چرا داروهای اعصاب و روان راحت پیدا نمی‌شوند؟ | تازه‌ترین آمار از اختلالات روانی ایرانی‌ها
بیش از ۹۰ درصد داروهای دچار کمبود، داروهای روان‌پزشکی هستند.
همشهری‌آنلاین - پروانه بندپی: حوزه اعصاب و روان با کمبودهای جدی دارویی مواجه است و کارشناسان هم می‌گویند این کمبودها می‌توانند درمان بیماران. دکتر وحید شریعت، روان‌پزشک و رئیس انجمن علمی روانپزشکان ایران هم معتقد است که کمبود داروهای حوزه روان‌پزشکی به وضعیتی بی‌سابقه رسیده و چشم‌انداز روشنی هم برای بهبود آن وجود ندارد.
او در توضیح بیشتر به همشهری می‌گوید: «کمبود داروهای روان‌پزشکی بسیار جدی است و می‌توان گفت هیچ‌وقت اوضاع تا این اندازه بد نبوده است. بخش قابل‌توجهی از داروهای ضروری از جمله داروهای طولانی‌اثر اصلاً در بازار موجود نیستند.
وقتی دارو پیدا نمی‌شود، بیماری‌های روان‌پزشکی عود می‌کنند و مراجعه بیماران به بیمارستان‌ها و مراکز روان‌پزشکی افزایش می‌یابد. چون تعداد زیادی از بیماران از این داروها استفاده می‌کنند.» شریعت می‌گوید: «ما معتقدیم که خدمات باید جامعه‌نگر گسترش پیدا کند و ابزارهای لازم برای ارائه این خدمات فراهم شود.
یکی از این ابزارها، داروهای طولانی‌اثر است که برای افرادی که تمایل چندانی به مصرف دارو ندارند، بسیار مناسب است. چون فرد به جای اینکه هر روز دارو مصرف کند، می‌تواند ماهی یک بار آمپول بزند و به این ترتیب، اثر مصرف روزانه دارو را دریافت کند.
این روش برای افرادی که تمایلی به دارو خوردن ندارند، بسیار مفید است. اما مساله این است که کمبودهای گسترده دارویی، ارائه خدمات را با مشکل مواجه کرده است.» به گفته رئیس انجمن علمی روانپزشکان ایران، «در مورد سایر داروها از جمله داروهای ضداضطراب، ضدافسردگی و ضدروان‌پریشی هم با کمبودهای بسیار جدی روبه‌رو هستیم.
خیلی از همکاران می‌گویند موقع نوشتن نسخه، اول باید با داروخانه تماس بگیرند و بپرسند چه داروهایی در دسترس است و بعد نسخه بنویسند. این وضعیت بسیار نامطلوب است و ماه‌به‌ماه هم بدتر می‌شود.
طبیعتاً فشارهای ناشی از این شرایط افزایش می‌یابد و بیمارانی که دیگر توان تحمل این وضعیت را ندارند، آسیب بیشتری می‌بینند.» تولید داروهای روان برای تولیدکننده‌ها سودآور نیست تولیدکنندگان می‌گویند تأمین مواد اولیه و درنتیجه تولید دارو دشوار شده، اما رئیس انجمن علمی روانپزشکان ایران با تایید این مساله به نکته دیگری هم اشاره می‌کند که کمتر به آن پرداخته شدهاین که از نظر تولیدکنندگان، تولید داروهای حوزه اعصاب و روان سودآوری چندانی ندارد. او ادامه می‌دهد: «پرسشی که جواب روشنی برای آن وجود ندارد، این است که چرا کمبودها فقط محدود به داروهای روان‌پزشکی است؟
بیش از ۹۰ درصد داروهای دچار کمبود، داروهای روان‌پزشکی هستند. چرا؟
مگر داروهای روان‌پزشکی از مسیر خاصی وارد می‌شوند و مواد اولیه آن‌ها در جایی جداگانه تأمین می‌شود؟ مواد اولیه سایر داروها هم وارد می‌شود و ما که خودمان همه آن‌ها را در داخل تولید نمی‌کنیم.
بنابراین، این پرسش مطرح است که چرا کمبودها در حوزه داروهای روان‌پزشکی تا این اندازه جدی است.» رئیس انجمن علمی روانپزشکان ایران می‌گوید: «وقتی حاشیه سود داروها را بررسی می‌کنیم، می‌بینیم بعضی محصولات دیگر می‌توانند سود بسیار بیشتری برای تولیدکننده داشته باشند؛ مثلاً آمپول‌های لاغری. در چنین شرایطی طبیعی است که بخشی از انرژی و ظرفیت تولید به سمت محصولاتی برود که سودآوری بیشتری دارند و تولید داروهای ضروری در اولویت پایین‌تری قرار بگیرد.» امکان واردات خودروهای ۵۰ میلیاردی هست اما واردات دارو نه؟!
خیلی‌ها در این گونه مواقع، بحث کمبود ارز را پیش می‌کشند، اما شریعت می‌گوید: «چطور امکان واردات خودروهای ۵۰ میلیارد تومانی و تأمین ارز موردنیاز آن‌ها وجود دارد و هر روز آگهی‌های پیش‌فروش خودروهای خارجی مدل ۲۰۲۶ منتشر می‌شود، اما تأمین ارز برای داروهای ضروری با این همه مانع و مشکل مواجه است؟! تصور ما این است که جدیت کافی برای حل این مسئله وجود ندارد.» این متخصص اعصاب و روان تاکید می‌کند: وظیفه حاکمیت این است که از تأمین داروهای ضروری اطمینان حاصل کند و از ابزارهای نظارتی و اجرایی خود برای الزام به تولید و تأمین این اقلام استفاده کند.
به نظر می‌رسد در این زمینه، نقش حاکمیتی به درستی ایفا نشده است. آمار اختلالات روان در ایرانی‌ها رئیس انجمن علمی روانپزشکان ایران درباره تازه‌ترین آمارها از میزان اختلالات روانی در بین ایرانی‌ها می‌گوید: «آخرین پیمایش ملی درباره اختلالات روانی مربوط به قبل از سال ۱۴۰۱ است و از آن زمان تا الان آمار ملی جدیدی نداریم.
مطالعاتی هم که در این فاصله انجام شده‌اند، معمولاً به گروه‌های محدودی مثل دانشجویان یا کارکنان اختصاص دارند و نمی‌توان نتایج آن‌ها را به کل جامعه تعمیم داد. با این حال، اگر بخواهیم روندها را مقایسه کنیم، می‌توان حدس زد که میزان اختلالات روانی در کشور نسبت به پیمایش قبلی افزایش یافته است.» به گفته شریعت آخرین آمار موجود نشان می‌داد که ۲۵ درصد بزرگسالان جامعه ایران دست‌کم به یک اختلال روانی مبتلا هستند و در حال حاضر شاید بتوان رقم ۲۵ تا ۳۰ درصد را به‌عنوان یک برآورد تخمینی در نظر گرفت.
سلامت روان روان‌پزشک‌ها در چه وضعیتی است؟ رئیس انجمن علمی روانپزشکان ایران در پاسخ به این سوال که وضعیت روحی و روانی خود روانپزشکان ایران در شرایط کنونی چگونه است، توضیح می‌دهد: «ما مطالعه‌ای در این زمینه انجام نداده‌ایم، اما روانپزشکان هم مثل بقیه مردم، مشکلات و تنش‌های روانی دارند.» شریعت اضافه می‌کند: «البته یکی از مشکلات بزرگ این گروه این است که کمتر برای دریافت کمک تخصصی به همکاران خود مراجعه می‌کنند.
چون فکر می‌کنند خودشان دانش و تخصص کافی برای این کار را دارند. درحالی‌که مطالعات نشان داده‌اند روان‌پزشک‌ها نمی‌توانند درمانگران خوبی برای خودشان باشند و لازم است برای دریافت درمان و مشاوره از متخصص دیگری کمک بگیرند.
و شاید یکی از دلایل خودکشی در این گروه، همین مسئله باشد؛ این که اعتقادی به گرفتن کمک ندارند.» دولت در تصمیم‌های کلان از ما کمک نمی‌گیرد شریعت در ادامه در پاسخ به این سوال که آیا دولت برای ارتقا یا دست‌کم حفظ سطح سلامت روان جامعه، از ظرفیت علمی انجمن روانپزشکان ایران استفاده می‌کند، توضیح می‌دهد: «در بعضی برنامه‌ها از انجمن نظرخواهی می‌شود، اما معمولاً این اتفاق در سطح خرد رخ می‌دهد. در برنامه‌های کلان عملاً نظرخواهی چندانی صورت نمی‌گیرد و حتی اگر هم انجام شود، به نظر نمی‌رسد نظرات تخصصی، جایگاه تعیین‌کننده‌ای داشته باشند.
در سطح کلان انگار عوامل دیگری در تصمیم‌گیری نقش دارند و رویکردهای علمی چندان مورد توجه نیستند.» رئیس انجمن علمی روانپزشکان ایران اضافه می‌کند: «البته در برنامه‌های جزئی‌تر مثل تدوین استانداردهای خدمات، استانداردهای تجویز دارو و راهنماهای بالینی، از انجمن نظرخواهی می‌شود. این همکاری‌ها عمدتاً به اقدامات مشخص و محدودی مربوط است که از سال‌های گذشته هم وجود داشته‌اند.»