پاسداشت بهرام بیضایی با حضور تئاتری‌ها؛ اکبر زنجانپور، ایرج راد، داریوش فرهنگ و

آئین بزرگداشت بهرام بیضایی با عنوان «روایت‌گر اسطوره‌ها»، روز گذشته ۱۶ آبان در تالار اصلی مجموعه تئاتر شهر برگزار شد. اجرای این برنامه را اصغر همت عهده‌دار بود. اشاره کرد.

مراسم پس از تلاوت آیاتی از قرآن کریم و پخش سرود ملی جمهوری اسلامی ایران آغاز شد. در ابتدا مجید رحمتی با اجرای نقالی روی صحنه حاضر شد و در قالب متنی از پیش تنظیم شده، به شکلی منظوم از آثار بهرام بیضایی فقید نام برد و حاضران به حالت ایستاده به احترام این هنرمند فقید وی را همراهی کردند. سپس رحمتی نامه‌هایی را که در بازه‌ها و مناسبت‌های مختلف، توسط نویسندگان و هنرمندان مطرح تئاتر برای بیضایی نوشته شده بود، برای مخاطبان قرائت کرد.

در ادامه کلیپی از نقطه نظرات هنرمندان مختلف درباره بهرام بیضایی پخش شد. با دعوت مجری اکبر زنجانپور به‌عنوان نخستین سخنران روی صحنه آمد. گوهری را رها کردیم و حالا به یاد بزرگداشت افتادیم؛ فرزند ایران و مدفون دور از وطن!

زنجانپور پس از پایان تشویق ایستاده تماشاگران، گفت: چیزی نمی‌شود گفت. گوهری را رها کردیم، حالا به فکر برگزاری بزرگداشت افتادیم. باید در زمانی که او در ایران بود برای بیضایی بزرگداشت می‌گرفتیم، چرا کاری نکردیم؟

بیضایی از نظر من با سوفکل و شکسپیر فرقی ندارد. خوانش متون بیضایی نیازمند سواد و تخصص است. آثار او تصویری بود و از ذهن بیضایی بر صفحه کاغذ آمده و از کاغذ به صحنه رسیده بود.

این‌ها تصاویری بوده‌اند که در ذهن بیضایی مدام و مداوم در جریان بوده است. نمی‌دانم چه بگویم، حیف که او دیگر نیست. بهرام بیضایی باید در ایران دفن می‌شد.

فرزند ایران باید جای دیگری خاک شود؟ او مال این سرزمین است. باید مواظب بقیه باشیم که دیگران را هم مانند بیضایی از دست ندهیم.

بیضایی به گردن تاریخ این مملکت خیلی حق دارد. در ادامه مجری برنامه متنی را به نیابت از محمود دولت‌آبادی برای حضار خواند؛ دولت‌آبادی به‌دلیل کسالت امکان حضور نداشت. جواهری در عالم هنر؛ یاد و خاطرات ۴ همکاری مشترک در بخش بعدی با دعوت مجری داریوش فرهنگ روی صحنه حاضر شد.

وی ضمن خوشامدگویی به حضار گفت: این استاد همیشه استاد. او جواهری در عالم هنر بود. از «آرش» شروع کنیم، جوان بود که این متن را نوشت.

جواهری که به مهاجرت اجباری ناچار شد. فرهنگ، همچنین در قالب متنی از پیش نوشته شده تکه‌هایی از آثار بیضایی را بازخوانی کرد. وی یادآور شد: من افتخار حضور در ۴ کار بیضایی را از ابتدا تا انتها داشتم.

می‌خواهم از نکاتی حرف بزنم که کمتر مورد توجه واقع شده است؛ میزانسن و دکوپاژ در آثار بیضایی. «مرگ یزدگرد» را از این ۲ جهت بررسی کنید، مملو از خلاقیت و تخیل است. من در «چریکه تارا» نیز کنار او حضور داشتم، آنجا نیز او مملو از خلاقیت است.

روزی در حین فیلمبرداری «چریکه تارا» در حین فیلمبرداری سکانس معروف دریا، از او پرسیدم که چگونه چنین ایده جذابی به ذهن او رسیده است، او گفت خشایارشاه پس از شکست در جنگ آتن، دلیل شکست را دریا می‌دانست و پس از بازگشت از جنگ، با شمشیر به جان امواج دریا افتاد. «شاید وقتی دیگر» نیز از آثاری‌ است که من افتخار حضور در کنار بهرام را داشتم، او در این اثر هم تخیل بی‌نظیری داشت. فرهنگ در ادامه یادآور شد: آخرین فیلم و همکاری که مدنظر دارم «باشو غریبه کوچک» است، این فیلم نیاز به هیچ زیرنویس و مترجمی ندارد و همه چیز از لحاظ اتمسفر به شکل کامل به مخاطب منتقل می‌شود.

سپس کلیپی دیگر با موضوع مراسم تشییع پیکر بیضایی و نقطه نظرات هنرمندان هم‌دوره و یا همکار با بهرام بیضایی پخش شد. مقایسه کوروساوا و بیضایی رویا افشار دیگر سخنران این برنامه بود، وی با حضور روی صحنه عنوان کرد: من شانس دیدن آقای بیضایی را داشتم. شانس داشتم که بگویم از یک آب و خاک هستیم.

موضوعی که برای من بسیار مهم است؛ مکاشفه، تحقیق و پژوهش ایشان، درمورد آداب شرقی است. آنچه در آثار کوروساوا می‌بینیم، در آثار آقای بیضایی نیز می‌بینیم. آقای بیضایی تلاش کرد اسطوره‌های خودمان را که نمی‌شناسیم به ما بشناساند.

ایفا می‌شود، مانند تماشای یک روح در صحنه یا جلوی دوربین است؛ بسیار کوشیدم که این‌گونه عمل کنم که کمی به این فضا شبیه باشم. آقای بیضایی خیلی چشم انتظار مجوز آثار خود بود، وزارت ارشاد به جای حمایت، دیواری برای مانع شدن در طول مسیر هنری و کاری بهرام بیضایی بود. در ادامه مجری برنامه یادداشت مسعود کیمیایی درباره این هنرمند فقید را برای حضار خواند و سپس وحید تاج با حضور روی صحنه به اجرای چند قطعه موسیقایی پرداخت.

با حضور پژند سلیمانی در پشت تریبون، برنامه پیش رفت، وی با حضور روی صحنه متنی را در مدح بیضایی برای حضار خواند. سپس ریحانه رضی بخشی از متن «سهراب کشی» بهرام بیضایی را اجرا کرد. پس از پخش یادداشت‌های بهرام بیضایی با صدای مژده شمسایی، بهرام ابراهیمی به نمایندگی از هیئت مدیره خانه تئاتر روی صحنه حاضر شد و بیانیه‌ای را قرائت کرد.

در پایان با پخش کلیپی با صدای ستاره اسکندری یادداشت علی رفیعی برای این هنرمند فقید خوانده شد و حضار با تشویق ایستاده خالق «مرگ یزدگرد» را تکریم کردند. وی با یادآوری نمایشنامه‌هایی همچون «آرش»، «آژدهاک»، «مرگ یزدگرد»، «فتح‌نامه کلات»، «کارنامه بندار بیدخش» و «شب هزار و یکم»، بر اهمیت و جایگاه آثار نمایشی بیضایی تأکید کرد و گفت: اگر انگلیسی‌ها به شکسپیر افتخار می‌کنند و در آثار خود به دیالوگ‌های نمایشنامه‌های او ارجاع می‌دهند، ما نیز باید به بهرام بیضایی افتخار کنیم؛ هنرمندی که هم نمایشنامه‌نویس بود، هم کارگردان، پژوهشگر و فیلمساز. او در این یادداشت از حسرت نسل جوان برای تماشای اجراهای نمایشی بیضایی سخن گفت و با بررسی شخصیت‌های زن در نمایشنامه‌هایی همچون «افرا»، «طومار شیخ شرزین» و «مرگ یزدگرد»، به جایگاه زنان و بازتاب تبعیض‌های اجتماعی در آثار این نمایشنامه‌نویس پرداخت.

زنجانپور همچنین با اشاره به درگذشت بیضایی دور از وطن، از اینکه این هنرمند در ایران به خاک سپرده نشد ابراز تأسف کرد و گفت: «او باید در ایران دفن می‌شد، چراکه فرزند کم‌نظیر ایران بود.» این بازیگر و کارگردان تئاتر در پایان با تأکید بر ضرورت توجه به هنرمندان در زمان حیاتشان خاطرنشان کرد که بیضایی به گردن تاریخ و هنر این سرزمین حق بزرگی دارد و نباید اجازه داد دیگر هنرمندان نیز چنین سرنوشتی پیدا کنند.