جهش دیجیتال قزاقستان؛ قطب نوین هوش مصنوعی اوراسیا
قزاقستان با سرمایه‌گذاری کلان در زیرساخت‌های هوش مصنوعی، به قطب دیجیتال اوراسیا بدل می‌شود.
قزاقستان با سرمایه‌گذاری کلان در زیرساخت‌های هوش مصنوعی، به قطب دیجیتال اوراسیا بدل می‌شود. به گزارش گروه بین‌الملل خبرگزاری تسنیم، تحولات و پویایی‌های نوین در عرصه فناوری‌های پیشرفته، دیجیتال‌سازی و هوش مصنوعی نشان می‌دهد که کشورهای منطقه به‌ویژه قزاقستان گام‌های بلندی برای تبدیل شدن به بازیگران کلیدی دیجیتال در مقیاس جهانی برداشته‌اند.
شهر آستانه اخیراً میزبان رویداد بزرگ «آی‌دیجیتال بریج 2026» بود و مقامات ارشد این کشور از راهبردهای کلان خود برای جهش اقتصادی مبتنی بر فناوری‌های نوین پرده برداشتند. قرار است در ادامه این تحولات، «جنس هوانگ»، بنیان‌گذار و مدیرعامل شرکت انویدیا نیز سفری به آستانه داشته باشد و با «ژاسلان مادیف»، معاون نخست‌وزیر و وزیر هوش مصنوعی و توسعه دیجیتال قزاقستان دیدار و گفتگو کند.
استراتژی جامع قزاقستان؛ فراتر از انبارداری داده‌ها و مواد خام مقامات دولت قزاقستان تاکید دارند که برنامه توسعه دیجیتال این کشور صرفاً به ایجاد چند مرکز داده محدود نمی‌شود، بلکه هدف، بهره‌گیری حداکثری از زیرساخت‌های موجود شامل دولت الکترونیک پیشرفته، پایه‌های صنعتی و انرژی، شبکه فیبر نوری فراملی و بخش رو به رشد فناوری است. مقامات آستانه قصد دارند با فراتر رفتن از صادرات مواد خام و انتقال صرف داده‌ها، فرآیند پردازش داده و تولید فناوری را در داخل خاک کشور توسعه دهند.
این رویکرد کاملاً همراستا با مطالبات رئیس‌جمهور قزاقستان برای ایجاد یک ملت تمام‌دیجیتال با اقتصاد عمیقاً یکپارچه‌شده با هوش مصنوعی است. این راهبرد تلاش می‌کند تا ارزش افزوده بالایی را برای اقتصاد ملی به ارمغان بیاورد و قزاقستان را از اقتصاد سنتی وابسته به منابع فسیلی دور کند.
دولت الکترونیک کارآمد و توسعه اکوسیستم استارت‌آپی قزاقستان در حوزه فناوری‌های دولتی یا همان GovTech جایگاه برجسته‌ای دارد و رتبه بیست‌وچهارم جهان را در شاخص توسعه دولت الکترونیک سازمان ملل به خود اختصاص داده است. بیش از 90 درصد خدمات دولتی به صورت آنلاین ارائه می‌شود و تراکنش‌ها به شکل دیجیتال انجام نمی‌پذیرد؛ بلکه نزدیک به چهل سند شخصی دیجیتالی شده‌اند که اعتبار قانونی کاملاً برابری با اسناد کاغذی دارند و شهروندان می‌توانند هنگام سفرهای درون‌شهری، مراجعه به بانک‌ها یا دریافت خدمات دولتی از آن‌ها استفاده کنند.
دولت قزاقستان پلتفرم دیجیتال خود را در اختیار بانک‌های تجاری معتبر نظیر کاسپی، هالیک و فریدوم قرار داده تا شهروندان خدمات مختلف را از طریق اپلیکیشن‌های بانکی روزمره خود دریافت کنند. این رویکرد دسترسی به خدمات عمومی را به شدت تسهیل کرده است.
خرید خودرو، تایید وام مسکن در کمتر از یک روز و ثبت نام نوزادان به همراه دریافت مزایا، نمونه‌هایی از این خدمات یکپارچه هستند. علاوه بر این، مرکز نوآوری «آستانه هاب» میزبان بیش از دو هزار و پانصد استارت‌آپ و شرکت فناوری است که محصولات خود را به بیش از صد کشور صادر می‌کنند.
این شبکه در سیلیکون‌ولی، شانگهای و دبی نیز حضور فعال دارد و صندوق‌های سرمایه‌گذاری خطرپذیر با سرمایه بیش از یکصد و پانزده میلیون دلار از رشد این استارت‌آپ‌ها حمایت می‌کنند. توسعه خطوط ارتباطی و اینترنت ماهواره‌ای در سطح منطقه زیرساخت‌های ارتباطی قزاقستان ظرفیت ترانزیت بین‌المللی را به شدت افزایش داده است.
خط فیبر نوری ترانس‌خزر ظرفیت جدیدی را به شبکه ارتباطی کشور اضافه می‌کند و خط اصلی ارتباطی شرق به غرب نیز حجم عظیمی از ترافیک ترانزیتی را پوشش می‌دهد. این خطوط جدید تنوع و پشتیبانی پایداری را برای اتصال اینترنتی قزاقستان ایجاد می‌کنند.
مقامات قزاقستان پیش‌بینی می‌کنند که این زیرساخت‌های نوین امکان ارائه خدمات ابری و هوش مصنوعی را به جمعیتی نزدیک به یک میلیارد نفر در سمت غرب فراهم آورند. علاوه بر این، حضور اپراتورهای اینترنت ماهواره‌ای نظیر استارلینک، وان‌وب و آمازون لئو پوشش سراسری ارتباطات را تضمین کرده و قزاقستان را به هاب ارتباطی منطقه مبدل کرده است.
اتصال بیش از 90 درصد روستاها به شبکه فیبر نوری نیز از دیگر برنامه‌های کلیدی دولت آستانه به شمار می‌رود. ورود ابررایانه‌ها و توسعه ظرفیت پردازشی ملی در حوزه سخت‌افزاری و پردازش داده، قزاقستان توانسته است سامانه‌های فوق‌پیشرفته‌ای را فعال کند.
دو ابررایانه قدرتمند این کشور در فهرست برترین ابررایانه‌های جهان جای گرفته‌اند و به شتاب‌دهنده‌های پیشرفته انویدیا مجهز هستند. این زیرساخت‌ها به دانشگاه‌ها، نهادهای دولتی، بانک‌ها و شرکت‌ها اجازه می‌دهد تا موتورهای هوش مصنوعی را توسعه دهند، فعالیت‌های اداری را خودکار سازند و مدل‌های زبانی بزرگ ملی را آموزش دهند.
میزبانی از این فعالیت‌ها در داخل کشور، حاکمیت دیجیتال قزاقستان را تقویت می‌کند و تجارب ارزنده‌ای را برای اجرای پروژه‌های عظیم‌تر آینده فراهم می‌آورد. توسعه ظرفیت‌های عظیم گیگاواتی و سرمایه‌گذاری کلان بزرگ‌ترین طرح توسعه‌ای در دره مراکز داده در اکیباستوز در حال اجراست که با جذب سرمایه‌گذاری‌های کلان بین‌المللی، ظرفیت پردازشی کشور را به مقیاس گیگاواتی ارتقا خواهد داد.
توافق‌نامه‌های چندجانبه‌ای با ارزش میلیاردها دلار برای توسعه زیرساخت‌های پردازشی امضا شده است و مقامات آستانه قصد دارند تا دو الی سه سال آینده ظرفیت مراکز داده را به یک گیگاوات و در سناریویی خوش‌بینانه تا سال 2030 به سه گیگاوات برسانند. دولت قزاقستان مجوزهای رسمی لازم برای استفاده از ده‌ها هزار پردازنده گرافیکی پیشرفته بلک‌ول انویدیا را دریافت کرده و متقاضی خرید تجهیزات مدرن تری است تا شرکت‌های بزرگ فناوری و پلتفرم‌های هوش مصنوعی جهانی بتوانند بدون معطلی به زیرساخت‌های آماده دسترسی پیدا کنند.
تامین انرژی پایدار و مزیت‌های جغرافیایی چشمگیر توسعه هوش مصنوعی بدون پشتیبانی انرژی پایدار امکان‌پذیر نیست. دولت قزاقستان برنامه‌ریزی کرده است تا ظرفیت تولید برق خود را تا سال 2030 به میزان بیش از سیزده گیگاوات افزایش دهد و تا سال 2035 ظرفیت نصب‌شده کنونی را تقریباً دو برابر کند.
هزینه‌های پایین تامین برق در مقایسه با بازارهای غربی، مزیت رقابتی فوق‌العاده‌ای را برای سرمایه‌گذاران مراکز داده فراهم می‌کند؛ به طوری که نرخ برق داخلی بسیار پایین‌تر از تعرفه‌های آمریکا و اروپا ارزیابی می‌شود. از سوی دیگر، شرایط اقلیمی سرد مناطق شمالی قزاقستان به سیستم‌های خنک‌کننده طبیعی کمک شایانی کرده و هزینه‌های گزاف مصرف انرژی برای تجهیزات پردازشی را کاهش می‌دهد.
منابع غنی زغال‌سنگ، انرژی‌های تجدیدپذیر و برنامه‌ریزی برای ساخت نیروگاه‌های هسته‌ای، امنیت انرژی بلندمدت این کشور را تضمین می‌کنند. منابع معدنی حیاتی و افق اقتصادی نوین قزاقستان قزاقستان با تکیه بر ذخایر عظیم معدنی خود به‌ویژه اورانیوم که حدود 40 درصد بازار جهانی را تامین می‌کند، در کنار فلزات استراتژیک نظیر بریلیوم، تانتالوم، نیوبیوم، تنگستن و گالیوم، نقشی کلیدی در زنجیره تامین جهانی باتری‌ها و نیمه‌هادی‌ها ایفا می‌کند.
سیاست کلان اقتصادی آستانه تمرکز بر توسعه فرآوری داخلی و ارتقای جایگاه صنعتی به جای صادرات صرف مواد خام است. مقامات این کشور اقتصاد جدیدی را بر پایه «توکن‌های هوش مصنوعی» طراحی کرده‌اند که در آن منابع انرژی به خروجی‌های هوشمند پردازشی تبدیل می‌شوند.
این مدل اقتصادی جدید به قزاقستان کمک می‌کند تا با پرورش استعدادهای فناورانه بومی و بین‌المللی، اقتصاد خود را از درآمدهای نفتی و گازی متنوع سازد و جایگاه خود را به عنوان قدرت نوظهور دیجیتال در اوراسیا تثبیت کند.