سیل و خشکسالی مهمترین تهدیدهای منابع طبیعی در سایه تغییرات اقلیمی

زینب حاجی‌زاده در گفتگو با ایسنا افزود: در دوره‌های سیلابی به دلیل تخریب پوشش گیاهی، شاهد هدررفت شدید خاک خواهیم بود. سیلاب نه‌فقط خسارت مالی می‌زند؛ بلکه لایه سطحی خاک را که طی هزاران سال تشکیل شده، در چند ساعت می‌شوید و می‌برد.

وی خاطرنشان کرد: در دوره‌ای خشکسالی نیز، فشار بر منابع آب زیرزمینی افزایش می‌یابد و در پی آن شاهد افزایش فرونشست زمین خواهیم بود. حاجی‌زاده بیان کرد: فرونشست، یکی از تهدیدهایی است که متأسفانه کمتر به آن توجه می‌شود، درحالی‌که برگشت‌پذیر نیست و زیرساخت‌ها، زمین‌های کشاورزی و ساختمان‌ها را تهدید می‌کند.

این دکترای آبخیزداری در ادامه دربارهٔ نحوهٔ پیشگیری و کاهش خسارات ناشی از سیلاب، فرسایش خاک و تخریب پوشش گیاهی اظهار کرد: در مهندسی طبیعت کلید مهار سیلاب و تغذیه سفره‌های آب زیرزمینی از طریق اجرای پروژه‌های پخش سیلاب و آبخوان‌داری نقش مؤثری در مهار رواناب و ذخیره آب دارند. این دکترای تخصصی آبخیزداری تصریح کرد: کاهش فرسایش خاک از طریق سازه‌های مکانیکی مثل سنگی ملاتی، گابیونی و خشکه‌چینی با کاهش سرعت رواناب و افزایش زمان تمرکز حوزه، از حمل رسوب و فرسایش بیشتر جلوگیری می‌کنند.

وی ادامه داد: احیای پوشش گیاهی نیز ازطریق فعالیت‌های بیولوژیکی و غیرمهندسی مثل کاشت گونه‌های مقاوم به خشکی و تقویت پوشش مرتعی سازگار، به بازگشت پوشش گیاهی به منطقه کمک می‌کنند. این دکترای تخصصی آبخیزداری در ادامه به الزامات مدیریت پایدار منابع آب‌وخاک در مناطق خشک و نیمه‌خشک ایران پرداخت و افزود: در مناطق خشک و نیمه‌خشک، آب‌وخاک و پوشش گیاهی به هم وابسته‌اند و نمی‌شود هر کدام را جدا مدیریت کرد؛ بنابراین اولین رویکرد، باید مدیریت یکپارچه حوزه آبخیز باشد.

وی اضافه کرد: به‌عنوان رویکرد دوم، اصلاح الگوی کشت در این مناطق باید گیاهان کم‌آب‌تر و مقاوم به خشکی کشت شوند تا فشار بر منابع آب کاهش یابد. حاجی‌زاده ادامه داد: سومین رویکرد، مدیریت رواناب‌ها است.

ما باید به‌جای اینکه سیلاب را تهدید ببینیم، آن را مهار کنیم و با آبخوان‌داری و پخش سیلاب، آب را به سفره‌های زیرزمینی برگردانیم. این کار هم خسارت سیل را کم می‌کند و هم ذخیره آب برای دوره‌های خشک فراهم می‌شود.

وی خاطرنشان کرد: ازطرفی، در کنار مدیریت سیلاب و اصلاح الگوی کشت، باید کنترل برداشت از سفره‌های زیرزمینی هم در دستور کار باشد. فرونشست زمین نتیجه همین برداشت بی‌رویه است و متأسفانه کمتر به آن توجه می‌شود.

اگر آبخوان‌ها تغذیه نشوند و برداشت کنترل نشود، فرونشست ادامه پیدا می‌کند و جبران آن تقریباً غیرممکن است.