خسروپناه: الگوی حکمرانی رسانه باید متناسب با تحولات به‌روز شود
خسروپناه با تأکید بر ضرورت توجه به این تحولات در عرصه حکمرانی گفت: با ظهور فناوری‌ها و رسانه‌های نوپدید، الگوی حکمرانی نیز باید متحول شود و به سمت حکمرانی هوشمند و پلتفرمی حرکت کند؛
حجت‌الاسلام عبدالحسین خسروپناه دبیر شورای عالی انقلاب فرهنگی در سخنان خود در مراسم دانش آموختگی دانشجویان دانشگاه صداوسیما، ضمن گرامیداشت یاد شهدای انقلاب اسلامی، شهدای دفاع مقدس، شهدای جنگ 12 روزه و شهدای عرصه رسانه و فرهنگ، اظهار کرد: یاد و خاطره همه شهدایی که در طول انقلاب اسلامی به شهادت رسیدند و همچنین امام شهیدان را گرامی می‌داریم و برای شهدای رسانه و صداوسیما و همه عزیزانی که در عرصه تبلیغ، فرهنگ‌سازی و فعالیت‌های رسانه‌ای به شهادت رسیدند، طلب رحمت و علو درجات داریم. وی افزود: وظیفه خود می‌دانم از تلاش همه دست‌اندرکاران سازمان صداوسیما، به‌ویژه ریاست سازمان، دکتر جبلی، معاونان و مدیرانی که در دوران جنگ، شبانه‌روز تلاش کردند و با تحمل دوری از خانواده، برای استمرار فعالیت‌های رسانه ملی و جلوگیری از توقف حتی یک ثانیه‌ای برنامه‌های صداوسیما تلاش کردند، قدردانی کنم.
دبیر شورای عالی انقلاب فرهنگی همچنین از مسئولان دانشگاه صداوسیما، از جمله ریاست دانشگاه، معاونان و اعضای هیئت علمی این دانشگاه تقدیر کرد و گفت: این مجموعه آموزشی ارتقا یافته و امروز می‌توان از دانشگاه صداوسیما به‌عنوان یکی از قطب‌های آموزش رسانه‌ای کشور یاد کرد. خسروپناه ادامه داد: دانشگاه صداوسیما در سه مقطع کارشناسی، کارشناسی ارشد و دکتری اقدامات ارزشمندی انجام داده و توسعه فعالیت‌های آموزشی و علمی این دانشگاه، آثار و برکات قابل توجهی به همراه داشته است.
وی با اشاره به برخی ویژگی‌های دانشگاه صداوسیما، نخستین ویژگی این دانشگاه را پیوند میان نظریه و عمل دانست و تصریح کرد: دانشگاه صداوسیما تلاش می‌کند دانشجویانی آگاه و توانمند تربیت کند که علاوه بر برخورداری از دانش نظری، از توانایی عملی و حرفه‌ای نیز برخوردار باشند. دبیر شورای عالی انقلاب فرهنگی، بهره‌گیری از مهارت‌های ارتباطی و هنرهای دیجیتال را دومین ویژگی این دانشگاه عنوان کرد و گفت: توجه به مهارت‌های ارتباطی و هنرهای دیجیتال، ارتباط دانشگاه با برخی دانش‌های نوپدید را تقویت می‌کند و موجب می‌شود آموزش‌ها متناسب با تحولات عرصه رسانه و فناوری‌های جدید باشد.
خسروپناه سومین ویژگی دانشگاه صداوسیما را ارتباط مستقیم آموزش با نیازهای حرفه‌ای رسانه و اولویت استخدام دانش‌آموختگان این دانشگاه در رسانه ملی دانست و اظهار کرد: این موضوع از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است، زیرا یکی از مشکلاتی که در برخی دانشگاه‌ها وجود دارد، بیکاری فارغ‌التحصیلان است. وی ادامه داد: بخشی از این مسئله به آن بازمی‌گردد که رشته تحصیلی و آموزش‌های ارائه‌شده، پیوند کافی با نیازهای جامعه و بازار کار ندارند.
اینکه در دانشگاه صداوسیما، نیروهای متخصص متناسب با نیازهای رسانه تربیت می‌شوند و این نیروها از اولویت استخدام در رسانه ملی برخوردارند، یک امتیاز مهم محسوب می‌شود. دبیر شورای عالی انقلاب فرهنگی، آشنایی دانشجویان با امکانات سخت‌افزاری و زیرساخت‌های تخصصی را چهارمین ویژگی دانشگاه صداوسیما برشمرد و گفت: بهره‌مندی از استودیوهای HD، امکانات سخت‌افزاری، آزمایشگاه‌های تخصصی و همچنین استفاده از هوش مصنوعی متناسب با اقتضائات و ظرفیت‌های امروز، از دیگر ویژگی‌های این دانشگاه است.
خسروپناه در ادامه به آموزش عملیاتی و کارورزی تخصصی به‌عنوان پنجمین ویژگی دانشگاه صداوسیما اشاره کرد و افزود: در دوره‌های حرفه‌ای، 40 تا 120 ساعت کارورزی تخصصی برای دانشجویان پیش‌بینی شده است که این موضوع می‌تواند یک الگوی مناسب برای سایر دانشگاه‌ها باشد. وی با تأکید بر اهمیت آموزش‌های عملی در کنار آموزش نظری اظهار کرد: در برخی رشته‌های دانشگاهی ممکن است فردی مدرک دکتری دریافت کرده باشد، اما در مقام عمل نتواند وظیفه تخصصی مرتبط با رشته خود را به‌درستی انجام دهد؛ برای نمونه ممکن است فردی در رشته حقوق تحصیل کرده و مدرک دکتری دریافت کرده باشد، اما توانایی تنظیم یک لایحه را نداشته باشد یا دانش‌آموخته رشته روان‌شناسی و مشاوره نتواند مسئله مراجعه‌کننده را در میدان عمل حل کند.
این مسئله نشان می‌دهد که صرف آموزش نظری کافی نیست و آموزش عملی و کارورزی تخصصی ضرورت دارد. دبیر شورای عالی انقلاب فرهنگی ادامه داد: پیش‌بینی 40 تا 120 ساعت کارورزی تخصصی در دانشگاه صداوسیما، الگوی مناسبی است که می‌تواند مورد توجه دانشگاه‌های مختلف قرار گیرد.
خسروپناه توجه به فلسفه رسانه را ششمین ویژگی دانشگاه صداوسیما عنوان کرد و گفت: در قم نیز فعالیت‌های علمی متعددی در این حوزه انجام شده و همایش‌های مختلفی برگزار و مقالات ارزشمندی در حوزه دین و رسانه منتشر شده است. همچنین، گروه فلسفه رسانه در دانشگاه صداوسیما راه‌اندازی شده است که نشان‌دهنده توجه به مباحث عمیق و بنیادین در این دانشگاه است.
وی تصریح کرد: متولیان دانشگاه توجه دارند که فعالیت‌های حوزه رسانه اگر از مباحث بنیادین و فلسفی جدا شود، در مسیر خود با آسیب مواجه خواهد شد. توجه به مبانی و فلسفه رسانه، از ویژگی‌های ممتاز این دانشگاه است و می‌تواند زمینه‌ساز شکل‌گیری نگاه عمیق و بنیادی در آموزش‌های رسانه‌ای باشد.
دبیر شورای عالی انقلاب فرهنگی، تنوع دانشکده‌ها، گروه‌ها و رشته‌های آموزشی را هفتمین ویژگی دانشگاه صداوسیما دانست و اظهار کرد: رشته‌های ارتباطات و رسانه، تولید رادیو و تلویزیون متناسب با نیاز رسانه ملی، هنرهای دیجیتال، دانشکده فنی و مهندسی رسانه و رشته‌هایی مانند مدیریت رسانه، تولید سیما، تولید صدا و سایر رشته‌های تخصصی، نشان‌دهنده تنوع آموزشی و تخصصی این دانشگاه است. خسروپناه افزود: در این دانشگاه، متخصصانی در حوزه‌های مختلف رسانه از جمله فیلمسازی، مستندسازی، پویانمایی، صدابرداری و روزنامه‌نگاری تربیت می‌شوند و هدف آن است که این افراد علاوه بر تخصص حرفه‌ای، از ویژگی‌هایی همچون تعهد، روحیه جهادی و اخلاق حرفه‌ای نیز برخوردار باشند.
وی با تأکید بر اهمیت اخلاق حرفه‌ای در فعالیت رسانه‌ای گفت: یک روزنامه‌نگار و خبرنگار باید از صداقت برخوردار باشد و مطالب را به‌صورت کامل و امانت‌دارانه نقل کند. نمی‌توان بخشی از یک پیام را به‌صورت گزینشی و با برجستگی بیان کرد و بخش دیگری از همان پیام را نادیده گرفت.
این انتخاب گزینشی و هدفمند پیام‌ها با اخلاق حرفه‌ای سازگار نیست. دبیر شورای عالی انقلاب فرهنگی ادامه داد: اگر متخصص رسانه‌ای، روزنامه‌نگار یا خبرنگار صرفاً از تخصص حرفه‌ای برخوردار باشد، اما اخلاق حرفه‌ای و تعهد نداشته باشد، این تخصص به‌تنهایی ارزش لازم را نخواهد داشت.
متخصص رسانه باید در کنار تخصص، از اخلاق حرفه‌ای، تعهد و روحیه جهادی برخوردار باشد. خسروپناه با اشاره به نقش نیروهای رسانه‌ای در جریان جنگ اخیر اظهار کرد: برخی از عزیزانی که نام آنها در این جلسه برده شد یا نشد، در جریان جنگ تحمیلی اخیر، با جدیت و تلاش جهادی در تولید محتوا نقش‌آفرینی کردند.
این تجربه نشان داد که اگر یک دانشجوی صرفاً آموزش‌های نظری را فراگرفته باشد، اما از تخصص و تجربه میدانی و روحیه جهادی برخوردار نباشد، نمی‌تواند در چنین شرایطی نقش مؤثری ایفا کند. وی با طرح این پرسش که با وجود ویژگی‌های یادشده، آیا دانشگاه همچنان به تحول نیاز دارد یا خیر، گفت: این ویژگی‌ها از جمله نقاط قوت و امتیازات دانشگاه صداوسیماست و در ادامه باید بررسی کرد که با وجود این ظرفیت‌ها، چه نیازهایی برای تحول دانشگاه وجود دارد و مسیر آینده این دانشگاه چگونه باید ترسیم شود.
خسروپناه در ادامه سخنان خود در دانشکده صداوسیما، با طرح این پرسش که شورای آموزش عالی در شرایط جدید باید به چه موضوعاتی بپردازد، اظهار کرد: این پرسش اختصاص به دانشگاه صداوسیما ندارد، بلکه یک مسئله عمومی در حوزه آموزش عالی است که باید مورد توجه قرار گیرد. وی افزود: امروز با جهانی مواجه هستیم که بسیاری از فناوری‌های به‌اصطلاح سنتی، نه به معنای فناوری‌های مربوط به قرون گذشته، بلکه فناوری‌هایی که طی 20 یا 30 سال گذشته مورد استفاده قرار می‌گرفتند، در مواجهه با فناوری‌های نوظهوری مانند فناوری کوانتومی و هوش مصنوعی، در حال تغییر و جایگزینی هستند.
دبیر شورای عالی انقلاب فرهنگی ادامه داد: در حوزه رسانه نیز این تحول به‌وضوح قابل مشاهده است و گسترش رسانه‌های نوپدید، الگوهای سنتی رسانه‌ای را تحت تأثیر قرار داده است. هنگامی که یک رسانه سنتی مانند رادیو بی‌بی‌سی تعطیل می‌شود، باید توجه داشت که این اتفاق در بستر یک تحول گسترده‌تر در زیست‌بوم رسانه‌ای رخ می‌دهد و رسانه‌های نوپدید در حال ایفای نقش‌های جدید هستند.
خسروپناه با تأکید بر ضرورت توجه به این تحولات در عرصه حکمرانی گفت: با ظهور فناوری‌ها و رسانه‌های نوپدید، الگوی حکمرانی نیز باید متحول شود و به سمت حکمرانی هوشمند و پلتفرمی حرکت کند؛ چراکه سکوها و پلتفرم‌ها در حال جایگزین شدن با بخش‌هایی از ساختارها و فناوری‌های سنتی هستند. وی با اشاره به برخی آمارهای بین‌المللی درباره میزان استفاده کودکان و جوانان از فناوری‌های هوشمند اظهار کرد: بر اساس برخی آمارهای بین‌المللی، حدود 50 درصد کودکان زیر دو سال با گوشی هوشمند تعامل دارند؛ یعنی از هر دو کودک زیر دو سال، یک کودک با این فناوری در ارتباط است.
دبیر شورای عالی انقلاب فرهنگی افزود: همچنین بر اساس آمارهای ارائه‌شده، میزان مصرف رسانه‌ای و زمان استفاده از صفحه نمایش در طول روز به حدود 640 دقیقه می‌رسد که صداوسیما نیز بخشی از این زیست‌بوم رسانه‌ای را تشکیل می‌دهد. خسروپناه ادامه داد: میزان استفاده از شبکه‌های اجتماعی در جهان نیز در مقایسه با فناوری‌ها و رسانه‌های سنتی، رشد قابل توجهی داشته است.
برای نمونه، در گروه سنی 15 تا 24 سال، میزان استفاده روزانه از شبکه‌های اجتماعی در حدود چهار ساعت گزارش شده است و در گروه‌های سنی دیگر نیز استفاده از شبکه‌های اجتماعی سهم قابل توجهی از زمان روزانه افراد را به خود اختصاص داده است. وی با اشاره به تفاوت الگوی مصرف رسانه‌ای میان گروه‌های مختلف سنی و جنسیتی گفت: این آمارها نشان می‌دهد که ما با یک زیست‌بوم رسانه‌ای متفاوت مواجه هستیم و الگوی استفاده مردم از رسانه، به‌ویژه در نسل‌های جدید، تغییر کرده است.
دبیر شورای عالی انقلاب فرهنگی تصریح کرد: بنابراین، الگوی حکمرانی رسانه نیز باید متناسب با این تغییرات تحول پیدا کند. این بحث صرفاً ناظر به مدیریت فعلی صداوسیما نیست؛ بلکه هر فرد یا نهادی که در حوزه حکمرانی رسانه مسئولیت دارد، باید بداند که زیست‌بوم رسانه‌ای نسل جدید در حال تغییر است و متناسب با آن، الگوی حکمرانی نیز باید تحول پیدا کند.
خسروپناه با اشاره به تغییر الگوی مصرف روزنامه و کتاب اظهار کرد: در حوزه مطبوعات نیز باید به این تغییر توجه کرد. اگر تیراژ روزنامه‌ها را با 10 سال گذشته مقایسه کنیم، تغییر محسوسی در میزان انتشار آنها مشاهده می‌شود.
در حوزه کتاب نیز اگرچه ممکن است در گذشته کتاب‌هایی با تیراژ 10 هزار یا 20 هزار نسخه منتشر و چندین بار تجدید چاپ می‌شدند، امروز بسیاری از کتاب‌ها با تیراژهای بسیار پایین‌تر منتشر می‌شوند. وی تأکید کرد: این تغییر به معنای کاهش اهمیت کتاب و مطالعه نیست، بلکه نشان‌دهنده تغییر الگوی استفاده از رسانه است.
امروز کتاب‌های دیجیتال بخش مهمی از الگوی مطالعه را تشکیل می‌دهند. دبیر شورای عالی انقلاب فرهنگی افزود: برای نمونه، در برخی جلسات و نشست‌های علمی و آموزشی که در آنها حضور دارم، ممکن است تنها تعداد محدودی از افراد کتاب چاپی در دست داشته باشند و بسیاری از افراد از نسخه‌های دیجیتال کتاب استفاده کنند.
این تغییر الگو، این پرسش را پیش روی ما قرار می‌دهد که آیا الگوی جدید حکمرانی رسانه نباید متناسب با این تحولات شکل بگیرد؟ خسروپناه با طرح این پرسش که در صورت پذیرش ضرورت تحول در الگوی حکمرانی رسانه، چه تغییری باید در آموزش دانشگاه صداوسیما ایجاد شود، گفت: اگر پاسخ ما به این پرسش مثبت است، رشته‌ها و دروس دانشگاه صداوسیما نیز باید متناسب با الگوی جدید حکمرانی رسانه، تحول پیدا کنند.
وی افزود: این سخن به معنای نادیده گرفتن ویژگی‌ها و امتیازاتی که پیش از این درباره دانشگاه صداوسیما بیان کردم نیست. بسیاری از دانشگاه‌ها برخی از این ویژگی‌ها را دارند، اما باید در کنار حفظ این ظرفیت‌ها، هوشمندسازی و فناوری‌های نوین را نیز به‌صورت جدی مورد توجه قرار داد.
دبیر شورای عالی انقلاب فرهنگی با تأکید بر ضرورت توجه جدی به هوشمندسازی گفت: هوشمندسازی فناوری‌ها باید به‌صورت جدی دنبال شود. البته هوشمندسازی به این معنا نیست که یک مدل یا سامانه متن‌باز را از جایی دریافت کنیم، داده‌های خود را در اختیار آن قرار دهیم و صرفاً داده‌ها را به اطلاعات تبدیل کنیم.
خسروپناه ادامه داد: باید به سمت تولید فناوری‌ها و ظرفیت‌های بومی حرکت کنیم. حتی در زمینه مدل‌های متن‌باز نیز لازم است ظرفیت‌های متناسب با نیازهای کشور ایجاد شود و الگوریتم‌نگاری و کدنویسی مورد نیاز در حوزه‌های مختلف، از جمله رسانه، با توجه به اقتضائات بومی انجام گیرد.
وی با تأکید بر اهمیت حکمرانی هوشمند در حوزه رسانه اظهار کرد: اگر الگوی حکمرانی هوش مصنوعی و رسانه‌های هوشمند نداشته باشیم و این حکمرانی به سیاست‌گذاری، نظارت، تنظیم‌گری، توسعه زیرساخت‌ها و ساخت پلتفرم‌ها و سکوها توجه نکند، در آینده با چالش‌های جدی مواجه خواهیم شد. دبیر شورای عالی انقلاب فرهنگی افزود: الگوی حکمرانی باید همه این ابعاد را دربرگیرد؛ از سیاست‌گذاری و نظارت گرفته تا تنظیم‌گری، توسعه زیرساخت‌های فناورانه و ایجاد پلتفرم‌ها و سکوهای مورد نیاز.
خسروپناه تصریح کرد: در صورت غفلت از این موضوع، ممکن است در آینده فضای حکمرانی هوشمند کشور تحت تأثیر الگوهای حکمرانی کشورهای دیگر قرار گیرد. امروز کشورهای مختلف تلاش کرده‌اند الگوهای حکمرانی خود را در فضای مجازی توسعه دهند و برای خود در این عرصه ظرفیت‌های مستقل ایجاد کنند.
وی با اشاره به تجربه برخی کشورها در حوزه حکمرانی فضای مجازی گفت: در این زمینه لازم است تجربه کشورهای مختلف مورد مطالعه قرار گیرد. برای نمونه، کره جنوبی تلاش کرده است در حوزه حکمرانی اینترنت و فضای مجازی، الگوی مستقلی داشته باشد و در برخی حوزه‌ها نیز از ظرفیت‌های بومی خود استفاده کرده است.
دبیر شورای عالی انقلاب فرهنگی تأکید کرد: شورای عالی فضای مجازی و مرکز ملی فضای مجازی باید توجه بیشتری به این مسئله داشته باشند و موضوع حکمرانی هوشمند، فناوری‌های نوین و تحولات زیست‌بوم رسانه‌ای را با جدیت دنبال کنند. خسروپناه خاطرنشان کرد: در سطح دانشگاه صداوسیما و همچنین در سطح کل سازمان صداوسیما نیز باید به این مسئله توجه ویژه‌ای شود و تحول زیست‌بوم رسانه‌ای و اقتضائات حکمرانی جدید، در برنامه‌ریزی‌های آینده مورد توجه قرار گیرد.
وی در عین حال تأکید کرد: بیان این نکات به معنای آن نیست که متولیان صداوسیما یا دانشگاه صداوسیما نسبت به این موضوعات بی‌توجه هستند. آنان بیش از بسیاری از افراد با این مسائل آشنا هستند و اهمیت این مباحث را به‌خوبی می‌دانند.
دبیر شورای عالی انقلاب فرهنگی ادامه داد: مسئله این است که گاهی مدیران و مسئولان به دلیل درگیر شدن با مسائل روزمره و مدیریت امور جاری، با وجود توجه به مسائل اساسی، از برخی موضوعات بنیادین و آینده‌نگرانه فاصله می‌گیرند و درگیر مسائل دیگری می‌شوند. این مسئله اقتضا می‌کند که موضوع حکمرانی و تحول زیست‌بوم رسانه‌ای همواره در کانون توجه قرار داشته باشد.
خسروپناه در پایان این بخش از سخنان خود خطاب به دانشجویان و جوانان حاضر در جلسه گفت: امیدوارم با ذهن جوان، انگیزه، توانمندی، روحیه و باورهای متعهدانه‌ای که در شما وجود دارد، درباره این موضوعات بیشتر بیندیشید و ایده‌های جدیدی ارائه کنید؛ به‌گونه‌ای که ما نیز از شما بیاموزیم. وی خاطرنشان کرد: وظیفه‌ای که در این زمینه بر عهده شورای عالی انقلاب فرهنگی است نیز دنبال خواهد شد و تلاش می‌کنیم این موضوعات را در شورا مورد توجه قرار دهیم.