«اَبَرسِج» پایتخت نمد ایران، در تکاپوی پیوند میراث کهن به بازارهای نو

نمد یکی از صنایع‌دستی قدیمی و ارزشمند است که از پشم گوسفند و با استفاده از آب، گرما و فرایند نمدمالی سنتی ساخته می‌شود و به دلیل نرمی، استحکام و خاصیت عایق بودن، کاربردهای گوناگونی دارد و برای تهیه زیرانداز، قالیچه، کلاه، دمپایی و وسایل تزیینی و در صنایع مختلف برای عایق‌کاری صدا و حرارت کاربرد دارد. امروزه، با وجود پیشرفت فناوری، نمد همچنان جایگاه ویژه‌ای در صنایع‌دستی و فرهنگ سنتی دارد.

«ابرسج» از روستاهای سردسیر و کوهپایه‌ای در ۲۲ کیلومتری شاهرود با یک‌هزار و ۳۸۰ نفر جمعیت و ۵۴ خانوار عشایر، «قطب نمدمالی کشور» محسوب می‌شود؛ آنچنان که میزبان پنجمین دوره جشنواره نمد بود. «ابرسج» قطب تولید نمد کشور معاون صنایع دستی و هنرهای سنتی اداره‌کل میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی استان سمنان در گفت و گو با خبرنگار ایرنا با اشاره به برگزاری پنجمین جشنواره نمد ابرسج، بیان کرد: این روستا با برخورداری از ظرفیت‌های قابل‌توجه در تولید نمد، فعالیت ۳۰ کارگاه فعال و پیشینه چندصدساله این هنر، نقشی مهم در تولید نمد کشور دارد.

سمانه سلطانی‌پور افزود: پنجمین جشنواره نمد ابرسج به همت و تلاش شورای اسلامی روستا، دهیاری، اداره میراث‌فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی شاهرود و بخشداری ابرسج برگزار شد و فرصتی برای معرفی ظرفیت‌های کمترشناخته‌شده این روستا در حوزه‌های مختلف، به‌ویژه صنایع‌دستی، فراهم کرد. وی با اشاره به حضور هنرمندان نمدمالی ابرسج در نمایشگاه‌های مختلف در سراسر کشور، بیان کرد: حضور هنرمندان در نمایشگاه‌ها و تلاش برای تلفیق نمد با نیازهای روز جامعه، زمینه تولید محصولات خلاقانه و ایجاد کاربردهای جدید برای این هنر سنتی را فراهم و مشتری جذب کرده است.

به گفته وی، توسعه طراحی محصولات نمدی و توجه به نیاز بازار می‌تواند در افزایش تنوع تولیدات، گسترش بازار فروش و حمایت از هنرمندان این حوزه نقش موثری داشته باشد. پیگیری ثبت ملی ابرسج به‌عنوان «روستای ملی صنایع‌دستی» معاون صنایع‌دستی و هنرهای سنتی اداره‌کل میراث‌فرهنگی استان سمنان با اشاره به ظرفیت‌های ابرسج برای ثبت ملی در حوزه صنایع‌دستی گفت: ثبت ابرسج به‌عنوان «روستای ملی صنایع‌دستی» استان سمنان، با همراهی مسوولان و پیگیری از وزارت میراث‌فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی، در دست پیگیری است.

حضور ارزیابان وزارت میراث فرهنگی در ابرسج وی درباره برنامه‌های توسعه‌ای مرتبط با صنایع‌دستی ابرسج اظهار کرد: ایجاد کارگاهی در شهرک صنعتی واقع در ورودی روستا، برگزاری کارگاه‌های بازاریابی و طراحی محصول و پرداخت تسهیلات به هنرمندان، از جمله اقدام‌ها برای تقویت فعالیت‌های تولیدی و حمایت از فعالان این حوزه است که می‌تواند زمینه ارتقای کیفیت محصولات، توسعه بازار فروش، افزایش توان رقابتی تولیدکنندگان و ایجاد فرصت‌های بیشتر برای تداوم فعالیت کارگاه‌های نمدمالی را فراهم کند. معاون صنایع‌دستی و هنرهای سنتی اداره‌کل میراث‌فرهنگی استان سمنان گفت: به منظور شناسایی و ارتقای جایگاه نمد ابرسج، کارشناسان و ارزیابان وزارت میراث فرهنگی نیز در این روستا و در جشنواره حضور یافتند و از کارگاه‌ها و آثار تولیدی هنرمندان بازدید داشتند تا به تثبیت جایگاه این هنر سنتی و بومی منطقه از طریق راهبردهای وزارتخانه کمک شود.

برگزاری جشنواره فرصتی برای معرفی دست‌سازه‌های هنرمندانه رییس اداره میراث‌فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی شاهرود هم گفت: برگزاری جشنواره گردشگری و نمد ابرسج، گامی در مسیر معرفی ظرفیت‌های صنایع‌دستی، توسعه گردشگری و ثبت ملی این روستا به‌عنوان روستای ملی صنایع‌دستی در رشته نمد است. سیدمحمدصادق رضویان بیان کرد: غرفه‌هایی برای عرضه محصولات صنایع‌دستی ابرسج، تولیدات هنرمندان دیگر مناطق شهرستان شاهرود، محصولات محلی و سوغات منطقه در پنجمین جشنواره نمد ابرسج عرضه و با استقبال مناسبی از سوی بازدیدکنندگان همراه شد.

وی ادامه داد: ابرسج علاوه بر برخورداری از ظرفیت‌های ارزشمند گردشگری، به‌دلیل سهم قابل توجه خود در تولید نمد کشور، از جایگاه ویژه‌ای در حوزه صنایع‌دستی برخوردار است و تلاش می‌شود زمینه ثبت ملی این روستا در رشته نمد فراهم شود. سهم ۶۰ درصدی نمد ابرسج از بازار ملی وی با اشاره به ظرفیت‌های صنایع‌دستی ابرسج شاهرود افزود: حدود ۶۰ درصد نمد کشور در این منطقه تولید می‌شود و ۳۰ کارگاه فعال نمدمالی در این روستا وجود دارد و هنرمندان با انجام کارهای گلدوزی روی محصولات نمدی و ایجاد تغییرات کیفی و نوآورانه، تلاش کرده‌اند محصولات خود را متناسب با نیاز بازار عرضه کنند.

رییس اداره میراث‌فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی شاهرود درباره وضعیت فروش محصولات نمدی ابرسج و امکان صادرات آن‌ها به خارج از کشور اظهار کرد: صادرات محصولات نمدی این روستا در حال حاضر چندان گسترده نیست، اما نوآوری‌های هنرمندان و ارتقای کیفیت تولیدات، زمینه جلب توجه فعالان این حوزه را فراهم کرده است. این مسوول با اشاره به وضعیت تولید و فروش محصولات نمدی گفت: در حال حاضر وضعیت تولید و فروش با تلاش‌هایی که برای معرفی و جذب بازار انجام شد، مناسب است و برای نمونه هفته گذشته یکی از هنرمندان برای معرفی صنایع‌دستی این منطقه در نمایشگاهی در استان چهارمحال و بختیاری و ششمین نمایشگاه ملی توانمندی‌های روستایی و عشایری اعزام شد و در هفته پیش‌رو نیز برنامه اعزام یک نفر به کرمانشاه در دستور کار است.

به گفته وی، حضور نمایشگاهی هنرمندان نمد ابرسج موجب شده است محصولات نمدی در نقاط مختلف کشور معرفی شوند و از مناطق گوناگون نیز برای این تولیدات تقاضا وجود داشته باشد. پرداخت تسهیلات به هنرمندان رییس اداره میراث‌فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی شاهرود درباره حمایت‌های مالی از هنرمندان نمدمالی ابرسج گفت: تلاش می‌شود از منابع در اختیار چه در حوزه مشاغل خانگی و چه از محل اعتبارات سایر نهادها و دستگاه‌ها، برای پرداخت تسهیلات به هنرمندان استفاده شود.

وی افزود: پرداخت تسهیلات به میزان تقاضای صنعتگران و برخورداری آن‌ها از شرایط لازم بستگی دارد. متقاضیان باید ضوابط مربوط را رعایت کنند و از جمله اینکه پیش‌تر از منابع مشابه استفاده نکرده باشند.

رضویان درباره سقف تسهیلات قابل پرداخت افزود: سقف تسهیلات در ردیف مشاغل خانگی تا ۲۰۰ میلیون تومان است و در بخش پشتیبان نیز میزان تسهیلات می‌تواند متناسب با تعداد افراد فعال تحت پوشش افزایش یابد. وی ادامه داد: برای نمونه، اگر یک کارگاه پنج نفر نیروی فعال داشته و با آن‌ها قرارداد داشته باشد و اقدامات مربوط به بیمه‌ تامین اجتماعی را انجام دهد، امکان پرداخت تسهیلات تا سقف ۲۰۰ میلیون تومان به ازای هر نفر، بر اساس ضوابط مربوط وجود دارد.

رییس اداره میراث‌فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی شاهرود همچنین به امکان بهره‌گیری از منابع حمایتی سایر نهادها اشاره کرد و گفت: در مواردی که امکان استفاده از منابع داخلی فراهم نباشد، تلاش می‌شود از طریق رایزنی با بنیادهایی مانند بنیاد علوی و بنیاد برکت و با ارایه طرح توجیهی، زمینه دریافت تسهیلات و حمایت مالی از هنرمندان را فراهم کنیم. «ابرسج» ظرفیت گردشگری در کنار هنر نمدمالی وی با اشاره به جاذبه‌های تاریخی و طبیعی ابرسج گفت: این روستا علاوه بر ظرفیت‌های صنایع‌دستی، از بافت تاریخی و پلکانی، منظر روستایی ارزشمند و محیط طبیعی برخوردار است که می‌تواند زمینه جذب گردشگران را فراهم کند.

به گفته وی، آبشارهای متعدد و پلکانی در اطراف روستا از دیگر جاذبه‌های طبیعی و مهم ابرسج به شمار می‌رود که می‌تواند برای گردشگران و علاقه‌مندان به طبیعت جذاب باشد و ترکیب ظرفیت‌های طبیعی و تاریخی ابرسج با هنر نمدمالی، فرصت مناسبی برای توسعه گردشگری، معرفی صنایع‌دستی و تقویت اقتصاد محلی فراهم کرده است. رییس اداره میراث‌فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی شاهرود درباره وضعیت اقامتگاه‌های بوم‌گردی در ابرسج گفت: در حال حاضر، یک اقامتگاه بوم‌گردی در این روستا در مرحله راه‌اندازی قرار دارد و روند صدور مجوز آن به مراحل پایانی رسید و توسعه زیرساخت‌های اقامتی برای فراهم‌سازی زمینه ماندگاری بیشتر گردشگران و بهره‌برداری بهتر از ظرفیت‌های گردشگری ابرسج مورد توجه است.

تداوم برگزاری جشنواره نمد ابرسج، حمایت هدفمند از کارگاه‌های فعال، توسعه بازار فروش محصولات و تکمیل زیرساخت‌های گردشگری می‌تواند در تثبیت جایگاه این روستا به‌عنوان یکی از کانون‌های مهم تولید نمد کشور و تحقق هدف ثبت ملی آن در حوزه صنایع‌دستی نقش موثری داشته باشد.