تاکید بر تهیه بانک اطلاعاتی و توسعه گردشگری مبتنی بر میراث آب در سمنان

جلال تاجبک روز چهارشنبه ۱۸ شهریور ماه ۱۴۰۵ در نشست تخصصی میراث آب، سرمایه‌ای برای گردشگری سمنان با عنوان «آب، تمدن، گردشگری» که ذیل مجمع ملی گردشگری تمدنی ایران برگزار شد، اظهار کرد: سمنان به‌واسطه اقلیم خشک و کم‌آب خود، طی قرن‌ها تجربه ارزشمندی در تأمین، انتقال، ذخیره و تقسیم آب به دست آورده و این تجربه بخشی از هویت تاریخی و تمدنی استان است. مدیرکل میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی استان سمنان افزود: قنات‌ها، آب‌انبارها، استخرها، جوی‌ها، پایاب‌ها، آسیاب‌ها، باغ‌ها و شبکه‌های انتقال آب را نباید به‌صورت عناصر منفرد دید، این مجموعه در کنار یکدیگر یک نظام تمدنی را شکل داده‌اند که در آن دانش فنی، معماری، فرهنگ و مشارکت اجتماعی در هم تنیده شده است. او نظام سنتی تقسیم آب و سازوکار «پارا» را نمونه‌ای شاخص از این میراث دانست و گفت: پشت «پارا» تنها یک سازه قرار ندارد، بلکه مجموعه‌ای از حقابه‌ها، نوبت‌بندی، قواعد عرفی، مسئولیت اجتماعی و دانش بومی وجود داشته که نوعی حکمرانی محلی آب را شکل می‌داده است. تاجیک با تأکید بر ضرورت حفاظت از میراث ملموس و ناملموس آب بیان کرد: اگر تنها سازه‌های تاریخی را مرمت کنیم اما دانش، خاطرات، اصطلاحات، آیین‌ها و روایت‌های مرتبط با آب را ثبت نکنیم، بخش مهمی از این میراث را از دست خواهیم داد. مدیرکل میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی استان سمنان تدوین اطلس میراث آب استان سمنان را یکی از اقدامات ضروری عنوان کرد و افزود: این اطلس می‌تواند با شناسایی و مستندسازی قنات‌ها، پاراها، آب‌انبارها، استخرها، جوی‌ها، باغ‌ها و دیگر عناصر مرتبط، مبنایی برای پژوهش، حفاظت، مدیریت و توسعه گردشگری باشد. او با بیان اینکه گردشگر امروز تنها به دنبال دیدن یک بنای تاریخی نیست، اظهار کرد: گردشگر به دنبال داستان، معنا و تجربه است و میراث آب می‌تواند این امکان را فراهم کند که زندگی مردم در یک اقلیم خشک و شیوه مدیریت منابع در گذشته برای گردشگران روایت شود. تاجیک تاکید کرد: مسیر میراث آب سمنان طراحی شود تا گردشگر در یک مسیر منسجم، از قنات و شبکه انتقال آب تا پارا، آب‌انبارها، باغ‌ها و محلات تاریخی را تجربه کند و عناصر پراکنده میراثی در قالب یک روایت واحد معرفی شوند. مدیرکل میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی استان سمنان همچنین طراحی تجربه یک روز با پارابان، ایجاد مرکز تجربه و موزه میراث آب و تولید محتوای مستند، پادکست و محتوای دیجیتال درباره دانش سنتی آب را از ظرفیت‌های قابل بررسی برای تبدیل این میراث به محصول گردشگری برشمرد. او با اشاره به اهمیت موضوع آب در شرایط امروز کشور گفت: میراث آب تنها متعلق به گذشته نیست و می‌تواند بستری برای گفت‌وگو درباره تاب‌آوری، سازگاری با اقلیم، مدیریت منابع و توسعه پایدار باشد. نسل‌های گذشته در شرایط محدودیت منابع، با ایجاد قواعد، مشارکت اجتماعی و مدیریت محلی، امکان تداوم زندگی را فراهم کردند و این تجربه می‌تواند برای امروز نیز آموزنده باشد. تاجیک همکاری میان دستگاه‌ها را برای تحقق این رویکرد ضروری دانست و گفت: اداره‌کل میراث فرهنگی، شهرداری، دانشگاه، جامعه محلی و بخش خصوصی هرکدام می‌توانند در بخش‌های مختلف شناخت، حفاظت، پژوهش، روایت و تبدیل میراث آب به محصول گردشگری نقش داشته باشند. مدیرکل میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی استان سمنان تشکیل کارگروه میراث آب و گردشگری با مشارکت این مجموعه‌ها را یکی از پیشنهادهای عملی این نشست عنوان کرد و افزود: بهره‌برداری گردشگری از میراث آب باید با رعایت کامل اصول حفاظت انجام شود و توسعه گردشگری نباید موجب تخریب یا تغییر ماهیت عناصر تاریخی شود. او در پایان تأکید کرد: هدف، صرفاً اضافه کردن یک جاذبه جدید به فهرست جاذبه‌های سمنان نیست، بلکه باید روایت انسان‌هایی را بازگو کنیم که در سرزمینی کم‌آب، با دانش، خلاقیت، نظم و همکاری اجتماعی، زندگی را امکان‌پذیر کردند. تاجیک خاطرنشان کرد: اگر میراث آب درست شناخته، حفظ، روایت و به تجربه تبدیل شود، این میراث می‌تواند از یک یادگار تاریخی به سرمایه‌ای فرهنگی، اجتماعی و گردشگری برای آینده سمنان تبدیل شود.

در همین حال، مهدی صمیمیان فرماندار سمنان در این همایش با اشاره به وجود بیش از ۱۳۰ رشته قنات در این شهرستان گفت نظام تاریخی آب شامل قواعد، مسئولیت‌ها، مشارکت مردم و شیوه‌های مدیریت منابع است. وی بر ضرورت تهیه بانک اطلاعاتی و نقشه میراث آب با همکاری میراث فرهنگی، شهرداری و دانشگاه سمنان تأکید کرد و افزود میراث آب می‌تواند به موتور محرک گردشگری تبدیل شود. فرماندار سمنان همچنین بر لزوم ارائه برنامه عملیاتی برای استفاده بهینه از پساب در فضای سبز و مصارف غیرشرب، سرمایه‌گذاری در زیرساخت‌های چشمه‌های آب‌گرم برای توسعه گردشگری درمانی، تشکیل کارگروه میراث آب و گردشگری با محوریت دانشکده گردشگری دانشگاه سمنان و پیگیری ثبت «روز سمنان» در مهرماه اشاره کرد.