اژه‌ای: دادرسی هوشمند در قوه قضائیه؛ ارجاع پرونده‌ها بدون دخالت انسانی و با نظارت شفاف
اجرای این طرح از ابتدای آبان الزامی شد و پرونده‌ها به‌صورت هوشمند و بدون دخالت مستقیم عامل انسانی ارجاع می‌شوند؛ یک گزارش مختصر و مورد نیاز از پرونده استخراج شده و ارجاع داده می‌شوند.
در ادامه‌ی رونمایی از طرح‌های تحول‌آفرین قوه قضاییه در حوزه فناوری‌های نوین و هوش مصنوعی، صبح امروز با حضور حجت‌الاسلام‌والمسلمین محسنی‌اژه‌ای، رئیس قوه قضاییه، از طرح «ارجاع هوشمند پرونده‌های قضایی»، رونمایی شد. با رونمایی از این طرح، حرکت قوه قضاییه از مرحله‌ی «دادرسی الکترونیکی» به سمت «دادرسی هوشمند»، شتاب پیدا می‌کند. اگر تصمیمی گرفته می‌شود، مردم باید حلاوت آن را حس کنند حجت‌الاسلام والمسلمین محسنی‌اژه‌ای در جریان رونمایی از طرحِ «ارجاع هوشمند پرونده‌های قضایی» بر دو نکته مشخص تأکید کرد؛ نخست، «ارائه آموزش‌های جامع و کامل به قضات و مسئولان قضایی پیرامون مقوله‌ی ارجاع هوشمند» و دوم، «تمهید مقدماتی برای اطلاع سریع قضات و طرفین پرونده‌ها از ارجاعات هوشمند صورت گرفته».
رئیس قوه قضاییه همچنین طی سخنانی در جمع مدیران قضایی و دست‌اندرکاران طرح «ارجاع هوشمند پرونده‌های قضایی»، ضمن تقدیر از بانیان و عاملان طرح مذکور، اظهار کرد: بواسطه‌ی طرح «ارجاع هوشمند پرونده‌های قضایی»، سرعت و دقت رسیدگی به پرونده‌ها، به نحو چشمگیری افزایش می‌یابد و از اعمال سلیقه در ارجاع پرونده‌ها و رسیدگی‌ها، پیشگیری به عمل می‌آید. رئیس دستگاه قضا با برشمردن عمده مزایای طرحِ «ارجاع هوشمند پرونده‌های قضایی»، گفت: «تخصیص پرونده بر اساس ظرفیت واقعی شعب، حجم کار موجود و نوع تخصص، نه بر مبنای رابطه یا سلیقه» و «پیشگیری از تراکم نامتوازن؛ از عمده مزایای طرحِ «ارجاع هوشمند پرونده‌های قضایی»، است. رئیس عدلیه عنوان کرد: با رونمایی از این طرح هوشمند، ارجاع پرونده‌ها، قابل ثبت، قابل بازبینی و قابل نظارت می‌شود.
نتیجه‌ی مورد انتظار هم توزیع عادلانه‌ی حجم کاری، کاهش اعمال سلیقه و کوتاه‌شدن فرآیند رسیدگی‌هاست است. قاضی‌القضات در ادامه ضمن تبیین و تشریح اولویت‌های عدلیه، اظهار کرد: گسترش عدل و ارائه‌ی خدمات دقیق، سریع و کم‌هزینه در راستای افزایش رضایتمندی مردم و مراجعان، دو وظیفه و مسئولیت اصلی و اولویت‌دار دستگاه قضا است. رئیس دستگاه قضا، رضایتمندی مردم را مقوله‌ای بسیار پراهمیت و اولویت‌دار دانست و بیان داشت: گسترش دادرسی هوشمند و بهره‌گیری از فناوری‌های نوین، از جمله مؤلفه‌هایی است که سبب افزایش رضایتمندی مردم و مراجعان به عدلیه می‌شود.
فی‌المثل بواسطه همین طرحِ «ارجاع هوشمند پرونده‌های قضایی»، مراجعان به مراجع قضایی، دیگر دغدغه‌ای از حیث سیر رسیدگی‌ها ندارند و می‌دانند که پرونده‌شان در تاریخ مشخصی از فلان شعبه بدوی به فلان شعبه تجدیدنظر، ارجاع شده است. رئیس عدلیه با تأکید بر اهمیت تکمیل حلقه‌های رضایتمندی مردم، عنوان کرد: مردم توقع دارند با راه‌اندازی طرحِ «ارجاع هوشمند پرونده‌های قضایی»، پس از دریافت پیامک از سامانه‌ی مربوطه، وقتی به مرجع قضایی ذیصلاح مراجعه کردند، پروندهی ارجاع شده‌شان، در دسترس و در سیر رسیدگی باشد؛ به عبارت دیگر، پس از ارجاع هوشمند پرونده، باید به سرعت، ارجاع فیزیکی پرونده نیز محقق شود تا حلقه رضایتمندی مردم، تکمیل گردد. قاضی القضات با تأکید بر اینکه هوشمندسازی فرآیند‌های قضایی، نقطه‌ی پایان و حد یقفی ندارد، خاطرنشان کرد: به هر میزان که فناوری‌های نوین و هوشمند ایجاد شود، قوه قضاییه در راستای کسب رضایتمندی مردم و تسهیل و تسریع پیشبرد امورات قضایی و حقوقی آنها، از این فناوری‌ها بهره خواهد گرفت.
حجت‌الاسلام‌والمسلمین محسنی‌اژه‌ای با قدردانی از خدمات و زحمات ریاست مرکز آمار و فناوری اطلاعات اظهار کرد: دکتر کاظمی‌فرد و مجموعه‌ی نیرو‌های مرکز آمار و فناوری اطلاعات قوه قضاییه، حقاً و انصافاً مجاهدت مطلوبی داشته‌اند و علی‌رغم محدودیت‌ها و مضایق اعتباری و بودجه‌ای با توان بومی، طرح‌های فناورانه و هوشمند مؤثر و نافعی را به مرحله‌ی اجرا و عملیاتی رساندند. با استفاده از هوش مصنوعی دخالت عامل انسانی کاهش پیدا کرده و بعضا اشتباهات یا موارد مشابه از بین رفته است همچنین در این مراسم، صاحبکار معاون راهبردی قوه قضاییه با اشاره به ضرورت هماهنگی سیاست‌ها، قوانین و اقدامات اجرایی در مسیر تحول دستگاه قضایی، اظهار کرد: هوشمندسازی فرایند‌ها و استفاده حداکثری از فناوری‌های نوین در ارائه خدمات قضایی، در بند ۲۶ سیاست‌های کلی نظام ابلاغی مقام معظم رهبری مورد تأکید قرار گرفته است. در همین راستا، موضوع ارجاع هوشمند پرونده‌های قضایی با در نظر گرفتن تخصص، اوضاع و شرایط پرونده و موارد مشابه، در راهکار‌های سند تحول و تعالی قوه قضاییه پیش‌بینی شد و در ادامه، در برنامه هفتم پیشرفت نیز تکلیف قانونی برای فراهم‌سازی امکان ارجاع پرونده با استفاده از فناوری‌های نوین، از جمله هوش مصنوعی، به‌منظور کمک به قاضی تعیین شد.
وی با بیان اینکه قوه قضاییه موفق شده است این تکلیف قانونی را محقق کند، افزود: در کنار این اقدامات، طی هفته‌های اخیر نیز با راه‌اندازی سکو‌های هوشمند مبتنی بر هوش مصنوعی و سامانه ضمانت الکترونیک، تلاش شده است نقش عوامل انسانی در فرایند‌هایی که امکان انجام هوشمند آنها وجود دارد، کاهش یابد. امروز نیز با راه‌اندازی سامانه ارجاع هوشمند پرونده‌ها به قضات، یکی دیگر از مراحل این مسیرتکمیل شده است که در صورت توسعه کامل، می‌تواند موجب افزایش سرعت و دقت در فرایند‌های قضایی و کاهش نیاز به مداخله انسانی شود. معاون راهبردی قوه قضاییه با اشاره به آثار اجرای این طرح در کاهش نیروی انسانی موردنیاز برای ارجاع پرونده‌ها گفت: برای نمونه، در مجتمع تجدیدنظر تهران، تعداد چهار نیروی انسانی ارزشمند که به‌صورت اختصاصی مسئول ارجاع پرونده‌ها بودند، با اجرای این سامانه به کمتر از یک نفر کاهش یافته و سه نفر از نیرو‌ها برای انجام سایر امور و رسیدگی به پرونده‌ها به کار گرفته شده‌اند.
برآورد ما این است که با اجرای کامل اینطرح در سراسر کشور، امکان صرفه‌جویی در ظرفیت کاری حدود ۲۰۰ قاضی تمام‌وقت نیز فراهم شود تا این نیرو‌های ارزشمند در سایر بخش‌های موردنیاز دستگاه قضایی به کار گرفته شوند. ارجاع هوشمند پرونده‌های قضایی؛ طرحی که پس از ۱۰ سال عملیاتی شد کاظمی‌فرد رئیس مرکز آمار و فناوری اطلاعات قوه قضاییه نیز با اشاره به حرکت دستگاه قضایی به سمت دادرسی هوشمند، اظهار کرد: یکی از مهم‌ترین ویژگی‌های دادرسی هوشمند، کاهش دخالت انسانی در فرایند‌های اجرایی است. در همین راستا، حرکت به سمت ایجاد شعب هوشمند در دستور کار قرار گرفته است تا اقداماتی نظیرارجاع پرونده، انتخاب کارشناس، انجام استعلامات، مکاتبات، وقت‌دهی‌ها و سایرامور اداری شعب به‌صورت هوشمند انجام شود؛ به زودی سامانه وقت‌دهی هوشمند نیزرونمایی خواهد شد.
وی با اشاره به اینکه راه‌اندازی سامانه ارجاع هوشمند پرونده از مطالبات و موضوعات مطرح‌شده طی سال‌های گذشته بوده است، افزود: این موضوع نخستین‌بار در تبصره ماده ۸ آیین‌نامه نحوه استفاده از سامانه‌های رایانه‌ای و مخابراتی در سال ۱۳۹۵ مطرح شد و پس از ایجاد زیرساخت‌های موردنیاز، اکنون امکان اجرای آن فراهم شده است. این سامانه همچنین در راستای اجرای سند تحول و تعالی قوه قضاییه و با هدف کاهش اطاله دادرسی و پیشگیری از خطا در فرایند رسیدگی راه‌اندازی شده است. رئیس مرکز آمار و فناوری اطلاعات قوه قضاییه با بیان اینکه اجرای سراسری این سامانه پس از طی مراحل آزمایشی از ابتدای مهرماه در کل کشور آغاز شده است، گفت: تهران به‌عنوان نخستین پایلوت اجرای این طرح انتخاب شد و کار از محاکم تجدیدنظر آغاز شد.
هم اکنون بیش از ۸۰ درصد ارجاعات پرونده در محاکم تجدیدنظر به‌صورت هوشمند انجام می‌شود. وی افزود: در حال حاضر حدود ۴۰ درصد ارجاعات پرونده در مجموع مراجع قضایی کشور از طریق سامانه هوشمند ارجاع پرونده صورت می‌گیرد و برنامه‌ریزی شده است که اجرای آن به‌تدریج در تمامی مراجع، از جمله دادسرا‌ها و دادگاه‌ها، تکمیل شود. به‌عنوان نمونه، در استان قم ۸۳ درصد کل ارجاعات در همه مراکز قضایی به‌صورت هوشمند انجام می‌شود.
کاظمی‌فرد با اشاره به آثار اجرای این طرح، تصریح کرد: با هوشمندسازی ارجاع پرونده، امکان رصد لحظه‌ای وضعیت و مسیر پرونده فراهم می‌شود و دیگر شاهد سرگردانی پرونده‌ها در فرایند ارجاع نخواهیم بود. توضیحات رئیس کل دادگستری استان تهران و رئیس مرکز آمار و فناوری اطلاعات قوه قضاییه از سامانه ارجاع هوشمند در حضور قاضی‌القضات عتباتی رئیس کل دادگستری استان تهران نیز، با اشاره به اهمیت بهره‌گیری از فناوری‌های نوین در ارائه خدمات قضایی، اظهار کرد: امروز شاهد نقطه عطفی در تاریخ قوه قضاییه هستیم و با استفاده از دانش و فناوری‌های جدید، مسیر ارائه خدمات قضایی به شهروندان در بستر‌های الکترونیکی، با رعایت سه اصل دقت، صحت و سرعت، هموارتر می‌شود. وی با اشاره به تجربه کشور‌های دیگر در زمینه ارجاع هوشمند پرونده‌ها گفت: بر اساس بررسی‌های انجام‌شده، در ۱۲ کشور جهان ارجاع پرونده‌ها به‌صورت هوشمند و الکترونیکی انجام می‌شود و اجرای این طرح در قوه قضاییه نیز گامی مهم در مسیرتحول خدمات قضایی به شمار می‌رود.
رئیس کل دادگستری استان تهران با بیان اینکه اجرای این سامانه موجب کاهش نیازبه فضا‌های فیزیکی و نیروی انسانی در فرایند ارجاع پرونده‌ها می‌شود، افزود: با هوشمندسازی این فرایند، بخشی از ظرفیت نیروی انسانی و امکانات موجود آزاد خواهد شد تا در سایر بخش‌ها مورد استفاده قرار گیرد. همچنین افزایش سرعت و دقت در ارجاع پرونده‌ها، ارتقای رضایتمندی مردم و کاهش زمینه‌های سوگیری و نارضایتی در این فرایند از دیگر آثار اجرای این طرح خواهد بود. عتباتی ابراز امیدواری کرد که با تداوم این مسیر و توسعه خدمات هوشمند قضایی، مردم آثار این اقدامات را در فرایند رسیدگی به پرونده‌ها، احقاق حق و اجرای عدالت بیش از پیش مشاهده کنند.
رئیس کل دادگستری استان تهران با بیان اینکه محاکم تجدیدنظر استان تهران به‌عنوان پایلوت اجرای طرح ارجاع هوشمند پرونده انتخاب شدند گفت: از ابتدای مهرماه، ارجاع هوشمند پرونده‌ها به‌صورت جدی در دستور کار قرار گرفت و از ابتدایماه جاری نیز ارجاع پرونده‌ها بدون دخالت انسانی به شکل الزامی دنبال شده است. وی افزود: در سامانه ارجاع هوشمند پرونده، شعب بر اساس داده‌ها و با در نظر گرفتن تخصص قضات دسته‌بندی شده‌اند تا پرونده‌ها متناسب با موضوع و تخصص هر شعبه ارجاع شوند. بر همین اساس، در حوزه‌هایی مانند دادگاه خانواده، پرونده‌های طلاق و مسائل مالی زوجین و همچنین پرونده‌های حوزه املاک و موضوعات امنیتی، تقسیم‌بندی تخصصی پیش‌بینی شده است.
رئیس دستگاه قضا با برشمردن عمده مزایای طرح «ارجاع هوشمند پرونده‌های قضایی»، گفت: «تخصیص پرونده بر اساس ظرفیت واقعی شعب، حجم کار موجود و نوع تخصص، نه بر مبنای رابطه یا سلیقه» و «پیشگیری از تراکم نامتوازن؛ از عمده مزایای طرح «ارجاع هوشمند پرونده‌های قضایی» است. از سال ۱۴۰۳ که برنامه هفتم آغاز شده تا امروز که در سال ۱۴۰۵ هستیم، تکالیف خودمان را به‌خوبی انجام داده‌ایم. حجت‌الاسلام والمسلمین محسنی‌اژه‌ای در جریان رونمایی از طرحِ «ارجاع هوشمند پرونده‌های قضایی» بر دو نکته مشخص تأکید کرد؛ نخست، «ارائه آموزش‌های جامع و کامل به قضات و مسئولان قضایی پیرامون مقوله ارجاع هوشمند» و دوم، «تمهید مقدماتی برای اطلاع سریع قضات و طرفین پرونده‌ها از ارجاعات هوشمند صورت گرفته».
