نابودی یک‌سوم تولید گاز در جنگ زمستان امسال بدون قطعی گاز می‌گذرد؟
مسئولان صنعت نفت نیز اعلام کرده‌اند که تلاش می‌کنند بخش عمده‌ای از ظرفیت ازدست‌رفته تولید گاز را پیش از آغاز زمستان به مدار بازگردانند.
در جریان جنگ تحمیلی سوم در اواخر سال گذشته، چهار پالایشگاه مهم گازی کشور با هدف آسیب‌زدن به زیرساخت‌های حیاتی مورد حمله قرار گرفتند؛ حملاتی که در پی آن حدود ۲۳۰ میلیون مترمکعب از ظرفیت تولید گاز کشور از مدار خارج شد. این میزان، در مقطع وقوع حادثه، معادل حدود یک‌سوم ظرفیت تولید گاز کشور بود و بازگرداندن ظرفیت‌های ازدست‌رفته را به یکی از مهم‌ترین مأموریت‌های صنعت نفت و گاز کشور تبدیل کرد. به دنبال وقوع این حوادث، همه ظرفیت‌های وزارت نفت، شرکت‌های تابعه، پیمانکاران و سازندگان داخلی برای بازسازی و احیای تأسیسات آسیب‌دیده و آماده‌سازی شبکه گاز کشور برای فصل سرد سال به کار گرفته شد.
مسئولان صنعت نفت نیز اعلام کرده‌اند که تلاش می‌کنند بخش عمده‌ای از ظرفیت ازدست‌رفته تولید گاز را پیش از آغاز زمستان به مدار بازگردانند. بر اساس اعلام مسئولان، تاکنون حدود ۱۰۰ میلیون مترمکعب از ظرفیت ازدست‌رفته از مسیرهای مختلف به مدار تولید بازگشته و حدود ۶۰ تا ۷۰ درصد برنامه احیای این ظرفیت محقق شده است. پیش‌بینی می‌شود بخش باقی‌مانده نیز تا مهرماه به شبکه گاز کشور اضافه شود.
سعید توکلی، مدیرعامل شرکت ملی گاز ایران، نیز با اشاره به تبعات حملات صورت‌گرفته و خروج حدود ۲۳۰ میلیون مترمکعب گاز از مدار تولید، اعلام کرده است که بخشی از ظرفیت ازدست‌رفته تا پیش از ورود به فصل زمستان به چرخه تولید بازخواهد گشت. آمادگی شبکه انتقال برای زمستان در کنار تلاش برای بازگرداندن ظرفیت تولید، حفظ پایداری شبکه انتقال و آمادگی کامل تأسیسات برای عبور از دوره اوج مصرف زمستان، از اولویت‌های اصلی شرکت انتقال گاز ایران به شمار می‌رود. این شرکت در میانه زنجیره تولید و مصرف گاز قرار دارد و وظیفه آن انتقال حداکثری گاز تولیدشده از مبادی تولید به مراکز مصرف است؛ بنابراین باید به‌گونه‌ای برنامه‌ریزی شود که هیچ بخشی از گاز تولیدی کشور به‌دلیل محدودیت در شبکه انتقال، امکان رسیدن به مصرف‌کننده را از دست ندهد.
مدیرعامل شرکت انتقال گاز ایران در این زمینه از اجرای برنامه‌های به‌روزرسانی، نوسازی و تعمیرات تأسیسات خبر داده و گفته است اقدامات لازم در حوزه تعمیر و نگهداری انجام شده است. همچنین با توجه به شرایط احتمالی تولید و مصرف در ماه‌های سرد سال، سناریوهای مختلفی برای آرایش شبکه انتقال گاز تدوین شده تا امکان واکنش سریع به تغییرات مصرف و حفظ پایداری شبکه فراهم باشد. شرکت انتقال گاز ایران نقشی در افزایش تولید گاز ندارد، اما موظف است گاز تولیدشده را از مبادی تولید، به‌ویژه جنوب کشور، به مناطق مختلف از جمله شمال، شمال شرق و مرکز منتقل کند.
شبکه خطوط لوله فشار قوی گاز کشور نیز به‌صورت گسترده و مویرگی طراحی شده است تا با تغییر آرایش خطوط و استفاده از ظرفیت‌های موجود، امکان انتقال پایدار و مستمر گاز به مناطق مختلف فراهم شود. تجربه زمستان گذشته نیز نشان داد که مدیریت شبکه انتقال، در کنار تأمین گاز، نقش مهمی در عبور از دوره‌های اوج مصرف دارد. به گفته مدیرعامل شرکت انتقال گاز ایران، در زمستان سال گذشته و با وجود افزایش قابل توجه مصرف در بخش خانگی، ۵۵ تغییر آرایش عملیاتی در نقاط مختلف کشور انجام شد و استقرار شبانه‌روزی نیروهای عملیاتی در مناطق سخت‌گذر، امکان مدیریت شبکه و تأمین گاز مصرف‌کنندگان را فراهم کرد.
با توجه به پیش‌بینی‌ها درباره دشوارتر بودن شرایط زمستان امسال، احتمال افزایش تعداد نقاط عملیاتی و تغییر آرایش‌های شبکه نیز وجود دارد؛ موضوعی که نشان می‌دهد علاوه بر افزایش و احیای ظرفیت تولید، آمادگی شبکه انتقال و بهره‌گیری حداکثری از ظرفیت‌های موجود نیز برای عبور از زمستان اهمیت ویژه‌ای دارد. ذخیره سوخت مایع؛ پشتوانه نیروگاه‌ها در روزهای اوج مصرف از سوی دیگر، با نزدیک شدن به فصل سرد سال و افزایش تقاضای گاز در بخش‌های خانگی و تجاری، ذخیره‌سازی سوخت مایع نیروگاه‌ها به‌عنوان یکی از راهکارهای پشتیبان تأمین انرژی در دستور کار قرار گرفته است. بر اساس آمار رسمی اعلام‌شده، ذخایر گازوئیل نیروگاه‌های کشور به حدود ۳.۲ میلیارد لیتر رسیده است؛ ظرفیتی که می‌تواند در ماه‌های سرد سال و در صورت افزایش تقاضای گاز، به‌عنوان سوخت جایگزین نیروگاه‌ها مورد استفاده قرار گیرد.
گازوئیل در کشور در دو بخش نیروگاهی و غیرنیروگاهی مصرف می‌شود. در بخش نیروگاهی، متوسط مصرف روزانه گازوئیل در نیمه نخست سال حدود ۷ تا ۸ میلیون لیتر برآورد می‌شود. کاهش تقاضا برای این سوخت در ماه‌های گرم، فرصت مناسبی برای اختصاص بخشی از منابع به ذخیره‌سازی و تأمین سوخت نیروگاه‌ها در روزهای اوج مصرف زمستان فراهم می‌کند.
در بخش غیرنیروگاهی نیز صنایع، بخش حمل‌ونقل و کشاورزی سهم قابل توجهی از مصرف گازوئیل را به خود اختصاص داده‌اند و میانگین مصرف این بخش حدود ۸۰ میلیون لیتر در روز اعلام شده است. اختلاف میان میزان تولید و مصرف گازوئیل در فصل گرم سال، امکان ذخیره‌سازی بخشی از سوخت تولیدی را فراهم می‌کند تا در دوره‌های افزایش مصرف گاز، این منابع در اختیار نیروگاه‌ها قرار گیرد و فشار کمتری بر شبکه گاز وارد شود. با وجود این تمهیدات، مسئولان صنعت نفت تأکید دارند که مدیریت مصرف همچنان یکی از مهم‌ترین مؤلفه‌ها برای عبور پایدار از زمستان است.
در واقع، ذخیره سوخت مایع، بازگشت ظرفیت‌های آسیب‌دیده تولید و آمادگی شبکه انتقال، هر سه بخشی از یک زنجیره واحد برای تأمین پایدار انرژی هستند و موفقیت این برنامه‌ها تا حد زیادی به نحوه مصرف در بخش‌های مختلف نیز وابسته است. سعید توکلی- مدیرعامل شرکت ملی گاز ایران-با اشاره به وضعیت تأمین گاز کشور گفته است: در حال حاضر هیچ محدودیت و قطعی گاز در بخش خانگی و تجاری وجود ندارد و در بخش نیروگاهی نیز شرایط تأمین پایدار بوده است. به گفته او، حتی در بخش صنایعی که به‌طور مستقیم با حجم زیادی از مردم در ارتباط هستند، با وجود افزایش مصرف، گاز مورد نیاز تأمین شده است.
وی با تأکید بر نقش مردم در تداوم این شرایط، رعایت الگوی مصرف را مهم‌ترین راهکار برای کمک به مجموعه انرژی کشور دانسته و ابراز امیدواری کرده است که با همکاری مشترکان، پایداری شبکه گاز در فصل سرد نیز حفظ شود. صرفه‌جویی؛ ساده‌ترین راهکار برای کاهش ناترازی در کنار اقدامات فنی و عملیاتی، اصلاح الگوی مصرف می‌تواند بخش مهمی از فشار موجود بر شبکه انرژی کشور را کاهش دهد. اگر بتوان با فرهنگ‌سازی، اطلاع‌رسانی صحیح و ارائه شفاف داده‌ها و واقعیت‌های موجود، جامعه را به کاهش تنها ۱۰ درصد از مصرف انرژی ترغیب کرد، آثار آن در مدیریت ناترازی انرژی و افزایش پایداری شبکه، به‌ویژه در ماه‌های سرد سال، قابل توجه خواهد بود.
تعرفه‌های مصرف گاز نیز در همین راستا می‌تواند به‌عنوان یکی از ابزارهای مدیریت مصرف عمل کند؛ به این معنا که مشترکانی که متناسب با نیاز و الگوی متعارف مصرف می‌کنند، با هزینه‌های اضافی مواجه نخواهند شد، اما مصرف بالاتر از الگو، هزینه بیشتری برای مشترک به همراه خواهد داشت. موضوع دمای ساختمان‌ها نیز یکی از مصادیق مهم مدیریت مصرف است. در بسیاری از کشورهای جهان، دمای ساختمان‌ها در سطحی پایین‌تر از آنچه در کشور ما رایج است تنظیم می‌شود.
در ایران دمای ۲۰ درجه به‌عنوان معیار در نظر گرفته شده است، اما حتی کاهش یک درجه‌ای دمای مصرف در سطح کشور، می‌تواند به میزان قابل توجهی در مصرف گاز صرفه‌جویی ایجاد کند؛ به گفته مسئولان، این میزان صرفه‌جویی می‌تواند معادل تولید یک فاز پارس جنوبی باشد. با توجه به مجموعه اقداماتی که برای احیای ظرفیت‌های تولید، آماده‌سازی تأسیسات، تقویت شبکه انتقال و ذخیره‌سازی سوخت مایع انجام شده، صنعت گاز خود را برای زمستانی با شرایطی کمی متفاوت از سال گذشته آماده می‌کند. با این حال، عبور کم‌هزینه و پایدار از فصل سرد تنها به ظرفیت‌های فنی و عملیاتی وابسته نیست و نحوه مصرف مشترکان نیز بخش مهمی از این معادله را تشکیل می‌دهد.
حملات سال گذشته به ۴ پالایشگاه گازی، ۲۳۰ میلیون مترمکعب از ظرفیت تولید گاز کشور را که معادل یک‌سوم کل تولید بود، از مدار خارج کرد. با نزدیک شدن به فصل سرد سال، تأمین پایدار گاز و آمادگی شبکه برای روزهای اوج مصرف بار دیگر مورد توجه قرار گرفته و صنعت گاز طی ماه‌های گذشته با احیای بخشی از ظرفیت‌های ازدست‌رفته، آماده‌سازی شبکه انتقال و افزایش ذخایر سوخت نیروگاه‌ها، خود را برای عبور پایدار از زمستان آماده کرده است.
