور استاندار گلستان و فرمانداران از لحظات اولیه سیل در مناطق سیل زده و بهره‌گرفتن از ظرفیت‌های استانی و ستاد بحران برای کمک به سیل‌زدگان قدردانی کرد.
در جریان سیلاب روستای ترسه، عملیات جست‌وجو برای یافتن افراد مفقودشده با مشارکت نیروهای امدادی و مردم محلی ادامه یافت و پیکر دومین فرد مفقودشده نیز پیدا شد که این حادثه تلخ بار دیگر خطر سیلاب‌های ناگهانی در مناطق کوهستانی و روستاهای واقع در مسیر آبراهه‌ها را برجسته کرد. بازدید میدانی مدیران و بررسی مستقیم مشکلات مردم، بخشی از روند رسیدگی به پیامدهای حادثه است اما نتیجه نهایی این پیگیری‌ها زمانی برای آسیب‌دیدگان ملموس خواهد بود که ارزیابی خسارت‌ها به تصمیم‌های اجرایی، تامین اعتبار و آغاز عملیات بازسازی منجر شود.
در شرایطی که بخشی از زیرساخت‌های روستایی، خانه‌ها و زمین‌های کشاورزی در سیلاب اخیر آسیب دیده‌اند، تعیین تکلیف خسارت‌ها و اعلام زمان‌بندی روشن برای بازسازی اهمیت زیادی دارد. خانوارهای آسیب‌دیده برای بازگشت به شرایط عادی به تعیین تکلیف خسارت واحدهای مسکونی و تأمین نیازهای اولیه زندگی نیاز دارند و کشاورزان نیز باید بدانند خسارت محصولات و زمین های کشاورزی آنان چگونه ارزیابی و جبران خواهد شد.
در بخش زیرساخت‌ها نیز بازسازی راه‌های ارتباطی، ترمیم پل‌ها و مسیرهای عبور آب و رفع مشکلات نقاطی که دسترسی به روستاها را مختل کرده‌اند، باید در اولویت قرار گیرد به‌ویژه در مناطقی که قطع راه ارتباطی می‌تواند دسترسی مردم به خدمات عمومی و امکان امدادرسانی در حوادث احتمالی را محدود کند. فرصت محدود پیش از بارش بعدی سیلاب اخیر نشان داد که در کنار امدادرسانی و بازسازی، اقدامات پیشگیرانه باید در اولویت مدیریت استان قرار گیرد.
با توجه به احتمال تداوم بارش‌های پاییزی، تاخیر در اصلاح نقاط حادثه‌خیز و رفع ضعف‌های زیرساختی می‌تواند در بارندگی‌های بعدی نیز خطرآفرین باشد. در این شرایط، بازبینی وضعیت رودخانه‌ها و آبراهه‌ها، پاک‌سازی مسیرهای عبور آب، بررسی ایمنی پل‌ها و ابنیه فنی، ترمیم راه‌های آسیب‌دیده و آماده‌به‌کاری تجهیزات و ماشین‌آلات امدادی از جمله اقداماتی است که باید با اولویت مناطق پرخطر دنبال شود.
همچنین هماهنگی میان فرمانداری‌ها، شهرداری‌ها، دهیاری‌ها، دستگاه‌های خدمات‌رسان و نیروهای امدادی برای اطلاع‌رسانی سریع و مدیریت مسیرهای پرخطر، می‌تواند به کاهش خسارت‌های احتمالی کمک کند. در مناطق شهری نیز آبگرفتگی معابر در جریان بارندگی‌های اخیر، ضرورت بررسی ظرفیت شبکه دفع آب‌های سطحی و شناسایی نقاطی را که در بارش‌های شدید با اختلال مواجه می‌شوند، دوباره مطرح کرده است و این موضوع به‌ویژه در مناطقی اهمیت دارد که توسعه شهری و افزایش سطوح نفوذناپذیر، حجم روان‌آب ورودی به معابر را افزایش داده است.
تجربه سیلاب‌های گذشته گلستان نیز نشان می‌دهد که صدور هشدار هواشناسی و آماده‌باش دستگاه‌ها، هرچند برای کاهش خطر ضروری است، به‌تنهایی برای جلوگیری از خسارت کافی نیست و وضعیت زیرساخت‌ها، ایمنی مسیرهای ارتباطی، آمادگی نیروهای امدادی و توان مدیریت روان‌آب‌ها در میزان خسارت نهایی نقش تعیین‌کننده دارد. درس سیلاب‌های گذشته برای مدیریت بحران امروز گلستان در سال‌های گذشته نیز سیلاب‌های خسارت‌بار و مرگبار را تجربه کرده است.
تکرار خسارت‌های ناشی از بارش‌های شدید، ضرورت تبدیل تجربه حوادث گذشته به برنامه‌های اجرایی و اصلاح زیرساخت‌ها را دوچندان می‌کند. در سیلاب مردادماه سال ۱۳۸۰، جاری‌شدن سیلاب در شرق استان، به‌ویژه مناطق کلاله، مینودشت و گالیکش و محدوده جنگل گلستان، تلفات انسانی گسترده‌ای بر جای گذاشت و این رویداد را در شمار مرگبارترین سیلاب‌های ثبت‌شده کشور قرار دارد.
در مرداد ۱۳۸۱ نیز بارندگی‌های شدید و سیلاب در بخش‌هایی از گلستان، به‌ویژه مناطق شرقی استان، جان ده‌ها نفر را گرفت و روستاهای متعددی را تحت تاثیر قرار داد. در سال ۱۳۸۴ نیز دو موج سیلاب در شرق گلستان، از جمله حوالی کلاله، تلفات انسانی دیگری به همراه داشت و همچنین یکی دیگر از حوادث مهم استان، سیلاب اسفند ۱۳۹۷ و فروردین ۱۳۹۸ بود که با بارندگی‌های شدید و طولانی‌مدت آغاز شد و بخش‌های وسیعی از استان را تحت تاثیر قرار داد.
در جریان این حادثه، مناطق آق‌قلا و گمیشان از جمله کانون‌های اصلی آبگرفتگی بودند و بخش‌هایی از اراضی کشاورزی، راه‌ها، شبکه برق، واحدهای مسکونی و زیرساخت‌های عمومی آسیب دیدند و ماندگاری آب در برخی مناطق، زندگی روزمره مردم و دسترسی به خدمات را برای مدتی مختل کرد. تجربه سیلاب‌های گذشته گلستان همچنین بر اهمیت اطلاع‌رسانی به‌موقع، توجه به هشدارهای هواشناسی، هماهنگی میان دستگاه‌های اجرایی و مشارکت مردم در رعایت توصیه‌های ایمنی تاکید دارد که این اقدامات می‌تواند در کاهش خسارت‌های جانی و مالی نقش موثری داشته باشد.
در چنین شرایطی، ارزیابی عملکرد دستگاه‌ها نباید به تعداد بازدیدها، جلسات برگزارشده یا صدور اطلاعیه‌ها محدود شود؛ بلکه باید مشخص شود کدام نقاط حادثه‌خیز شناسایی شده‌اند، چه اقداماتی برای رفع خطر انجام شده، کدام پروژه‌ها به اعتبار نیاز دارند و مسئولیت اجرای هر اقدام بر عهده کدام دستگاه است. انتشار گزارش‌های دوره‌ای از میزان پیشرفت بازسازی و اقدامات پیشگیرانه نیز می‌تواند امکان ارزیابی عمومی عملکرد دستگاه‌ها را فراهم کند و مانع از آن شود که با پایان عملیات امدادی، مشکلات مناطق آسیب‌دیده به حاشیه برود.
