ارزش 140 میلیون دلاری بازار نوروتکنولوژی ایران
دبیر ستاد راهبری توسعه علوم و فناوریهای شناختی معاونت علمی اعلام کرد ارزش بازار نوروتکنولوژی ایران در حال حاضر حدود ۱۴۰ میلیون دلار است و برای رسیدن به جایگاه مطلوب باید تا سال ۲۰۳۴ به حدود ۶۰۰ میلیون دلار برسد.
عطاءالله پورعباسی، دبیر ستاد راهبری توسعه علوم و فناوریهای شناختی معاونت علمی، در گردهمایی اکوسیستم علوم شناختی اظهار کرد: برای اینکه نمایی کلی از زیستبوم علوم شناختی و به‌ویژه با ادبیات بازار آشنا شویم و بدانیم این نشست‌ها کجا را هدف گرفته‌اند، این عرایض را در قالب اسلاید، عدد و رقم ارائه میکنم. پورعباسی با گرامیداشت یاد و خاطره استاد شهید دکتر خرازی که معمار زیستبوم علوم شناختی است، افزود: هر کدام از ما در هر عرصه‌ای که در این حوزه کار می‌کنیم، مدیون زحمات ایشان هستیم و روحشان شاد.
تاکیدات رهبر شهید براین اهمیت علوم شناختی را هیچ وقت فراموش نمیکنیم؛ اینکه اقتدار کشورها در آینده در گرو تسلط بر علوم و فناوریهای شناختی است و این مسئولیت و ماموریت ما را دوچندان میکند. حتی در اسناد بالادستی مانند برنامه هفتم نیز حوزه فناوریهای عصبیـمغز و علوم شناختی یکی از حوزههای اصلی اقتدارآفرین است که باید تمرکز ویژهای روی آن صورت گیرد.
وی با اشاره به نگاه به بازار نوروتکنولوژی و فناوری شناختی گفت: این بازار از سال 2024 با اندازه بزرگی مواجه شده و تا سال 2034 به عددی حدود 53 میلیارد دلار در جهان خواهد رسید. جالب اینجاست که اگر از منظر نرخ رشد نیز نگاه کنیم، پس از فناوری هوش مصنوعی، بالاترین نرخ رشد بازار مربوط به حوزه نوروتکنولوژی است که نشان میدهد این بازار چه از منظر گردش مالی، چه جذب سرمایه و چه اقتصاد و اشتغال دانشبنیان چه جذابیتی دارد.
دبیر ستاد راهبری توسعه علوم و فناوریهای شناختی تصریح کرد: این حوزه یکی از حوزههای متمرکز اشتغال دانشبنیان در کشور خواهد بود، به اعتبار اینکه در این زمینه فارغالتحصیل و متخصص خوب داریم و به همت اساتید، مدیران و متولیان قبلی که این زیستبوم را شکل دادهاند. وی با اشاره به نمودار شاخصهای مختلف گفت: در حدود سالهای 2025 و 2026 که مارکت جهانی حدود 20 میلیارد دلار است، نسبت جمعیت ما به دنیا حدود یک درصد جمعیت جهانی است.
اگر مدلهای بنچمارک جمعیتی را لحاظ کنیم، باید سهمی حدود 200 تا 250 میلیون دلار از این بازار را در این سالها داشته باشیم، در حالی که اندازه بازاری که ما در برآوردهای مختلف از بازار نوروتکنولوژی داخل داریم، به غیر از دارو و در حوزه تجهیزات و فناوریهای تحریک و سایر فناوریها، چیزی حدود 140 میلیون دلار است که با برآوردهای مختلف میتوان به آن رسید. پورعباسی خاطرنشان کرد: اگر همین نسبت جمعیتی یعنی یک درصد جمعیت جهان را در طول 10 سال آینده حفظ کنیم، اندازه بازار ما باید به حدود 600 میلیون دلار برسد.
هم اکنون اگر بخواهیم با همان نسبت جمعیتی بازار داشته باشیم، باید حدود 200 تا 250 میلیون دلار باشیم، اما نیست؛ همچنان وابسته به واردات هستیم و فناوری کشور در تامین نیازهای داخلی هنوز به خودکفایی نرسیده و چه برسد به سرریز صادرات. اگر بخواهیم همان نسبت را حفظ کنیم، یعنی فناوری داخلی نیازهای نوروتکنولوژی را فراهم کند، در سال 2034 باید حدود 600 میلیون دلار باشد.
دبیر ستاد راهبری توسعه علوم و فناوریهای شناختی با بیان اینکه برای رشد 4 برابری بازار نوروتکنولوژی باید تعداد اعضای زیست بوم این حوزه به حدود 30 هزار نفر برسد، گفت: از این تعداد، حدود 800 شرکت و شخصیت حقوقی باید در حوزه فناوری و دانشبنیان فعالیت کنند. عطاءالله پورعباسی، با اشاره به اینکه در حال حاضر حدود 10 هزار نفر عضو زیستبوم علوم شناختی شامل پژوهشگر و فناور هستند، افزود: از این تعداد، حدود 9 هزار نفر پژوهشگر و حدود 1000 نفر فناور در شرکت‌های دانشبنیان و فناور و نوآور مشغول به فعالیت هستند که مجموعاً حدود 250 شرکت در این حوزه فعالند.
وی با بیان اینکه نسبت پژوهشگر به فناور در زیستبوم علوم شناختی حدود 9 به 1 است، تصریح کرد: این نسبت برای بازاری بالغ، باید حدود 3 به 1 باشد؛ یعنی به ازای هر سه پژوهشگر، یک فناور باید ارزش افزوده ایجاد کند. بنابراین، برای رسیدن به بازار 600 میلیون دلاری، باید تعداد اعضای زیستبوم به حدود 30 هزار نفر برسد و نسبت پژوهشگر به فناور اصلاح شود.
پورعباسی با بیان اینکه برای این منظور باید فناور بیشتری نسبت به پژوهشگر به زیستبوم اضافه شود، ادامه داد: هدف این است که نسبت به سه به یک برسیم. با این شرایط، انتظار داریم بتوانیم در قالب حدود 800 شرکت دانشبنیان و فناور فعالیت کنیم، چرا که شرکت‌های دانشبنیان معمولاً در گروه SMBها هستند و تعداد متوسط اعضای فناور هر شرکت، هفت تا هشت نفر است.
بنابراین، برای ایجاد بستر فعالیت حدود 6 هزار فناور، نیازمند حدود 800 شرکت هستیم که این عدد باید از حدود 250 شرکت کنونی افزایش یابد. ما یک فاصله 10 ساله برای تحقق این اهداف داریم.
وی در تشریح مسیر دستیابی به این اهداف، چند راهبرد اصلی را برشمرد و گفت: 1. توسعه دانش علوم شناختی به عنوان پشتوانه فناوری: در بسیاری از حوزه‌ها، به‌خصوص در حوزه‌هایی نوظهور نوروتکنولوژی و علوم شناختی، هنوز در مرحله اکتساب دانش هستیم.
ستاد به عنوان متولی و هماهنگ‌کننده زیستبوم باید برای توسعه دانش تلاش کند، چرا که پشتوانه فناوریمان است. همکاری با بنیاد ملی علم ایران در قالب حمایت از پژوهش‌ها در این راستا انجام شده است.
2. مهندسی زیستبوم با تمرکز بر فناوری: باید بتوانیم در طول 10 سال، حدود 20 هزار متخصص، فناور و پژوهشگر به زیستبوم اضافه کنیم.
با توجه به اینکه دانشگاهها به تنهایی این ظرفیت را ندارند، باید از همه ظرفیتها، به‌خصوص آموزش‌های مهارتی، استفاده کنیم. 3.
بهبود فضای کسب‌وکار دانشبنیان و توسعه ابزارهای تأمین مالی: امروز در خدمت عزیزان صندوق نوآوری و شکوفایی هستیم تا در این زمینه راهنمایی دریافت کنیم. 4.
استفاده از همه ابزارهای تأمین مالی اکوسیستم: صندوق نوآوری و شکوفایی حمایتهای بسیار خوبی دارد و ظرفیت‌های قانونی از جمله اعتبار مالیاتی، قوانین حمایتی تولید بار اول و... همگی باید به تحقق هدف بازار 600 میلیون دلاری کمک کنند.
5. تمرکز بر فناوریهای متناسب با شرایط کشور: راهبرد بعدی ما این است که روی فناوری‌هایی بیشتر تمرکز کنیم که با شرایط کشور ما هماهنگ باشیم.
پورعباسی درباره تمرکز بر فناوریهای متناسب با شرایط کشور توضیح داد: عمده تمرکز ما بر فناوری‌هایی است که با شرایط کشور هماهنگ باشند و از هزینه کمتر و پوشش بالاتری برخوردار باشند. به عنوان نمونه، حوزه‌هایی مانند نوروانفورماتیک که بحث هوش مصنوعی در آن جای می‌گیرد و فناوریهای مبتنی بر تجهیزات خانگی، از مسائلی هستند که پرداختن به آنها اهمیت زیادی دارد.
وی با بیان اینکه توسعه زیرساخت‌ها نیز باید متناسب با نیاز بازار در نظر گرفته شود، افزود: در حوزه علوم شناختی حدود 115 تا 120 آزمایشگاه ملی، استانی و دانشگاهی داریم، به علاوه سه آزمایشگاه ملی که خوشبختانه تاکنون ظرفیت‌های بسیار خوبی برای بهره‌گیری فناوران بوده‌اند؛ اما علی‌القاعده برای این بازار، تعداد این مجموعه‌ها باید قطعاً بیشتر شود که امیدواریم با حمایت معاونت علمی اتفاق بیفتد. دبیر ستاد راهبری توسعه علوم و فناوریهای شناختی در ادامه تصریح کرد: در نهایت، نظام حکمرانی شناختی نیز به اعتبار یک پشتوانه مقرراتی و قانونی باید در کشور توسعه پیدا کند.
اکنون نیز به اعتبار شرایط موجود و حساسیت‌های بسیار خوبی که به دلیل شرایط جنگ بر این حوزه ایجاد شده، حوزه علوم شناختی یکی از اولویت‌های مهم نهادهای حاکمیتی است و باید از این فرصت به بهترین شکل استفاده کرد. پورعباسی در پایان اظهار کرد: معتقدم حوزه علوم و فناوریهای شناختی حوزه بسیار پرظرفیتی برای توسعه اقتصاد دانشبنیان و نیز توسعه اشتغال دانشبنیان است؛ لذا باید از همه ظرفیت‌های خود برای ارتقای این زیست بوم استفاده کنیم تا هم کشور و مردم از منافع فناوریهای شناختی بهره‌مند شوند و هم فارغ‌التحصیلان و فناوران بتوانند از این بازار انتفاع لازم را داشته باشند.