قصه آب تفت؛ آبخوان‌هایی که نفس کم می‌آورند

قصه آب در تفت، فقط روایت کمبود یک منبع طبیعی نیست، روایت سرزمینی است که بخش مهمی از کشاورزی و فعالیت‌های اقتصادی آن به سفره‌هایی وابسته است که سال به سال از توانشان کاسته می‌شود. چهار دشت آبی شهرستان اکنون با درجات مختلفی از افت سطح آب زیرزمینی مواجه‌اند و تداوم این روند، آینده منابع آبی را با چالش روبه‌رو کرده است.

در دشت‌های دهشیر، ارنان- دهج، طاقستان و یزد-اردکان، افت سالانه سطح آب زیرزمینی به ترتیب حدود ۲۵، ۱۶، ۱۶ و ۴۴ سانتی‌متر گزارش شده است، در میان این ارقام، افت ۴۴ سانتی‌متری دشت یزد-اردکان بیش از همه گویای فشار واردشده بر یکی از منابع مهم آب زیرزمینی منطقه است از سوی دیگر، میزان برداشت از منابع آب زیرزمینی شهرستان نیز قابل توجه است. سالانه بیش از ۱۲۶.۱ میلیون مترمکعب آب از چاه‌ها، چشمه‌ها و قنوات تفت برداشت می‌شود؛ آبی که بخش عمده آن برای کشاورزی مصرف می‌شود و همین موضوع اهمیت اصلاح الگوی مصرف و افزایش بهره‌وری در این بخش را دوچندان کرده است.

در چنین شرایطی، مدیریت منابع موجود و جلوگیری از برداشت‌های غیرمجاز اهمیت بیشتری پیدا می‌کند؛ موضوعی که در ماه‌های اخیر با تشدید اقدامات حفاظتی در دستور کار شرکت آب منطقه‌ای یزد و اداره منابع آب تفت قرار گرفته است، از سوی دیگر، بارش‌های امسال اگرچه اندکی از فشار خشکسالی کاسته، اما هنوز فاصله قابل توجهی با میانگین بلندمدت دارد. بارش بیشتر شد، اما هنوز از میانگین بلندمدت فاصله دارد مدیرعامل شرکت سهامی آب منطقه‌ای یزد هم گفت: افت مستمر سطح آبخوان‌ها و برداشت بیش از ۱۲۶ میلیون مترمکعب آب از منابع زیرزمینی، ضرورت مدیریت و صیانت جدی از ذخایر آبی این شهرستان را دوچندان کرده است.

جواد محجوبی با اشاره به وضعیت منابع آب زیرزمینی تفت اظهار کرد: این شهرستان دارای چهار دشت آبی دهشیر، ارنان-دهج، طاقستان و یزد-اردکان است که هر یک با افت مستمر سطح آب زیرزمینی مواجه هستند؛ به‌گونه‌ای که میزان افت سالانه در این دشت‌ها به ترتیب ۲۵، ۱۶، ۱۶ و ۴۴ سانتی‌متر گزارش شده است. وی با بیان اینکه مجموع برداشت از منابع آب زیرزمینی شهرستان تفت بیش از ۱۲۶.۱ میلیون مترمکعب در سال است افزود: از این میزان، ۳۷.۷ میلیون مترمکعب از طریق چاه‌ها، ۹.۱ میلیون مترمکعب از طریق چشمه‌ها و ۷۹.۲۱ میلیون مترمکعب از طریق قنوات برداشت می‌شود.

محجوبی با اشاره به سهم بالای بخش کشاورزی در مصرف منابع آب شهرستان، تصریح کرد: ۹۶ درصد منابع آب تفت در بخش کشاورزی مصرف می‌شود و در مجموع ۱۲۰.۹۱ میلیون مترمکعب آب در این بخش، یک میلیون و ۴۰۰ هزار مترمکعب در بخش صنعت و ۳.۷ میلیون مترمکعب در بخش شرب و بهداشت مصرف می‌شود. مدیرعامل شرکت سهامی آب منطقه‌ای یزد در ادامه به وضعیت بارندگی شهرستان تفت اشاره کرد و گفت: میزان بارش این شهرستان از ابتدای مهرماه سال آبی جاری تا ۲۰ مردادماه، ۱۵۶.۶ میلی‌متر بوده که نسبت به مدت مشابه سال گذشته ۱۸.۴ درصد افزایش داشته است.

محجوبی به میزان بارش های بلند مدت شهرستان تفت هم اشاره و تصریح کرد: میزان بارش متوسط بلند مدت این شهرستان ۲۰۱.۱ میلیمتر بوده و نسبت به مدت مشابه بلند مدت ۲۲.۱ درصد کاهش داشته است، این شرایط نشان می‌دهد افزایش مقطعی بارندگی به تنهایی نمی‌تواند مسئله آبخوان‌های تفت را حل کند و مدیریت مصرف، کنترل برداشت و حفاظت از منابع موجود باید در کنار اقدامات تأمین آب دنبال شود. وی همچنین با قدردانی از همکاری کشاورزان و صنعتگران شهرستان در اجرای طرح‌های مدیریت مصرف آب، گفت: تاکنون ۹۲ درصد چاه‌های کشاورزی و بیش از ۵۲ درصد چاه‌های صنعتی تفت به کنتورهای هوشمند آب و برق مجهز شده‌اند که گامی مهم در کنترل برداشت و مدیریت منابع آب زیرزمینی شهرستان به شمار می‌رود.

۳۱۹ اقدام حفاظتی برای صیانت از منابع آب تفت مدیرعامل شرکت سهامی آب منطقه‌ای یزد از انجام ۳۱۹ اقدام حفاظتی برای صیانت از منابع آب شهرستان تفت و مقابله با تخلفات و برداشت‌های غیرمجاز خبر داد گفت: در سال جاری ۲۲ حلقه چاه غیرمجاز پر و مسلوب‌المنفعه شده، ۵۰ مورد تخلف شناسایی و اقدامات حفاظتی لازم انجام شده و ۱۸ حلقه چاه متخلف نیز با پلمب، قطع برق و انسداد از مدار بهره‌برداری خارج شده است. وی افزود: همچنین در این مدت ۳۲ مورد دستگاه و ادوات حفاری غیرمجاز شناسایی و توقیف و ۱۹۷ مورد اخطار نیز برای متخلفان صادر شده است که در مجموع، ۳۱۹ اقدام حفاظتی با هدف جلوگیری از تخلفات و صیانت از منابع آب شهرستان انجام شده است.

محجوبی در ادامه با اشاره به اقدامات انجام‌شده در حوزه مدیریت و تأمین آب شهرستان تفت گفت: از ابتدای سال جاری تاکنون، ۷ واحد تأمین آب در شهرستان در نظر گرفته شده و در مجموع ۱۶ هزار و ۶۱۵ مترمکعب آب برای این واحدها تأمین شده است. وی افزود: در این مدت در مجموع ۱۴۹ مورد مجوز در حوزه منابع آب صادر شده که ۷۹ مورد آن مربوط به بخش شرب و مابقی برای سایر مصارف بوده است.

همچنین تاکنون ۱۹۰ دستگاه کنتور بر روی چاه‌های کشاورزی و صنعتی نصب شده و ۳۳ مورد مجوز و نظارت بر تعمیر و اصلاح چاه‌ها نیز انجام شده است. مدیرعامل شرکت سهامی آب منطقه‌ای یزد با اشاره به اقدامات انجام‌شده در حوزه مدیریت سیلاب نیز گفت: تاکنون نقاط حادثه‌خیز سیلاب در شهرستان تفت شناسایی و اعلام شده که توسط دستکاه های متولی در حال اصلاح می باشند محجوبی با تأکید بر اهمیت همکاری دستگاه قضایی در حفاظت از منابع آب، خاطرنشان کرد: صیانت از منابع آب زیرزمینی تفت نیازمند همکاری و همراهی همه دستگاه‌های مسئول است و شرکت آب منطقه‌ای یزد نیز اقدامات قانونی و حفاظتی خود را برای جلوگیری از برداشت‌های غیرمجاز و حفظ ذخایر ارزشمند آبخوان‌ها با جدیت دنبال می‌کند.

اکنون قصه آب در تفت بیش از هر زمان دیگری به قصه مدیریت، مصرف و حفاظت گره خورده است؛ آبخوان‌هایی که سالانه ده‌ها سانتی‌متر افت می‌کنند، فرصت چندانی برای آزمون و خطا باقی نمی‌گذارند و آینده آنها به تصمیم‌هایی وابسته است که امروز برای کاهش برداشت و افزایش بهره‌وری گرفته می‌شود. تفت در ۲۰ کیلومتری شهر یزد قرار دارد.