سردار جلالی: مسئولان محلی برای مدیریت بحران هسته‌ای آموزش دیدند
استانداران، فرمانداران، شهرداران و مسئولان اجرایی که در این موضوع مسئولیت داشتند، در این برنامه حضور پیدا کردند، آموزش دیدند و تمرین‌های لازم نیز با آنها انجام شد.
سردار جلالی رئیس سازمان پدافند غیرعامل کشور گفت: با اقداماتی که از قبل در حوزه پدافند غیرعامل پیش‌بینی شده بود، از جمله ساخت شهرک‌های موشکی و استقرار زیرساخت‌های موشکی در قالب زیرساخت‌های امن زیرزمینی، حملات دشمن بی اثر شد. گفت‌وگویی تفصیلی با سردار «غلامرضا جلالی» رئیس سازمان پدافند غیرعامل کشور در زمینه اقدامات این سازمان در جریان جنگ‌های تحمیلی اخیر انجام شده که ماحصل آن را در ادامه می‌خوانید.
سردار جلالی با اشاره به لزوم توجه به درس‌آموخته‌های دوران دفاع مقدس و تجارب جنگ‌های رمضان و ۱۲ روزه اظهار داشت: در این جنگ‌ها توانستیم اقدامات بسیار زیاد و ارزشمندی را برای مقابله با تهدیدات دشمن انجام دهیم و در هر برهه نیز بخشی از عملیات دشمن را خنثی کنیم و در واقع مانع تحقق اهداف آن شویم. اگر بخواهم اقدامات اساسی انجام‌شده در این حوزه را دسته‌بندی کنم، می‌توانم حدود شش حوزه را به‌عنوان اقدامات مهم و اساسی مورد اشاره قرار دهم که در جریان جنگ اخیر، آثار و نتایج آنها قابل مشاهده بود.
پیش‌بینی حمله دشمن به رسانه و خنثی‌سازی آن رئیس سازمان پدافند غیرعامل کشور با اشاره به یکی از مهم‌ترین تهدیدات پیش‌بینی‌شده دشمن پیش از آغاز جنگ، گفت: اگر به خاطر داشته باشید، در اوایل جنگ تحمیلی اخیر، سردار شهید «خادمی» رئیس فقید سازمان اطلاعات سپاه، در مصاحبه‌ای اعلام کرده بود که دشمن قصد دارد یک عملیات متمرکز بر رسانه انجام دهد و با هدف قراردادن رسانه، در حوزه ارتباط میان مردم و حاکمیت خدشه ایجاد کند. وی افزود: دشمن پیش از این نیز چنین تجربه‌ای را در سال ۲۰۰۳ در عراق دنبال کرده بود و رسانه را به عنوان یکی از اهداف اولیه خود در نظر گرفته بود.
بنابراین، از قبل پیش‌بینی و طراحی دقیقی برای مقابله با این تهدید انجام شده بود. در این زمینه، همکاری و هماهنگی میان سازمان پدافند غیرعامل کشور، سازمان صداوسیما، وزارت ارتباطات و سایر مجموعه‌های مرتبط شکل گرفت تا برای حفظ ارتباط رسانه‌ای کشور در شرایط جنگی آمادگی لازم ایجاد شود.
وی ادامه داد: در ابتدای جنگ ۴۰ روزه، رسانه مورد تهاجم قرار گرفت و تعداد زیادی از مراکز فرستنده در معرض حمله قرار گرفتند. در جنگ ۱۲ روزه نیز شاهد حمله به ساختمان شیشه‌ای و استودیو‌های خبری بودیم.
رسانه ملی ارتباط مردم و حاکمیت را حفظ کرد سردار جلالی با بیان اینکه رسانه ملی توانست با استفاده از پیش‌بینی‌های قبلی و ابتکارات فنی، فعالیت خود را ادامه دهد، گفت: با وجود این حملات، رسانه ملی با ابتکارات فنی و اقدامات دفاعی مبتنی بر الزامات پدافند غیرعامل که از قبل پیش‌بینی شده بود، توانست ارتباط عملیاتی خود را در زمان جنگ میان مردم و حاکمیت حفظ کند و توانست به یک مرجع خبری ملی تبدیل شود و نقش خود را در سازماندهی و هدایت مردم برای دفاع از کشور ایفا کند. رئیس سازمان پدافند غیرعامل کشور خاطرنشان کرد: در واقع رسانه ملی توانست هم پایداری و برقراری ارتباط را حفظ کند و هم ارتباط میان مردم و حاکمیت را در شرایط جنگی استمرار دهد.
وی این موضوع را یکی از اقدامات مهم و اثرگذار حاصل ار رعایت اصول پدافند غیرعامل دانست و گفت: این اقدامات، چون زیرساختی و لایه‌ای است شاید در ظاهر کمتر دیده شد، اما آثار آن در جامعه کاملاً احساس شد؛ چون استمرار فعالیت رسانه و حفظ ارتباط با مردم در شرایط جنگی، اهمیت بسیار زیادی داشت. آمادگی قبلی، نظام بانکی کشور را پایدار نگه داشت سردار جلالی در ادامه به یکی دیگر از حوزه‌های مهم پرداخت که رعایت ملاحظات پدافند غیرعامل بسیار حائز اهمیت است.
وی توضیح داد: یکی دیگر از حوزه‌های مهم، پایداری نظام پولی، مالی و بانکی کشور بود. برنامه دشمن این بود که با حمله سایبری به بانک سپه و چند بانک دیگر و همچنین در یک مورد با حمله فیزیکی به یکی از مراکز بانکی، فعالیت بانکی و پولی کشور را مختل کند.
رئیس سازمان پدافند غیرعامل کشور تصریح کرد: خوشبختانه با آمادگی‌هایی که از قبل ایجاد شده بود، این حملات نتوانست ببه اهداف خود برسد. اگرچه آسیب‌هایی در حداقل سطح ایجاد شد، اما در حوزه عرضه خدمات به مردم، شرایط مدیریت و خدمات بانکی استمرار یافت.
وی ادامه داد: این موضوع نشان داد که آمادگی قبلی تا چه اندازه می‌تواند در زمان وقوع یک تهدید واقعی اثرگذار باشد. ما پیش از جنگ برای چنین شرایطی رزمایش برگزار کرده و تمرین کرده بودیم و همین آمادگی در زمان حادثه به کمک کشور آمد.
رزمایش بانکی، آمادگی نظام پولی را پیش از جنگ آزمود سردار جلالی با اشاره به یکی از رزمایش‌های انجام‌شده در این زمینه اظهار داشت: برای اینکه اهمیت این موضوع روشن شود، باید به این نکته اشاره کنم که در روز اول ماه مبارک رمضان گذشته، یعنی زمانی که روز نهم جنگ آغاز شد، در بانک مرکزی رزمایش و تمرین مربوط به همین موضوع برگزار شد. وی افزود: در این رزمایش تمرین شده بود که اگر اتفاقی رخ دهد، چگونه می‌توانیم نظام پولی کشور را پایدار نگه داریم و اجازه ندهیم خدمات بانکی و مالی کشور دچار اختلال گسترده شود.
خوشبختانه هم رزمایش با موفقیت انجام شد و هم زمانی که عملیات دشمن صورت گرفت، پیامد‌های این عملیات خنثی شده و کمترین تاثیر را در عرضه خدمات به جامعه برجای گذاشت. وی ادامه داد: در نتیجه، شاهد پایداری مناسبی در عرضه خدمات بانکی به مردم بودیم و خدمات حیاتی قطع نشد و استمرار داشت.
زیرساخت‌های امن موشکی، حملات دشمن را خنثی کردند سردار جلالی در ادامه به حملات دشمن علیه زیرساخت‌های دفاعی کشور اشاره کرد و گفت: مورد دیگری که در این زمینه بسیار مهم بود و حملات دشمن را ناکام گذاشت، حملات دشمن به بدنه دفاعی کشور با تمرکز موشکی بود. دشمن تلاش زیادی کرد دفاع از نقطه را دنبال کند و با عملیات موشکی علیه سامانه های موشکی، پهپادی و پدافندی کشور اقدام کند.
رئیس سازمان پدافند غیرعامل کشور تصریح کرد: با اقداماتی که از قبل در حوزه پدافند غیرعامل پیش‌بینی شده بود، از جمله ساخت شهرک‌های موشکی و استقرار زیرساخت‌های موشکی در قالب زیرساخت‌های امن زیرزمینی، حملات دشمن بی اثر شد. وی ادامه داد: این اقدامات موجب شد حتی برای یک لحظه نیز ارتباط و پاسخ ما در حوزه موشکی قطع نشود و توان موشکی کشور استمرار خود را حفظ کند.
هم‌افزایی دفاع غیرعامل و دفاع نظامی توان موشکی را حفظ کرد سردار جلالی با بیان اینکه توان موشکی همچنان یکی از مؤلفه‌های قدرت ملی کشور است، گفت: توان موشکی کشور امروز نیز به عنوان یکی از مؤلفه‌های قدرت ملی، کاملاً می‌تواند ادامه داشته باشد. وی افزود: آنچه در این حوزه اتفاق افتاد، نمونه‌ای از هم‌افزایی دفاع غیرعامل و دفاع نظامی بود که خود را در حوزه موشکی و پهپادی نشان داد.
رئیس سازمان پدافند غیرعامل کشور خاطرنشان کرد: اقدامات پدافند غیرعامل در این حوزه به گونه‌ای طراحی شده بود که زیرساخت‌های دفاعی کشور در برابر حملات دشمن آسیب‌پذیری کمتری داشته باشند و بتوانند در شرایط جنگی به مأموریت خود ادامه دهند. وی ادامه داد: این تجربه نشان داد که دفاع غیرعامل در کنار دفاع نظامی می‌تواند نقش مهمی در حفظ و استمرار توان دفاعی کشور داشته باشد.
شبکه برق با آمادگی قبلی در برابر حملات پایدار ماند سردار جلالی در ادامه با اشاره به حملات صورت‌گرفته علیه زیرساخت‌های کشور اظهار داشت: در حوزه زیرساخت‌ها نیز شاهد حملات غیرمستقیم به زیرساخت‌های برق بودیم. بر اساس آمار وزارت نیرو، بیش از دو هزار نقطه مورد اصابت غیرمستقیم قرار گرفت و تعدادی از نقاط نیز مستقیماً مورد حمله قرار گرفتند.
رئیس سازمان پدافند غیرعامل کشور ادامه داد: تیم‌های پدافندی وزارت نیرو با طراحی‌هایی که از قبل انجام شده بود و با آمادگی قبلی و به‌کارگیری همه ظرفیت‌های امدادی که می‌توانستند در این زمینه به وزارت نیرو کمک کنند، در یک بازه زمانی بسیار فشرده، این نقاط را بازسازی و به مسیر اصلی خود بازگرداندند. در مجموع، به جز کاهشی که در ظرفیت برق ایجاد شد، پایداری شبکه ملی برق در برابر تهدید حفظ شد.
موفقیت پدافندی برق دیده نشد، چون شبکه قطع نشد سردار جلالی این موضوع را یک موفقیت بسیار بزرگ دانست و گفت: شاید این موفقیت مانند موضوع امنیت که تا وقتی وجود دارد اهمیت آن به چشم نمی‌آید باشد؛ چراکه شبکه برق قطع نشد و وقتی چیزی قطع نمی‌شود، کمتر نبود آن احساس می‌شود. اگر خدای نکرده شبکه برق به صورت گسترده قطع می‌شد، آثار آن برای مردم محسوس‌تر بود و بیشتر مورد توجه قرار می‌گرفت، اما حفظ همین پایداری نتیجه تلاش‌ها و آمادگی‌هایی بود که پیش از جنگ انجام شده بود.
رئیس سازمان پدافند غیرعامل کشور ادامه داد: اقدامات حوزه پدافند غیرعامل در وزارت نیرو، تمرین‌هایی که از قبل انجام شده بود و طرح‌هایی که با وزارت نیرو طراحی و آماده‌سازی شده بود، در جریان جنگ به مرحله اجرا درآمد. اجرای همین طرح‌ها موجب شد آمادگی‌های ایجادشده در میدان واقعی نشان داده شود.
آموزش و آمادگی عمومی، حفاظت از مردم را تقویت می‌کند سردار جلالی در ادامه سخنان خود به موضوع آمادگی همگانی و آموزش اشاره کرد و گفت: در بحث حفاظت از مردم، چند موضوع را باید مورد توجه قرار داد که یکی از آنها آموزش‌های لازم برای محافظت از مردم است. یکی از مسائلی که در این زمینه با آن مواجه بودیم، برداشت ذهنی مردم و مسئولان از جنگ پیش رو و جنگ در حال وقوع بود.
رئیس سازمان پدافند غیرعامل کشور ادامه داد: بخش زیادی از این برداشت ذهنی، متأثر از تجربیات دفاع مقدس گذشته بود؛ یعنی تصویری که از جنگ در ذهن وجود داشت، بیشتر مربوط به شرایطی بود که در گذشته تجربه کرده بودیم. در آن دوره، نیرو‌های رژیم بعثی حملات کور به نقاط مسکونی انجام می‌دادند و بعضی از مناطق را بمباران می‌کردند.
سردار جلالی ادامه داد: بنابراین، بخشی از ذهنیت مردم و حتی مسئولان درباره جنگ جدید بر اساس همان تجربه‌های دفاع مقدس شکل گرفته بود، در حالی که ماهیت تهدیدات و شکل جنگ جدید تفاوت‌هایی با گذشته داشت. پناهگاه‌ها برای محافظت از مردم در برابر تهدیدات پیش‌بینی شده‌اند سردار جلالی در ادامه با اشاره به ضرورت پیش‌بینی پناهگاه برای حفاظت از مردم اظهار داشت: در جنگ‌های گذشته، شاهد حملات مستقیم به مناطق مسکونی و تلفات مستقیم مردم بودیم؛ بنابراین، یکی از موضوعاتی که در برنامه‌ریزی‌های پدافند غیرعامل مورد توجه قرار گرفت، پیش‌بینی پناهگاه و فضا‌های امن برای مردم بود.
وی افزود: در این زمینه، ظرفیت‌های موجود و فضا‌های دو منظوره مورد توجه قرار گرفت. ایستگاه‌های مترو، پارکینگ‌های طبقاتی، پارکینگ مراکز خرید، پارکینگ ساختمان‌ها و مجتمع‌های بزرگ و به طور کلی فضا‌های زیرسطحی، ظرفیت‌هایی هستند که می‌توانند در برابر بخش عمده‌ای از سلاح‌ها کارکرد پناهگاهی داشته باشند.
رئیس سازمان پدافند غیرعامل کشور ادامه داد: بر همین اساس، دستورالعمل مربوط به استفاده از این فضا‌ها به عنوان پناهگاه تدوین، ابلاغ و اجرای آن دنبال شد. البته در عمل، به دلایل مختلف، دشمن استراتژی انتخاب اهداف خود را بر مبنای اطلاعات و شناسایی متمرکز کرده بود و تلاش داشت مردم را به عنوان هدف مستقیم انتخاب نکند؛ هرچند در عمل شاهد بودیم که مراکز مسکونی زیادی مورد بمباران قرار گرفت و مردم نیز از آثار این حملات آسیب دیدند.
سردار جلالی گفت: در حوزه پناهگاه نیز پیش‌بینی‌های زیادی انجام شده بود و مسئولیت اجرای آن بر عهده شهرداری‌ها و دستگاه‌های دولتی قرار داشت که بخش قابل توجهی از این اقدامات اجرا و پیگیری شد. سناریو‌های تهدید برای آموزش مردم طراحی و تمرین شدند وی در ادامه به بخش دیگری از برنامه‌های پدافند غیرعامل برای حفاظت از مردم اشاره کرد و گفت: در بخش دوم، قرار بود سناریو‌های مختلف تهدید را پیش‌بینی کنیم و متناسب با هر سناریو، آموزش‌های لازم را به مردم ارائه دهیم و آنها را برای مواجهه با شرایط احتمالی تمرین کنیم.
رئیس سازمان پدافند غیرعامل کشور افزود: یکی از این سناریو‌ها این بود که مراکز حوزه انرژی، مانند تأسیسات نفت و گاز، مورد حمله قرار گیرند و در پی آن، انتشار مواد شیمیایی اتفاق بیفتد. برای مثال، اگر در یک پالایشگاه، مخازن مورد اصابت قرار می‌گرفت و در نتیجه آن مواد شیمیایی منتشر می‌شد، این احتمال وجود داشت که مردم و محیط پیرامون تحت تأثیر قرار گیرند.
بنابراین، باید از قبل برای چنین سناریویی آماده می‌شدیم. سردار جلالی ادامه داد: بر همین اساس، دستورالعملی با عنوان «دستورالعمل شهید بروجردی» برای پدافند شیمیایی آماده شد و حدود یک ماه پیش از جنگ، در منطقه عسلویه یک رزمایش در این زمینه برگزار کردیم.
رزمایش عسلویه، آمادگی مقابله با تهدید شیمیایی را آزمود وی گفت: در این رزمایش، ظرفیت سازمان‌ها و مجموعه‌های مختلف به کار گرفته شد؛ از مجموعه‌های صنعتی تولیدکننده انرژی و بخش‌های نفت، گاز و پتروشیمی گرفته تا فرمانداری، شهرداری، مردم و بخش‌های مردمی و همچنین بخش‌های دفاعی. رئیس سازمان پدافند غیرعامل کشور افزود: در واقع، سناریوی مربوط به این تهدید از قبل طراحی و به صورت کامل تمرین شد تا هر دستگاه بداند در صورت وقوع یک حادثه یا حمله، چه وظیفه‌ای بر عهده دارد و چگونه باید عمل کند.
شما شاهد بودید که وقتی به عسلویه حمله شد، هیچ‌گونه تلفات انسانی، نه در داخل سایت و نه در حوزه سکونتگاه‌های اطراف آن نداشتیم. سردار جلالی گفت: این مسئله به دلیل پیش‌بینی‌هایی بود که از قبل انجام شده بود.
ما پیش از وقوع جنگ، میزان مواد پرخطر و ذخایر موجود در مخازن را به حداقل رسانده بودیم تا در صورت حمله، میزان مخاطرات کاهش پیدا کند. در واقع، با اجرای یک مانور عملیاتی صنعتی، توانسته بودیم مخاطرات را به شدت کاهش دهیم و خوشبختانه در این حادثه هیچ‌گونه تلفات انسانی روی زمین نداشتیم.
رزمایش هسته‌ای، نحوه محافظت از مردم را تمرین کرد رئیس سازمان پدافند غیرعامل کشور در ادامه با اشاره به اقدامات انجام‌شده در حوزه پرتوی اظهار داشت: در ارتباط با حوزه پرتوی نیز تمرینی را در حوزه مراکز هسته‌ای انجام دادیم تا مشخص شود اگر مراکز هسته‌ای کشور مورد تهاجم قرار گرفتند، چه اقداماتی باید انجام شود. وی افزود: در این تمرین، هم اقدامات داخل سایت و هم اقداماتی که باید در خارج از سایت و در ارتباط با مردم انجام شود، مورد توجه قرار گرفت و سایر اقدامات دفاعی لازم نیز تمرین شد.
این تمرین در قالب رزمایش «شهید حاج حاتم» انجام شد و در جریان آن، سه شهر و مراکز هسته‌ای فردو، نطنز و شهید رئیسی اصفهان مورد تمرین قرار گرفتند. وی ادامه داد: در این رزمایش، اقداماتی که برای کاهش درجه آلودگی باید انجام شود، نحوه آموزش مردم، هشدار به مردم، برآورد وضع و همچنین تمرین‌هایی که باید در این سه شهر انجام شود، مورد بررسی قرار گرفت.
این سه منطقه از جمله مناطقی بودند که احتمال می‌دادیم بیشتر در معرض تهاجم قرار گیرند، بنابراین آموزش‌ها و تمرین‌های لازم در آنها انجام شد. مسئولان محلی برای مدیریت بحران هسته‌ای آموزش دیدند سردار جلالی ادامه داد: استانداران، فرمانداران، شهرداران و مسئولان اجرایی که در این موضوع مسئولیت داشتند، در این برنامه حضور پیدا کردند، آموزش دیدند و تمرین‌های لازم نیز با آنها انجام شد.
در واقع تلاش شد مسئولان محلی بدانند در صورت وقوع حادثه، چه وظایفی بر عهده دارند و چگونه باید هم در داخل محدوده تأسیسات و هم در ارتباط با مردم و محیط پیرامونی اقدام کنند. رئیس سازمان پدافند غیرعامل کشور تصریح کرد: البته با توجه به محدودیت‌هایی که وجود داشت، آموزش مردم نیز به صورت منطقی و در سطح استانی انجام شد.
طبیعتاً لازم است این آموزش‌ها در سطح گسترده‌تر و با پوشش بیشتری پیگیری شود و آموزش عمومی مردم در حوزه‌های مختلف پدافندی افزایش پیدا کند. وی افزود: تجربه جنگ اخیر نشان داد که آموزش مردم و مسئولان محلی باید بخشی جدایی‌ناپذیر از برنامه‌های آمادگی باشد و نباید این آموزش‌ها فقط در زمان وقوع حادثه انجام شود.
اقدامات پیش از جنگ، زیرساخت‌های مقاوم را ایجاد کرد سردار جلالی در ادامه با تقسیم اقدامات پدافند غیرعامل به دو دسته اقدامات پیش از جنگ و اقدامات زمان جنگ گفت: ما در واقع دو دسته اقدام اساسی را در دستور کار قرار دادیم؛ یک دسته، اقداماتی بود که قبل از جنگ انجام شده بود و دسته دوم، اقداماتی بود که در زمان جنگ به صورت عملیاتی دنبال شد. رئیس سازمان پدافند غیرعامل کشور افزود: اقدامات قبل از جنگ عمدتاً شامل ساخت زیرساخت‌های مستحکم، ایجاد فضا‌های پناه‌گیری و مقاوم‌سازی زیرساخت‌ها بود.
یکی از موفق‌ترین اقدامات پیش از جنگ در حوزه موشکی و پهپادی انجام شد. وی ادامه داد: با پیش بینی‌های انجام شده، شهر‌های موشکی ساخته شده بود.
در حوزه پهپادی نیز زیرساخت‌های لازم پیش‌بینی شده بود و حتی محل‌های ساخت و تولید این تجهیزات در زیر استحکامات و مجموعه‌های امن شهر‌های موشکی ایجاد شد. این اقدامات در جنگ اخیر به عنوان یکی از نقاط قوت اساسی بخش دفاعی کشور خود را نشان داد و توانست مأموریت خود را به خوبی انجام دهد.
زیرساخت‌های اجرایی برای شرایط جنگی از قبل آماده شدند سردار جلالی افزود: برای بخش اجرایی کشور نیز بعضی از مراکز از قبل پیش‌بینی شده و اقدامات لازم درباره آنها انجام شده بود. اما در زمان جنگ، جنس اقدامات متفاوت است.
در زمان جنگ دیگر فرصت ساخت پناهگاه یا ایجاد زیرساخت‌های جدید، مانند ساخت شهر موشکی، وجود ندارد و باید از ظرفیت‌هایی که از قبل آماده شده استفاده کرد. رئیس سازمان پدافند غیرعامل گفت: بنابراین، اقدامات در زمان جنگ بیشتر اقدامات عملیاتی بود؛ یعنی اگر فرض کنیم دشمن به یک نقطه حمله کند، باید از قبل مشخص شده باشد که طرح پاسخ ما چه خواهد بود.
وی خاطرنشان کرد: برای همین، طرح پاسخ پدافندی برای مراکز مختلف کشور تهیه شد؛ از فرودگاه‌ها و بنادر گرفته تا پل‌ها، جاده‌ها و سایر مراکزی که احتمال می‌دادیم مورد تهاجم قرار گیرند. برای همه این مراکز، طرح پاسخ تهیه شده بود و در کنار آن، طرح تعمیر و بازگشت‌پذیری نیز وجود داشت تا اگر یک مرکز آسیب دید، بتوان آن را در کوتاه‌ترین زمان ممکن دوباره به چرخه فعالیت بازگرداند.
زیرساخت‌های آسیب‌دیده در کوتاه‌ترین زمان بازسازی شدند سردار جلالی با اشاره به نمونه‌های عینی این اقدامات اظهار داشت: شما دیدید که در حمله به پل‌ها، حداکثر ظرف شش روز، همه پل‌های راه‌آهن و پل‌های بزرگی که مورد اصابت قرار گرفته بودند، امکان عبور اولیه را پیدا کردند. پس از آن نیز ظرف حداکثر دو ماه، بازسازی اساسی و تعمیر کامل آنها انجام شد.
رئیس سازمان پدافند غیرعامل تأکید کرد: اینها ظرفیت‌هایی نبود که در زمان جنگ به وجود آمده باشد، بلکه از قبل طراحی، پیش‌بینی و آماده شده بود و در شرایط عملیاتی توانست خود را نشان دهد. یکی از موضوعات مهم در این زمینه، طرح حفظ تداوم کارکرد دستگاه‌ها بود که پیش از این نیز به آن اشاره کردم.
وی گفت: بسیاری از مراکز در زمان جنگ ممکن است مورد بمباران قرار گیرند و آسیب ببینند؛ این آسیب ممکن است مستقیم یا غیرمستقیم باشد. بنابراین، مسئله اصلی این است که بتوانیم بعد از وقوع حادثه، در سریع‌ترین زمان ممکن شرایط را کنترل کنیم.
دستگاه‌ها باید پس از حمله، سریع به مدار فعالیت بازگردند سردار جلالی توضیح داد: فرض کنید دشمن به یک مرکز حمله کرده است؛ در مرحله اول باید حرکت و گسترش حادثه را متوقف کرد، برای مثال اگر آتش‌سوزی ایجاد شده، آن را کنترل کنیم. پس از کنترل اولیه حادثه، باید تعمیرات اولیه انجام شود و بعد به مرحله نخست بازگشت‌پذیری برسیم؛ یعنی مجموعه بتواند حداقل کارکرد خود را دوباره آغاز کند.
پس از آن نیز باید بازسازی کامل و بازگشت به شرایط عادی دنبال شود. رئیس سازمان پدافند غیرعامل کشور خاطرنشان کرد: بنابراین، طرح تداوم کارکرد دستگاه‌ها به این معناست که یک دستگاه حتی در صورت آسیب‌دیدن بخشی از زیرساخت‌هایش، نباید به طور کامل از چرخه خدمت خارج شود.
این نگاه در بسیاری از دستگاه‌های کشور پیش‌بینی و تمرین شده بود و جنگ اخیر فرصتی شد تا بخشی از این ظرفیت‌ها در شرایط واقعی مورد استفاده قرار گیرد و میزان آمادگی آنها سنجیده شود. بازسازی سریع فولاد مبارکه توان داخلی کشور را نشان داد سردار جلالی در ادامه با اشاره به ضرورت بازسازی اساسی زیرساخت‌های آسیب‌دیده اظهار داشت: پس از تعمیرات اولیه و بازگرداندن مراکز آسیب‌دیده به چرخه فعالیت، مرحله بعدی، بازسازی اساسی است و تقریباً برای همه مراکزی که مورد اصابت قرار گرفته بودند، این برنامه اجرا شد.
وی افزود: حدود دو سه هفته پیش از یکی از مراکز مهم صنعتی کشور، یعنی کارخانه فولاد مبارکه اصفهان، بازدید کردم. در این بازدید مشاهده کردم که تقریباً همه کوره‌هایی که در جریان حملات مورد اصابت قرار گرفته بودند، توسط کارگران زحمتکش و مهندسان متخصص فولاد مبارکه به مرحله برگشت‌پذیری رسیده‌اند.
رئیس سازمان پدافند غیرعامل کشور ادامه داد: این در حالیست که چند روز بعد از بمباران نیز برای بازدید به آنجا رفته بودیم و وضعیت کاملاً نامطلوبی را مشاهده کردیم. پس از آن، طرح‌ریزی و برنامه‌ریزی لازم با صنعت فولاد انجام شد و کمک‌ها و تدابیری که باید برای بازسازی صورت می‌گرفت، در دستور کار قرار گرفت.
وی تصریح کرد: نتیجه این اقدامات، برگشت‌پذیری بسیار خوب بود. خطوط آسیب‌دیده ترمیم شد و این کار با استفاده از ظرفیت‌های داخلی کشور انجام گرفت.
در آخرین بازدیدی که از مجموعه داشتیم، دیدیم که همکاران و کارکنان مجموعه بسیار خوشحال هستند؛ چون یکی از دلایل مهم این موفقیت، اتکا به دانش و تولید داخلی بود و توانستند بخش‌های آسیب‌دیده را با تکیه بر ظرفیت داخلی اصلاح و تعمیر کنند. سردار جلالی این موضوع را یکی از نقاط قوت کشور دانست و گفت: این بازسازی سریع، در واقع یک اقدام پدافند غیرعاملی است که در حین جنگ انجام می‌شود؛ یعنی پدافند غیرعامل فقط مربوط به اقداماتی نیست که قبل از جنگ انجام می‌دهیم، بلکه بخشی از آن در زمان جنگ و برای حفظ تداوم فعالیت زیرساخت‌ها اجرا می‌شود.
مدیریت مخاطرات زیرساخت‌های پرخطر در جنگ اجرا شد رئیس سازمان پدافند غیرعامل کشور در ادامه به یکی دیگر از محور‌های مهم اقدامات عملیاتی اشاره کرد و گفت: یکی از موضوعاتی که با جدیت پیگیری شد، مدیریت مخاطرات در زیرساخت‌های پرخطر بود. زیرساخت‌های هسته‌ای، شیمیایی، نفتی و گازی، در صورت مورد تهاجم قرار گرفتن می‌توانند مخاطراتی ایجاد کنند و مواد پرخطر موجود در آنها ممکن است برای مردم و محیط پیرامون آسیب ایجاد کند.
سردار جلالی ادامه داد: بنابراین، باید از قبل مشخص می‌کردیم که در صورت حمله به این زیرساخت‌ها، چگونه می‌توان آنها را مدیریت و کنترل کرد تا از انتشار مواد پرخطر و ایجاد آسیب برای مردم و محیط جلوگیری شود. برای این موضوع، دستورالعمل خاصی تنظیم شد و اقدامات لازم برای مدیریت مخاطرات به صورت عملیاتی طراحی و دنبال شد.
وی گفت: نتیجه این اقدامات این بود که تقریباً هیچ موردی نداشتیم که در جریان حملات، مردم به دلیل انتشار مواد شیمیایی آسیب ببینند یا انتشار مواد هسته‌ای موجب آسیب به افراد شود. همچنین در مراکز گازی و پتروشیمی نیز با وجود حملاتی که صورت گرفت، موردی از آسیب گسترده ناشی از انتشار مواد پرخطر نداشتیم.
«طرح شهید صیاد»، مدیریت مخاطرات را در میدان عملیاتی کرد سردار جلالی با اشاره به برنامه عملیاتی مدیریت مخاطرات اظهار داشت: برنامه عملیاتی مدیریت مخاطرات در قالب طرح «شهید صیاد» طراحی، پیاده‌سازی، آموزش و تمرین شد. حتی یک روز قبل از آغاز جنگ، بازدیدی از مجموعه‌های مرتبط داشتم و تمام مسئولان مجتمع‌های شیمیایی، نفتی، گازی و پتروشیمی را جمع کردیم و یک تمرین ستادی با حضور آنها انجام دادیم.
رئیس سازمان پدافند غیرعامل کشور افزود: در این تمرین تلاش شد تکالیف هر مجموعه به صورت دقیق مشخص شود تا همه بدانند در صورت وقوع حادثه چه وظیفه‌ای دارند. در کنار تمرین ستادی، ابزار‌ها و امکانات موجود نیز مورد بازدید و بررسی قرار گرفت تا مشخص شود تجهیزات لازم برای مواجهه با حادثه در اختیار دستگاه‌ها قرار دارد.
وی خاطرنشان کرد: نتیجه این اقدامات آن بود که در زمان جنگ، وقتی حوادث اتفاق افتاد، توانستیم در میدان و روی زمین عملکرد موفقی داشته باشیم و مخاطرات ایجادشده را کنترل کنیم. اینها مجموعه اقداماتی بود که در زمان جنگ و در قالب اقدامات عملیاتی پدافند غیرعامل امکان انجام آنها وجود داشت و ما آنها را از قبل تمرین کرده بودیم.
تدوین برنامه آمادگی در شرایط جنگی برای ۴۶ دستگاه عملیاتی سردار جلالی در ادامه به برنامه‌ریزی برای دستگاه‌های عملیاتی کشور اشاره کرد و گفت: تقریباً همه دستگاه‌هایی که حدود ۴۶ دستگاه عملیاتی هستند و در زمان جنگ باید برنامه پاسخ داشته باشند، برای این شرایط آماده شدند. این دستگاه‌ها باید برای شرایط جنگی برنامه پاسخ، برنامه تعمیرات، برنامه برگشت‌پذیری، برنامه حفظ کارکرد و ادامه فعالیت و همچنین برنامه تأمین و تدارک کارکرد داشته باشند.
رئیس سازمان پدافند غیرعامل ادامه داد: برای هر یک از این دستگاه‌ها باید مشخص باشد که اگر زیرساخت آنها مورد حمله قرار گرفت، چگونه آسیب را برطرف کنند و چگونه خدمات خود را ادامه دهند. پالایشگاه‌ها، نیروگاه‌های برق، تصفیه‌خانه‌های آب، بنادر، پل‌ها، جاده‌ها، فرودگاه‌ها و شرکت‌های هواپیمایی از جمله این زیرساخت‌ها هستند.
وی تصریح کرد: حجم زیادی از زیرساخت‌های کشور در این دسته قرار می‌گیرند و تلاش شد در فاصله میان جنگ ۱۲ روزه تا جنگ رمضان، آموزش‌ها، تمرین‌ها و اقدامات لازم در این زمینه انجام شود. هدف این بود که در شرایط جنگی بتوانیم این زیرساخت‌ها را کنترل کنیم و اجازه ندهیم آسیب به یک نقطه، موجب اختلال گسترده در خدمت‌رسانی شود.
استمرار خدمات نشان داد زیرساخت‌ها تاب‌آوری لازم را دارند سردار جلالی درباره نتایج اجرای این برنامه‌ها اظهار داشت: خروجی این اقدامات نشان می‌دهد که در مجموع موفق بوده‌ایم؛ چون اختلال گسترده‌ای در روند فعالیت و خدمت‌رسانی کشور ایجاد نشد. ممکن بود یک زیرساخت مورد حمله قرار بگیرد و آسیب ببیند، اما نکته مهم این بود که به سرعت تعمیر می‌شد، برگشت‌پذیری داشت و دوباره خدمات خود را به مردم ارائه می‌کرد.
رئیس سازمان پدافند غیرعامل کشور ادامه داد: در واقع، ممکن است مردم همه این اقدامات را نبینند، اما نتیجه آن را در زندگی روزمره خود مشاهده می‌کنند. با وجود همه این مشکلات، اما تلاش دولت و مجموعه دستگاه‌های کشور این بوده که ارائه خدمات به مردم و تامین نیاز‌های ضروری دچار اختلال نشود.
در حوزه امنیت غذایی نیز خوشبختانه تا امروز توانسته‌ایم شرایط را مدیریت کنیم و مشکل اساسی در تأمین امنیت غذایی کشور نداشته‌ایم. اقدامات پدافند غیرعامل در زندگی مردم کمتر دیده می‌شود سردار جلالی تأکید کرد: ما نمی‌توانیم همه جزئیات اقدامات انجام‌شده را بیان کنیم؛ چراکه دشمن نیز از اطلاعات استفاده می‌کند، اما برون‌داد و نتیجه کار برای مردم قابل مشاهده است.
نتیجه را می‌توان در این دید که ارتباطات برقرار است، شبکه برق همچنان فعال است و خدمات زیرساختی ادامه دارد. رئیس سازمان پدافند غیرعامل اظهار داشت: در حوزه گاز نیز با وجود مشکلات و فشار‌هایی که وجود داشت، تاکنون با کمبود جدی مواجه نشده‌ایم و تا امروز توانسته‌ایم شرایط را مدیریت و موارد آسیب‌دیده را ترمیم کنیم.
وی افزود: این موارد نشان می‌دهد مجموعه‌های مختلف کشور در حال کار هستند و اقدامات مبتنی بر ملاحظات پدافند غیرعامل نیز در بسیاری از موارد به صورت پیشگیرانه در لایه‌های زیرساختی و بعضا نامرئی، خود را در نتیجه نهایی نشان می‌دهد. در واقع، وقتی زیرساختی به کار خود ادامه می‌دهد، مردم شاید متوجه حجم اقداماتی که برای حفظ این تداوم انجام شده نشوند، اما همین استمرار خدمت، یکی از مهم‌ترین نتایج اقدامات پدافند غیرعامل است.
الگوی دفاع مردم‌محور از سال ۱۳۹۹ طراحی و ابلاغ شد سردار جلالی در ادامه با اشاره به حضور مردم در جریان جنگ اخیر گفت: از ابتدای پیروزی انقلاب، یکی از نقاط قوت کشور حضور مردم و مشارکت آنها در اداره و دفاع از کشور بوده است. ما نیز در طراحی‌های خود، دو دستورالعمل در حوزه مردم‌محور تهیه کرده‌ایم که هدف آن، نحوه حفاظت، صیانت و اداره امور مردم در شرایط جنگی است.
رئیس سازمان پدافند غیرعامل کشور ادامه داد: این طرح در سال ۱۳۹۹ در کمیته دائمی پدافند غیرعامل تصویب شد و از نظر قانونی نیز ابلاغ شد. بر اساس این طرح، استانداران و فرمانداران و همچنین فرماندهان دفاع نظامی کشور در استان‌ها، مسئولیت هدایت و اجرای این طرح‌ها را بر عهده دارند.
وی تصریح کرد: در این طرح، تقسیم کار به صورت کامل انجام شده و مشخص است که هر دستگاه و هر مسئول چه وظیفه‌ای دارد و در شرایط جنگی باید چه اقدامی انجام دهد. طرح شهید حجازی، حفاظت از مردم را در جنگ عملیاتی کرد سردار جلالی افزود: در آغاز جنگ نیز این طرح در قالب دستورالعمل عملیاتی «شهید حجازی»، قرار گرفت و ابلاغ شد.
در شرایط جنگی تلاش شد دستگاه‌ها وظایف و تکالیف خود را در حوزه حفاظت از مردم به اجرا بگذارند. هدف این بود که مردم در شرایط جنگی تنها به عنوان دریافت‌کننده خدمات دیده نشوند، بلکه ظرفیت آنها برای مدیریت شرایط، کمک به یکدیگر و استمرار زندگی اجتماعی نیز مورد توجه قرار گیرد.
سردار جلالی گفت: تجربه جنگ اخیر نیز نشان داد که مردم در شرایط سخت، ظرفیت بالایی برای همکاری و مشارکت دارند و این ظرفیت باید در برنامه‌های پدافند غیرعامل به شکل سازمان‌یافته‌تر مورد استفاده قرار گیرد. مردم در جنگ اخیر الگوی جدیدی از دفاع غیرنظامی را به نمایش گذاشتند سردار جلالی در ادامه با اشاره به نقش مردم در شرایط جنگی اظهار داشت: دستگاه‌ها باید وظایف خود را در حوزه حفاظت از مردم به نحو احسن انجام دهند، اما ما در حوزه مردم شاهد یک حادثه دیگر نیز بودیم و آن، بعثت و برانگیختگی مردم بود.
وی افزود: وقتی به رفتار مردم در جریان جنگ اخیر فکر می‌کنم و اظهارنظر‌هایی را که از سوی برخی رهبران کشور‌های دیگر مطرح شد، به یاد می‌آورم، می‌بینم که رفتار مردم ایران برای آنها نیز تعجب‌آور بوده است. در بسیاری از کشور‌ها وقتی با تهاجم خارجی مواجه می‌شوند، ممکن است مردم به سمت مهاجم خارجی متمایل شوند یا دست‌کم بی‌طرف بمانند، اما در ایران چنین اتفاقی رخ نداد.
رئیس سازمان پدافند غیرعامل کشور ادامه داد: در ایران، مردم خودجوش وارد میدان شدند و به برکت روح ملکوتی امام شهید، غیرت، قدرت، شجاعت، روحیه دفاع و انقلابی‌گری او، مردم برای دفاع از انقلاب به صورت خودجوش به کف خیابان‌ها آمدند. وی تصریح کرد: مردم ایران در این شرایط، یک الگوی جدید از دفاع غیرنظامی مردمی از نظام را تعریف کردند که نمونه آن را در جای دیگری از دنیا سراغ نداریم.
در دنیا سازمان‌های دفاعی زیادی وجود دارند و یکی از مأموریت‌های آنها دفاع نظامی است و دفاع از غیرنظامیان نیز در جای خود تعریف شده است، اما در اینجا شاهد بودیم که خود غیرنظامیان و مردم وارد میدان شدند و از نظام و کشور دفاع کردند. حضور خودجوش مردم، معادلات دفاعی دشمن را تغییر داد سردار جلالی این رفتار مردم را نوعی حرکت خودجوش اجتماعی در شرایط جنگ دانست و افزود: مردم در این شرایط یک حرکت خودجوش را شکل دادند که توانست دنیا را مبهوت کند و این حضور از روز اول جنگ تا امروز ادامه داشته است.
مردم حضور خود را به عنوان یک پای محکم کار دنبال کردند و نشان دادند که در شرایط تهدید، فقط دریافت‌کننده خدمات و حمایت نیستند، بلکه خودشان نیز می‌توانند یکی از عناصر اصلی دفاع از کشور باشند. رئیس سازمان پدافند غیرعامل با اشاره به اهداف دشمن در جنگ اخیر اظهار داشت: وقتی دشمن هدف براندازی دارد و مرز زمینی با کشور ما ندارد، طبیعتاً یکی از ابزار‌های اصلی آن، مردم هستند.
دشمن تلاش می‌کند از طریق مردم، رسانه و همچنین عواملی مانند امنیت و اقتصاد بر جامعه اثر بگذارد و از درون مردم زمینه براندازی را ایجاد کند. این موضوع جزو برنامه‌هایی بوده که دشمنان ما در طول زمان دنبال کرده‌اند.
خوشبختانه این اقدامات تاکنون کاملاً ناموفق بوده و شکست خورده است و با حضور مردم در صحنه نیز ان‌شاءالله این روند ادامه خواهد داشت. فرهنگ دفاع مقدس به مؤلفه‌ای از قدرت نرم کشور تبدیل شده است سردار جلالی با اشاره به سخنان امام شهید درباره جایگاه فرهنگ دفاع مقدس گفت: اینکه امام شهید فرمودند، ارزش‌ها و فرهنگ دفاع مقدس جزو مؤلفه‌های قدرت نرم ماست، یک واقعیت است و صحنه جنگ امروز این موضوع را به شکل کامل نشان داد.
یکی از بخش‌های عمده پایداری مردم و دفاع یکپارچه آنها از نظام، به میزان اطلاع، آشنایی و اثرگذاری روایت ما از دفاع مقدس بر مردم مربوط می‌شود. رئیس سازمان پدافند غیرعامل کشور خاطرنشان کرد: اگر روایت دفاع مقدس بتواند اثر مثبت خود را بر مردم بگذارد، در شرایط تهدید نیز همین مردم می‌توانند با تکیه بر همان فرهنگ و تجربه، نقش مؤثری در دفاع از کشور ایفا کنند.
تجربه جنگ اخیر نشان داد که فرهنگ دفاع مقدس صرفاً یک موضوع تاریخی نیست، بلکه می‌تواند در شرایط جدید نیز در شکل‌گیری رفتار اجتماعی مردم و تقویت پایداری ملی اثرگذار باشد. هفته پدافند غیرعامل با محور آموزش عمومی برگزار می‌شود سردار جلالی درباره برنامه‌های هفته پدافند غیرعامل ۱۴۰۵ اظهار داشت: از چهارم تا دوازدهم آبان به عنوان هفته پدافند غیرعامل پیش‌بینی شده و هشتم آبان نیز روز صدور فرمان امام شهید برای تشکیل پدافند غیرعامل است و به عنوان روز پدافند غیرعامل نامگذاری شده است.
وی افزود: با توجه به اینکه در شرایط جنگی قرار داریم، تلاش ما این بوده است که در هفته پدافند غیرعامل، تمرکز اصلی را بر آموزش‌های عمومی و ارتقای آمادگی‌های ملی در برابر تهدید قرار دهیم. در برنامه‌هایی که برای این هفته تنظیم می‌کنیم، تلاش داریم مواردی را که مردم باید درباره آنها اطلاع داشته باشند، از طریق برنامه‌های آموزشی، رسانه‌ها و ابزار‌های مختلف به آنها منتقل کنیم.
وی تصریح کرد: همچنین رزمایش‌هایی در قالب آمادگی در برابر تهدیدات و متناسب با هر حوزه پیش‌بینی شده است تا مردم و دستگاه‌ها بدانند در شرایط مختلف تهدید، چه اقداماتی باید انجام دهند. رزمایش‌های تخصصی برای سناریو‌های مختلف تهدید برگزار می‌شود سردار جلالی گفت: پیش‌بینی و برنامه‌ریزی ما این است که در حوزه‌های مختلفی که احتمال می‌دهیم در شرایط جنگی به آنها نیاز داشته باشیم، تمرین و رزمایش داشته باشیم.
تلاش کرده‌ایم این رزمایش‌ها را در قالب سناریو‌های مختلف طراحی کنیم تا هر حوزه، متناسب با نوع تهدید احتمالی، آمادگی لازم را پیدا کند. رئیس سازمان پدافند غیرعامل کشور ادامه داد: در مدارس، برنامه‌هایی برای آمادگی دفاعی در برابر تهدید و نحوه مواجهه با حمله احتمالی به یک مدرسه طراحی و پیگیری می‌شود.
در بیمارستان‌ها نیز امداد و نجات مجروحان و مصدومان در شرایط جنگی تمرین خواهد شد. سردار جلالی افزود: در نظام بانکی و پولی نیز خدمات شبکه اضطراری نظام پولی و بانکی به مردم تمرین می‌شود تا در صورت بروز اختلال، خدمات ضروری مردم متوقف نشود.
هشدار تلفن همراه و پایداری رسانه ملی تمرین می‌شود وی در ادامه گفت: در حوزه اپراتور‌های تلفن همراه نیز موضوع هشدار از طریق موبایل و رسانه تلفن همراه برای مردم و همچنین اطلاع‌رسانی و آموزش عمومی، تمرین و دنبال می‌شود و اقدامات مربوط به آن در حال اجرا است. رئیس سازمان پدافند غیرعامل کشور افزود: در حوزه پایداری رسانه ملی کشور نیز تلاش می‌کنیم این موضوع را در قالب تمرین طراحی و اجرا کنیم تا رسانه ملی بتواند در شرایط تهدید، ارتباط خود را با مردم حفظ کند.
وی خاطرنشان کرد: مجموعه‌ای از رزمایش‌ها در حوزه‌های مختلف از جمله فرودگاه‌ها، پل‌ها، جاده‌ها، بندرها و سامانه های هواپیمایی نیز پیش‌بینی شده است. ان‌شاءالله این رزمایش‌ها در هفته پدافند غیرعامل اجرا خواهد شد تا آمادگی دستگاه‌ها و مردم در برابر تهدیدات مختلف افزایش پیدا کند.
