استارلینک؛ سلاح ارتباطی آمریکا در جنگ‌ها و بحران‌ها

استارلینک یک سرویس اینترنتی است که شرکت آمریکایی اسپیس‌ایکس آن را توسعه داده است. این سرویس با تکیه بر ماهواره‌های مستقر در مدار پایین زمین، امکان اتصال به اینترنت را به‌ویژه در مناطق روستایی و دورافتاده‌ای فراهم می‌کند که اینترنت در آنها ضعیف است یا دسترسی به آن وجود ندارد.

این سرویس در ۴۰ کشور پوشش دارد. استارلینک به اتصال مناطق جنگی به اینترنت کمک کرده است؛ به‌ویژه پس از راه‌اندازی نسخه نظامی این شبکه با نام «استارشیلد» که اوکراین در جنگ با روسیه از آن بهره برد.

با این حال، در اکتبر ۲۰۲۶ تصمیمی در کاخ سفید برای محدود کردن سامانه ماهواره‌ای اوکراین صادر شد. اسپیس‌ایکس در اوایل دهه ۲۰۰۰ میلادی تلاش‌های خود را در حوزه اینترنت ماهواره‌ای آغاز کرد و در سال ۲۰۱۵ پروژه استارلینک را معرفی کرد.

این شرکت در سال ۲۰۱۶ درخواستی به کمیسیون فدرال ارتباطات آمریکا ارائه داد تا ماهواره‌هایی را در مدار غیرزمین‌آهنگ (منظومه‌های مخابراتی مدار پائین) مستقر کند و برای پرتاب نخستین گروه از ماهواره‌های این پروژه مجوز گرفت. این شرکت در سال ۲۰۱۸ دو ماهواره آزمایشی پرتاب کرد و در ماه مه ۲۰۱۹ نخستین گروه از ماهواره‌های عملیاتی خود را به مدار فرستاد.

در نوامبر ۲۰۲۰ نیز نسخه آزمایشی این سرویس را در اختیار عموم قرار داد. تعداد زیاد ماهواره‌های مستقر در مدار، نگرانی‌هایی درباره برخورد‌های احتمالی و زباله‌های فضایی ایجاد کرده است.

چین به سازمان ملل اطلاع داد که ایستگاه فضایی این کشور دو بار برای جلوگیری از برخورد با ماهواره‌های استارلینک مسیر خود را تغییر داده است. در مقابل، اسپیس‌ایکس ادعا کرد ماهواره‌هایش برای اجتناب از برخورد با سایر ماهواره‌ها و زباله‌های فضایی، مانور‌های لازم را انجام داده‌اند.

کاربران از طریق یک دیش آنتن به شبکه استارلینک متصل می‌شوند. این آنتن داده‌ها را به ماهواره‌های مستقر در مدار پایین زمین ارسال می‌کند و ماهواره‌ها نیز اطلاعات را به ایستگاه‌های زمینی متصل به زیرساخت اینترنت انتقال می‌دهند.

نزدیکی این ماهواره‌ها به زمین باعث می‌شود تاخیر انتقال داده‌ها در مقایسه با ماهواره‌های مخابراتی سنتی کمتر باشد. این ویژگی به ارائه اینترنت سریع‌تر و با پاسخ‌گویی بهتر، به‌ویژه در مناطقی که به شبکه‌های کابلی و فیبر نوری دسترسی ندارند، کمک می‌کند.

اسپیس‌ایکس در سال ۲۰۲۴ آزمایش سرویسی را آغاز کرد که امکان اتصال تلفن‌های همراه به اینترنت از طریق ماهواره را فراهم می‌کرد. این شرکت همچنین نسخه نظامی شبکه را با نام «استارشیلد» توسعه داد و در حال ایجاد منظومه‌ای از ماهواره‌های ارتباطی نظامی برای دولت آمریکا است.

استارلینک به تعداد زیادی ماهواره کوچک در مدار پایین زمین متکی است که به‌صورت هماهنگ فعالیت می‌کنند تا اتصال پیوسته به اینترنت را فراهم کنند. نزدیکی این ماهواره‌ها به زمین، انتقال سریع‌تر داده‌ها و کاهش تاخیر را در مقایسه با ماهواره‌های مستقر در مدار زمین‌آهنگ ممکن می‌کند.

بر اساس این گزارش، تعداد ماهواره‌های فعال این شبکه در ژانویه ۲۰۲۶ به حدود ۹۵۰۰ فروند رسید. برنامه‌های توسعه این منظومه شامل پرتاب بیش از ۱۲ هزار ماهواره است و پیش‌بینی می‌شود تعداد ماهواره‌های آن در شکل نهایی به حدود ۴۲ هزار فروند برسد.

گسترش این منظومه نگرانی‌هایی درباره ازدحام مدار پایین زمین، احتمال برخورد ماهواره‌ها و افزایش زباله‌های فضایی به وجود آورده است. برخورد‌ها می‌توانند قطعاتی تولید کنند که خطر برخورد‌های بعدی را افزایش دهند؛ پدیده‌ای که به «سندرم کسلر» معروف است.

اسپیس‌ایکس ادعا می‌کند ماهواره‌های این شرکت به موتور‌هایی مجهز هستند که امکان مانور برای جلوگیری از برخورد را فراهم می‌کنند. همچنین این ماهواره‌ها پس از پایان عمر عملیاتی خود، هنگام ورود مجدد به جو زمین می‌سوزند.

استارلینک خدمات خود را در ۴۰ کشور ارائه می‌دهد، هرچند پوشش آن در برخی کشور‌ها به مناطق محدودی اختصاص دارد. روسیه، چین، کوبا و کره شمالی از جمله کشور‌هایی هستند که این سرویس در آنها ارائه نمی‌شود.

نقش استارلینک به ارائه اینترنت محدود نمی‌شود؛ زیرا فعالیت این شبکه در مناطق درگیر جنگ و بحران به تصمیم‌های شرکت و مواضع دولت‌ها نیز وابسته است. این موضوع در اوکراین، غزه و ایران برجسته شده است؛ مناطقی که محدودیت‌ها و مجوز‌های سیاسی بر دسترسی به این سرویس یا دامنه فعالیت آن تاثیر گذاشته‌اند.

در ایران، ایلان ماسک پس از اعمال محدودیت‌های اینترنتی در ۸ ژانویه، از ارائه رایگان خدمات استارلینک خبر داد. با این وجود دسترسی به این اینترنت برای مردم عادی فراهم نبوده و جاسوسان غربی از این اینترنت برای ارسال اطلاعات به موساد و سیا استفاده کردند.

در ونزوئلا نیز پس از بازداشت نیکلاس مادورو، رئیس‌جمهور این کشور، خدمات استارلینک برای مدتی محدود به‌صورت رایگان ارائه شد. در نوار غزه، این سرویس در سال ۲۰۲۴ و پس از دریافت موافقت رژیم تروریستی اسرائیل، در یک بیمارستان صحرایی اماراتی در دسترس قرار گرفت؛ با این حال، استفاده از آن در این منطقه همچنان محدود باقی ماند و هیچ کمکی به مردم غزه نکرد.

در اوکراین، دولت، نیرو‌های مسلح و مراکز غیرنظامی پس از آسیب دیدن زیرساخت‌های ارتباطی این کشور از شبکه استارلینک استفاده کردند. گزارش‌هایی نیز درباره خودداری از فعال‌سازی این سرویس در برخی مناطق و اعمال محدودیت بر استفاده از آن منتشر شده است.

خبرگزاری رویترز به نقل از مقام‌هایی گزارش داد که در اکتبر ۲۰۲۶ تصمیمی برای محدود کردن این سرویس از سوی کاخ سفید اتخاذ شده است. همچنین گزارش‌هایی از صدور دستور برای کاهش سرعت سرویس «استارشیلد» که برای ارتش اوکراین در نظر گرفته شده، منتشر شد.

منبع: الجزیره