افشین: اقتصاد خلاق ایران باید از تولیدمحوری به بازارمحوری عبور کند

حسین افشین، صبح سه‌شنبه در آیین افتتاحیه رویداد ملی صنایع خلاق مانوین در اصفهان، که به همت معاونت علمی، فناوری و اقتصاد دانش‌بنیان ریاست جمهوری برگزار شد، اظهار کرد: اقتصاد امروز تنها به تولید محصول باکیفیت وابسته نیست، بلکه توانایی عرضه، بازاریابی، دسترسی به مشتریان متنوع و حفظ سهم تولیدکننده از ارزش نهایی محصول نیز در موفقیت اقتصادی نقش تعیین‌کننده دارد. وی با اشاره به ظرفیت‌های فرهنگی، هنری و علمی ایران افزود: کشور از منابع طبیعی، نیروی انسانی مستعد، تمدن تاریخی، هنرهای سنتی، معماری، صنایع دستی و ادبیات غنی برخوردار است، اما برخورداری از این دارایی‌ها لزوماً به معنای سهم متناسب از بازارهای جهانی نیست.

معاون علمی، فناوری و اقتصاد دانش‌بنیان رئیس‌جمهور با تفکیک سه مفهوم داشتن ظرفیت، تولید محصول و فروش آن با شرایط مطلوب، تصریح کرد: تولیدکننده زمانی از قدرت اقتصادی بیشتری برخوردار می‌شود که به مشتریان، مسیرهای فروش و بازارهای متنوع دسترسی داشته باشد و برای عرضه محصول خود ناچار به پذیرش هر قیمت و شرایطی نباشد. افشین این توانایی را اختیار معامله در مناسبات اقتصادی توصیف کرد و گفت: داشتن محصول خوب شرط لازم موفقیت است، اما کافی نیست؛ آنچه قدرت اقتصادی ایجاد می‌کند، توانایی تبدیل محصول به ارزش و حفظ سهم شایسته تولیدکننده از آن است.

وی با اشاره به ظرفیت‌های ایران در حوزه فرش، روایت‌های اسطوره‌ای، طراحی و هنرهای سنتی بیان کرد: اگر تولیدکننده از برند، شبکه توزیع، حقوق مالکیت فکری و دسترسی به مشتری برخوردار نباشد، ممکن است بخش بزرگی از ارزش اقتصادی محصول یا اثر خلاقانه وی در نقطه دیگری از زنجیره شکل بگیرد و سهم اصلی آن به تولیدکننده نرسد. ضرورت پیوند فناوری‌های نوین با ظرفیت‌های فرهنگی ایران معاون علمی، فناوری و اقتصاد دانش‌بنیان رئیس‌جمهور با اشاره به پیشینه تاریخی اصفهان در پیوند علم و هنر اظهار کرد: معماری ایرانی نمونه‌ای از هم‌افزایی دانش، هندسه، محاسبه و زیبایی‌شناسی است؛ پیوندی که در آثاری مانند گنبد مسجد شیخ لطف‌الله و مجموعه میدان نقش جهان به‌روشنی دیده می‌شود.

افشین افزود: امروز فناوری‌هایی مانند هوش مصنوعی، طراحی محاسباتی، چاپ سه‌بعدی، واقعیت افزوده، فناوری‌های تولید دیجیتال و پلتفرم‌های جهانی توزیع محتوا، ابزارهای تازه‌ای برای توسعه صنایع خلاق در اختیار کشور قرار داده‌اند. مسئله اصلی این است که آیا ایران صرفاً مصرف‌کننده محصولاتی خواهد بود که دیگران طراحی می‌کنند یا می‌تواند با تکیه بر فرهنگ، تاریخ، هنر و تخیل خود، محصولاتی تولید کند که در بازارهای جهانی نیز خواهان داشته باشند.

وی با تأکید بر اینکه تغییر ابزارهای تولید به معنای تغییر ماهیت خلاقیت نیست، گفت: فناوری زمانی ارزشمند است که توانایی انسان برای آفرینش را گسترش دهد، نه اینکه جایگزین اندیشه و تخیل او شود. معاون علمی، فناوری و اقتصاد دانش‌بنیان رئیس‌جمهور با اشاره به نقش طراحی، نرم‌افزار، تجربه کاربری، برند و مالکیت فکری در ارزش محصولات جدید بیان کرد: ارزش اقتصادی بسیاری از محصولات دیگر صرفاً از مواد اولیه یا فرایند تولید آن‌ها حاصل نمی‌شود؛ بلکه مجموعه‌ای از دانش، طراحی، تجربه، هویت و خلاقیت، ارزش نهایی آن‌ها را شکل می‌دهد.

افشین ادامه داد: در اقتصاد خلاق، علاوه بر محصول فیزیکی، معنا، تجربه، زیبایی و گاهی بخشی از هویت فرهنگی نیز عرضه می‌شود و همین ویژگی، پیوند میان دانش، فرهنگ و اقتصاد را به یکی از محورهای مهم توسعه اقتصادی تبدیل می‌کند. وی صنایع خلاق را فراتر از بخشی مستقل در کنار سایر صنایع دانست و تأکید کرد: این حوزه می‌تواند الگویی برای تحول در اقتصاد ایران باشد؛ تحولی که در آن سهم بیشتری از ارزش اقتصادی از دانش، طراحی، خلاقیت، برند و مالکیت فکری به دست آید و در داخل کشور حفظ شود.

عبور از حمایت‌های تولیدمحور به توسعه زنجیره کامل اقتصاد خلاق معاون علمی، فناوری و اقتصاد دانش‌بنیان رئیس‌جمهور با تأکید بر ضرورت گسترش مفهوم اقتصاد دانش‌بنیان اظهار کرد: دانش تنها به دستاوردهای آزمایشگاهی محدود نیست؛ تجربه استادکاران، توانایی طراحان صنعتی و خلاقیت نویسندگان در بازآفرینی روایت‌های فرهنگی نیز بخشی از ظرفیت دانشی کشور به شمار می‌رود. افشین افزود: برای تبدیل این ظرفیت‌ها به ارزش اقتصادی، باید زنجیره‌ای کامل از ایده و طراحی تا تولید، مالکیت فکری، تأمین مالی، بازاریابی و صادرات شکل بگیرد.

حمایت از تولید بدون توجه به بازار و مشتری، بخش مهمی از فرایند تبدیل دانش و خلاقیت به اقتصاد پایدار را ناتمام می‌گذارد. وی با اشاره به ضرورت تغییر رویکرد سیاست‌گذاری علم و فناوری از تولیدمحوری به بازارمحوری تصریح کرد: اعطای تسهیلات به شرکت‌ها زمانی به شکل‌گیری اقتصاد پایدار کمک می‌کند که محصولات آن‌ها امکان دستیابی به مشتری و حضور مؤثر در بازار را داشته باشند؛ همچنین بی‌توجهی به مالکیت فکری می‌تواند موجب شود خلاقیت در ایران شکل بگیرد، اما ارزش اقتصادی آن در خارج از کشور ایجاد شود.

معاون علمی، فناوری و اقتصاد دانش‌بنیان رئیس‌جمهور با تأکید بر ضرورت حفظ ارزش‌های فرهنگی در کنار توسعه بازار گفت: بازارمحوری به معنای سنجش تمام ارزش‌های فرهنگی با معیارهای مالی نیست، بلکه هدف آن ایجاد ارتباطی پایدار میان ارزش فرهنگی و ارزش اقتصادی است. افشین نقش دولت در توسعه صنایع خلاق را فراهم‌کردن بستر رشد فعالان این حوزه دانست و اظهار کرد: سیاست‌گذار نباید درباره سلیقه و تخیل هنرمندان تصمیم بگیرد، بلکه باید موانع فعالیت آن‌ها را کاهش دهد، ریسک سرمایه‌گذاری را پایین بیاورد، حقوق مالکیت فکری را تقویت کند و دسترسی به بازار را تسهیل سازد.

وی با اشاره به ضرورت حمایت از جوانان خلاق افزود: باید شرایطی فراهم شود تا صاحبان ایده بتوانند مسیر تبدیل ایده به محصول و سپس دستیابی به مشتری را طی کنند؛ مسیری که بدون سازوکارهای مناسب تأمین مالی، حمایت از دارایی‌های نامشهود و توسعه بازار با دشواری روبه‌رو خواهد بود. معاون علمی، فناوری و اقتصاد دانش‌بنیان رئیس‌جمهور در ادامه با اشاره به تغییر ماهیت دارایی‌ها در اقتصاد جدید بیان کرد: نظام مالی نباید دارایی شرکت‌ها را صرفاً در زمین، ساختمان و ماشین‌آلات خلاصه کند، زیرا بخش مهمی از ارزش شرکت‌های خلاق ممکن است در نرم‌افزار، برند، طراحی، داده و مالکیت فکری آن‌ها نهفته باشد.

افشین با تأکید بر ضرورت عبور از رویکردهای مقطعی در حمایت از صنایع خلاق، بر اهمیت حرکت از جشنواره‌محوری به سمت شکل‌گیری زیست‌بوم صنایع خلاق تأکید کرد؛ زیست‌بومی که بتواند ارتباط میان ایده‌پردازان، تولیدکنندگان، سرمایه‌گذاران، بازار و سازوکارهای حفاظت از مالکیت فکری را تقویت کند.