تولیدخودروهای تجاری در تنگنای تأمین؛ ضرورت حفظ تولید در شرایط تحریم

در شرایط محدودیت حمل‌ونقل دریایی، استفاده از مسیرهای جایگزین زمینی می‌تواند بخشی از نیاز صنایع را پوشش دهد. محدودیت مسیرهای حمل‌ونقل و دشواری تأمین قطعات، تولید خودروهای تجاری را در شرایطی با چالش مواجه کرده که استمرار جابه‌جایی کالا و مواد اولیه برای حفظ فعالیت بنگاه‌های اقتصادی اهمیت بیشتری یافته است.

در چنین وضعیتی، حفظ ظرفیت تولید کامیون، کشنده و کامیونت، علاوه بر تأمین نیاز بازار خودرو، با تاب‌آوری شبکه حمل‌ونقل کشور نیز ارتباط پیدا می‌کند. اختلال در مسیرهای دریایی و افزایش هزینه‌های لجستیکی، ضرورت استفاده از ظرفیت حمل‌ونقل زمینی را پررنگ‌تر کرده است؛ با این حال، انتقال بخشی از جریان تجارت به مسیرهای زمینی، علاوه بر ناوگان مناسب، به زیرساخت‌های مرزی، پایانه‌های گمرکی و امکانات تخلیه و بارگیری نیاز دارد؛ امکاناتی که محدودیت آن‌ها می‌تواند سرعت جابه‌جایی کالا و تأمین قطعات مورد نیاز صنایع را کاهش دهد.

طبیعتاً صنعت خودروهای تجاری ایران نیز از این شرایط مستثنی نیست؛ وابستگی بخشی از تولید این خودروها به قطعات و مجموعه‌های وارداتی موجب شده اختلال در مسیرهای تأمین، مستقیماً بر برنامه‌ریزی تولید و هزینه تمام‌شده محصولات خودروسازان اثر بگذارد. تصویر متفاوت عملکرد دو تولیدکننده خودروهای تجاری بررسی گزارش‌های فعالیت ماهانه منتشرشده در سامانه کدال نشان می‌دهد عملکرد درآمدی بهمن دیزل (به‌عنوان یکی از شرکت اصلی تولیدکننده خودروهای تجاری) در نیمه نخست سال 1405 متفاوت بوده است.

براساس گزارش فعالیت ماهانه بهمن دیزل با نماد «خدیزل» در همین دوره حدود 9.15 هزار میلیارد تومان درآمد فروش ثبت کرده که در مقایسه با نیمه نخست سال گذشته حدود 3.8 درصد کاهش نشان می‌دهد. البته تغییر ارزش فروش این شرکت‌ها را نمی‌توان معادل تغییر تعداد تولید دانست؛ چراکه افزایش نرخ محصولات، ترکیب خودروهای فروخته‌شده و زمان شناسایی درآمد نیز بر عملکرد فروش اثرگذار است.

این درحالیست که تفاوت روند درآمدی دو تولیدکننده نشان می‌دهد شرایط بازار و زنجیره تأمین الزاماً آثار یکسانی بر عملکرد شرکت‌های فعال در صنعت خودروهای تجاری نداشته است. تولید خودروهای تجاری و محدودیت‌های لجستیکی یکی از مسائل مهم تولیدکنندگان خودروهای تجاری، تأمین به‌موقع قطعات و مجموعه‌های مورد نیاز خطوط تولید است.

در شرایط محدودیت حمل‌ونقل دریایی، استفاده از مسیرهای جایگزین زمینی می‌تواند بخشی از نیاز صنایع را پوشش دهد، اما ظرفیت این مسیرها به امکانات مرزی و زیرساخت‌های حمل‌ونقل وابسته است. افزایش زمان انتقال محموله‌ها، هزینه حمل و محدودیت ظرفیت پایانه‌های مرزی، از جمله عواملی است که می‌تواند تأمین قطعات را دشوارتر کند.

استمرار این وضعیت، برنامه‌ریزی تولید را با عدم قطعیت بیشتری روبه‌رو می‌سازد. این مسئله برای تولیدکنندگان خودروهای تجاری اهمیت مضاعفی دارد؛ چراکه از یک‌سو باید نیاز بازار به ناوگان حمل‌ونقل را پاسخ دهند و از سوی دیگر، خود برای استمرار تولید به شبکه حمل‌ونقل و تأمین قطعات وابسته‌اند.

نقش خودروهای تجاری در تاب‌آوری اقتصادی حمل‌ونقل جاده‌ای یکی از حلقه‌های اصلی ارتباط میان مراکز تولید، مبادی ورودی کالا و بازارهای مصرف است. کامیون‌ها و کشنده‌ها در انتقال مواد اولیه، محصولات صنعتی و کالاهای اساسی نقش دارند و استمرار فعالیت این شبکه برای حفظ جریان تولید و توزیع ضروری است.

با این حال، اهمیت ناوگان جاده‌ای صرفاً به تعداد خودروهای موجود محدود نمی‌شود. فرسودگی ناوگان، هزینه نگهداری، دسترسی به قطعات یدکی و امکان نوسازی خودروها نیز بر ظرفیت عملیاتی حمل‌ونقل اثر می‌گذارد.

از این منظر، حفظ توان تولید داخلی خودروهای تجاری می‌تواند در کنار نگهداری و بهره‌برداری مناسب از ناوگان موجود، به کاهش آسیب‌پذیری شبکه حمل‌ونقل کمک کند. ضرورت تسهیل تولید و تأمین قطعات تداوم تولید خودروهای تجاری در شرایط فعلی، بیش از گذشته به هماهنگی میان بخش‌های صنعتی، تجاری و حمل‌ونقل نیاز دارد.

تسهیل ورود قطعات، کاهش زمان ترخیص محموله‌ها و استفاده مؤثرتر از ظرفیت مسیرهای زمینی می‌تواند بخشی از فشار موجود بر تولیدکنندگان را کاهش دهد. در کنار این اقدامات، حفظ ظرفیت شرکت‌های داخلی برای تولید و نوسازی ناوگان، به‌ویژه در شرایط محدودیت دسترسی به مسیرهای تجاری، اهمیت دارد.

در حقیقت و بصورت کلی، می‌توان گفت، مسئله خودروهای تجاری تنها به میزان تولید یا فروش شرکت‌ها محدود نیست؛ استمرار فعالیت این صنعت با ظرفیت جابه‌جایی کالا، تأمین مواد اولیه و پایداری زنجیره تولید ارتباط دارد. از همین رو، کاهش موانع تأمین و حفظ ظرفیت تولید خودروهای تجاری می‌تواند بخشی از اقدامات مؤثر برای تقویت تاب‌آوری اقتصادی کشور در شرایط بحران باشد.