نفت گرفتار سه جنگ/ بررسی دلایل جهش ناگهانی بهای نفت تا ۱۱۰ دلار
قیمت نفت خام برنت در شب جمعه با رشد سه‌درصدی به مرز ۱۱۰ دلار رسید و در روز شنبه این صعود قیمت هرچند کندتر اما تداوم داشت.
جهش یکباره قیمت نفت توجه بسیاری از رسانه‌ها و تحلیلگران را جلب کرد. قیمت نفت خام برنت در شب جمعه با رشد سه‌درصدی به مرز ۱۱۰ دلار رسید و در روز شنبه این صعود قیمت هرچند کندتر اما تداوم داشت.
قیمت نفت شب جمعه به نزدیک ۱۱۰ دلار رسید؛ عددی که به قیمت نفت در زمان اوج جنگ آمریکا و اسرائیل علیه ایران نزدیک است و همین مسئله گمانه‌زنی‌های متعددی را ایجاد کرد که بازار نفت از وقوع جنگ دیگر علیه ایران خبر می‌دهد. اما در بازار نفت چه اتفاقی رخ داد؟
جهش ناگهانی قیمت نفت به گزارش شرق، جهش یکباره قیمت نفت توجه بسیاری از رسانه‌ها و تحلیلگران را جلب کرد. قیمت نفت خام برنت در شب جمعه با رشد سه‌درصدی به مرز ۱۱۰ دلار رسید و در روز شنبه این صعود قیمت هرچند کندتر اما تداوم داشت.
در همین زمینه شبکه CNBC گزارش داد قیمت‌های نفت خام در بازارهای جهانی بار دیگر جهش کرده است. به طوری که نفت خام برنت با رشدی بیش از ۳.۳ درصد به مرز ۱۱۰ دلار در هر بشکه نزدیک شد و نفت خام وست‌تگزاس اینترمدیت نیز با افزایشی بیش از دو درصد به نزدیکی ۹۹ دلار در هر بشکه رسید.
نفت وست‌تگزاس اینترمدیت (WTI) در هفته جاری بیش از ۹ درصد رشد کرده است. همچنین، قیمت نفت برنت بیش از چهار درصد افزایش یافته است.
افزایش یکباره قیمت نفت حتی برخی گمانه‌زنی‌ها درباره ازسرگیری قریب‌الوقوع جنگ آمریکا و اسرائیل علیه ایران را به دنبال داشت اما تحلیلگران جهش قیمت نفت را از زوایای دیگر بررسی کرده‌اند. جهش قیمت نفت درست در شرایطی رخ داده است که گزارش‌های موجود حاکی از به تعادل رسیدن نسبی عرضه و تقاضای نفت در بازار جهان است.
به‌تازگی کپلر گزارش داده است میانگین عبور نفت از تنگه هرمز در هفت روز منتهی به ۱۳ اکتبر روزانه ۱۱ میلیون و ۶۲۰ هزار بشکه بوده است؛ رقمی که نزدیک به ارقام نفت عبوری از تنگه هرمز پیش از جنگ خلیج فارس است و حدود ۶۸ تا ۷۰ درصد آن را شامل می‌شود. از آن سو آژانس بین‌المللی انرژی گزارش داده تقاضا برای نفت کاهشی شده است.
براساس این گزارش تقاضای جهانی نفت در حال ضعیف‌شدن است و در سه‌ماهه چهارم ۲۰۲۶ افت حدود ۲.۵ میلیون بشکه در روز نسبت به سال قبل پیش‌بینی شده است. با تمام این شرایط قیمت نفت به‌طور غیرمنتظره صعودی شده است و تا آستانه بشکه‌ای ۱۱۰ دلار رسیده است.
تحلیلگران عمده علت این موضوع را گسترش نگرانی معامله‌گران نفت می‌دانند. بازار نفت و سه جنگ بازار نفت جهان حالا با سه جنگ مواجه است: جنگ در خلیج فارس که به صورت مستقیم تولیدکنندگان بزرگ نفت منطقه را درگیر کرده است، جنگ روسیه و اوکراین که دامنه حملات آن به زیرساخت‌های انرژی رسیده است و حالا جنگ حوثی‌ها و عربستان که منجر به حملات متعدد به زیرساخت‌های نفت و گاز عربستان شده است.
پیش از وقوع جنگ آمریکا و اسرائیل علیه ایران، قیمت نفت در کانال ۷۰ دلار بود. با وقوع جنگ و انسداد تنگه هرمز بهای نفت تا ۱۱۰ دلار صعود کرد و پس از آن نفت آرام‌آرام عقب نشست به‌طوری که در مقاطعی به کانال ۸۰ دلار برگشت.
این اتفاق به‌ویژه پس از آن رخ داد که گزارش‌های متعدد حاکی از آن بود که میزان عبور نفت از تنگه هرمز به سطوح پیش از جنگ نزدیک شده است. با این حال این وضعیت ادامه نیافت و قیمت نفت ناگهان شب جمعه به زمان حمله آمریکا و اسرائیل به ایران برگشت و این گمانه را ایجاد کرد که دوباره حمله‌ای دیگر به ایران نزدیک است.
با این حال تحلیلگران بازار نفت دلایل متعددی را برای‌خیز دوباره قیمت نفت مطرح می‌کنند که از این میان فقط یک دلیل آن افزایش سطح تنش در خلیج فارس است. این تحلیلگران می‌گویند گرچه سطح عبور نفت از تنگه هرمز به طور قابل توجهی افزایش داشته است، بیشترشدن حملات به نفتکش‌ها و ازبین‌نرفتن ریسک حمله به کشتی‌ها همچنان در تنگه هرمز جدی است.
در همین زمینه تحلیلگران بانک «آی‌ان‌جی» (ING) در یادداشتی نوشتند: تردیدها در خاورمیانه و نگرانی‌ها درباره تداوم جریان نفت از طریق تنگه هرمز، باعث شده است بازار صرفه ریسک (Risk Premium) قابل توجه را در قیمت‌ها لحاظ کند. به گفته تحلیلگران این بانک، برای ایجاد اطمینان بیشتر در بازار درباره تداوم جریان پایدار نفت از تنگه هرمز، دستیابی به نوعی توافق پایان جنگ بین آمریکا و ایران ضروری است.
گذشته از این، افزایش حملات به زیرساخت‌های انرژی عربستان که عمده آن از سوی حوثی‌ها انجام می‌شود، نگرانی‌های گسترده برای معامله‌گران بازار نفت به دنبال داشته است. در روزهای گذشته، گزارش‌های مکرری از حملات حوثی‌ها به تأسیسات نفت و گاز عربستان و فرودگاه‌های این کشور خبری شد.
در روز سه‌شنبه گذشته ساختمان مرکزی آرامکو در ظهران هدف حمله قرار گرفته و طبق گزارش رویترز، بخش‌هایی از ساختمان آسیب گسترده دیده و آتش‌سوزی رخ داده است. با این حال، عملیات نفتی مجتمع ادامه دارد.
این در حالی است که حوثی‌ها تهدید کرده‌اند حملات به فرودگاه‌ها و تأسیسات نفتی عربستان را ادامه خواهند داد. پیش از این، در اواخر شهریور گذشته، وزارت انرژی عربستان خبر داده بود خط لوله شرق به غرب این کشور هدف حمله قرار گرفته و به عنوان «اقدام احتیاطی» تعطیل شده است.
این خط لوله با ظرفیت انتقال روزانه هفت میلیون بشکه نفت، به دنبال بسته‌شدن تنگه هرمز در پی آغاز جنگ آمریکا و ایران، به شاهراه حیاتی صادرات نفت عربستان تبدیل شده است. در گزارش‌های تکمیلی، وزارت خارجه عربستان اعلام کرد پهپادهایی که از خاک عراق به پرواز درآمده بودند، خط لوله شرق به غرب این کشور را هدف قرار دادند.
افزایش حملات به زیرساخت‌های انرژی عربستان در شرایطی است که این کشور یکی از سه تولیدکننده بزرگ نفت جهان است و نقش تعیین‌کننده در بازار نفت دارد. همچنین اینکه جنگ در روسیه و اوکراین به حملات گسترده به زیرساخت‌های انرژی و پالایشگاه‌های روسیه رسیده و روسیه را به عنوان یکی دیگر از سه تولیدکننده بزرگ نفت جهان درگیر جنگ کرده است.
اوکراین روز پنجشنبه گذشته به یک پالایشگاه نفت در روسیه حمله کرد. این اقدام پس از آن صورت گرفت که ولودیمیر زلنسکی، رئیس‌جمهور اوکراین، اعلام کرد: کی‌یف دیگر به آتش‌بسِ مربوط به تأسیسات انرژی که پیش‌تر توسط دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا مطرح شده بود، پایبند نیست.
زلنسکی همچنین از تمایل ترامپ برای دستیابی به توافق با مسکو انتقاد کرد. دو منبع آگاه در صنعت نفت به خبرگزاری رویترز گفتند پالایشگاه نفت «ریازان» روسیه در پی حمله پهپادی به این منطقه در روز پنجشنبه، فعالیت یکی از واحدهای اصلی تقطیر نفت خام خود را متوقف کرده است.
دنیس کیسلر، معاون ارشد بخش معاملات در شرکت «بی‌اوکی فایننشال» (BOK Financial) گفت: «درگیری‌ها در خاورمیانه همچنان ادامه دارد و به نظر می‌رسد تردیدهایی وجود دارد که روسیه واقعا چه مقدار سوخت گازوئیل می‌تواند به بازارها عرضه کند. این دو عامل باعث شده‌اند معامله‌گران همچنان در موقعیت خرید باقی بمانند».
ذخایر نفت آب رفت نکته مهم دیگر کاهش قابل توجه سطح ذخایر استراتژیک نفت است که کشورها را به ذخیره‌سازی نفت ترغیب کرده و در نتیجه تقاضا را برای نفت افزایش داده است. آژانس بین‌المللی انرژی اوایل هفته گذشته، پس از مشورت با کشورهای عضو گروه هفت، اعلام کرد ۱۰۰ میلیون بشکه دیگر از ذخایر گازوئیل، بنزین و نفت خام را آزاد خواهد کرد اما نگرانی جدی برای این ماجرا کاهش سریع ذخایر استراتژیک است.
زمانی که دولت آمریکا آزادسازی نفت از «ذخایر استراتژیک نفت» (SPR) را آغاز کرد، سیل گزارش‌ها به نقل از کارشناسان منتشر شد و کارشناسان هشدار می‌دادند سطح نفت در این ذخایر پیش از آن هم به حد نگران‌کننده‌ای پایین آمده و هرگونه برداشت بیشتر، پرخطر خواهد بود. در آغاز اکتبر، پس از آخرین مرحله آزادسازی که شامل بیش از ۹ میلیون بشکه بود، حجم نفت موجود در ذخایر استراتژیک آمریکا به ۳۳۱.۲ میلیون بشکه رسید که پایین‌ترین رقم از سال ۱۹۸۳ تاکنون محسوب می‌شود.
این آزادسازی‌ها بخشی از برنامه ۱۷۲ میلیون بشکه‌ای است که آمریکا اوایل سال جاری متعهد به اجرای آن شده بود. مشکل اینجاست که رقم ۳۳۱.۲ میلیون بشکه به آنچه کارشناسان «حداقل عملیاتی» برای سیستم ذخیره‌سازی می‌دانند؛ یعنی بین ۲۵۰ تا ۳۰۰ میلیون بشکه، بسیار نزدیک است.
اجازه‌دادن به کاهش سطح نفت تا نزدیکی «حداقل عملیاتی»، خطرناک است، زیرا این وضعیت بر زیرساخت‌های ذخیره‌سازی تأثیر منفی می‌گذارد. برای جلوگیری از این پیامد و البته برای حفظ توانایی پاسخ‌گویی به هرگونه کمبود عرضه در آینده باید ذخایر دوباره پر شوند.
با این حال، ذخایر استراتژیک نفت آمریکا تنها ذخایری نیست که به حداقل سطح خود نزدیک می‌شود؛ ذخایر جهانی نیز رو به کاهش هستند. براساس آخرین گزارش ماهانه نفت آژانس بین‌المللی انرژی که مربوط به سپتامبر است، ذخایر جهانی نفت در ماه آگوست ۹۵ میلیون بشکه کاهش یافت.
به این ترتیب، مجموع برداشت‌ها از ماه فوریه به ۵۰۷ میلیون بشکه رسید که معادل ۲.۸ میلیون بشکه در روز است. مجموع این عوامل باعث شده است نگرانی معامله‌گران برای بازار نفت بالا بگیرد و قیمت نفت به سطح شروع جنگ آمریکا و اسرائیل علیه ایران نزدیک شود.