روایت تسنیم از بازگشت زندگی به شهر خوابگاهی ایران/ مهستان جان گرفت
شهر مهستان در استان البرز پس از سال‌ها رکود و ماندگاری به عنوان شهر خوابگاهی، با فعال شدن پروژه‌های عمرانی، ساخت مسکن و توسعه خدمات شهری در مسیر بازگشت زندگی قرار گرفته است.
مهستان، که سال‌ها یک «شهر خوابگاهی» بود، حالا نشانه‌های بازگشت زندگی را به خود می‌بیند. به گزارش خبرگزاری تسنیم از مهستان، صدای کارگاه‌های ساختمانی دوباره در بخش‌هایی از مهستان شنیده می‌شود؛ صدایی که سال‌ها در میان سازه‌های نیمه‌تمام، بلوک‌های خاموش و پروژه‌هایی که زمان در آنها متوقف شده بود، کمتر به گوش می‌رسید.
اینجا مهستان است؛ شهری در استان البرز، در مسیر ارتباطی کرج ـ قزوین و در فاصله حدود 65 کیلومتری تهران؛ شهری که قرار بود مقصدی برای زندگی باشد، اما بخشی از تصویر آن برای سال‌ها با پروژه‌های نیمه‌تمام و واحدهایی گره خورد که موعد تحویلشان بارها به آینده موکول شد. حالا اما در گوشه‌وکنار شهر، جرثقیل‌ها، کارگران و ماشین‌آلات عمرانی دوباره به میدان آمده‌اند.
برخی پروژه‌های قدیمی احیا شده‌اند، برخی واحدها به روزهای پایانی ساخت رسیده‌اند و همزمان طرح‌هایی برای ایجاد فضای عمومی، اشتغال و خدمات شهری در حال شکل‌گیری است. در جریان بازدید شهرام ملکی، معاون وزیر راه و شهرسازی و مدیرعامل شرکت عمران شهرهای جدید، از مجموعه‌ای از این پروژه‌ها، تصویری متفاوت از مهستان پیش روی خبرنگاران قرار گرفت؛ تصویری که در آن مسئله دیگر فقط «ساخت مسکن» نیست، بلکه تلاش برای تبدیل مجموعه‌ای از بلوک‌های مسکونی به شهری است که در آن سکونت، اشتغال، خدمات و زندگی اجتماعی در کنار یکدیگر شکل بگیرد.
140 خانه در آستانه تحویل؛ پایان انتظار در سایت بهراد؟ نخستین مقصد، سایت بهراد است؛ پروژه‌ای 580 واحدی که بخشی از آن اکنون به مراحل پایانی ساخت رسیده است.در فاز نخست، 140 واحد از نظر عملیات ساختمانی تکمیل شده و اکنون نصب انشعابات آب، فاضلاب و برق در حال انجام است.
پس از راه‌اندازی انشعابات، آسانسورها باید آزمایش نهایی شوند و با صدور دفترچه اقساط و انجام هماهنگی‌های بانکی، واحدها آماده واگذاری خواهند شد. بر اساس اعلام مسئولان، آورده متقاضی برای واحد مسکونی، مشاعات و انباری اختصاصی یک میلیارد و 250 میلیون تومان تعیین شده است.
در این میان، شرکت عمران شهرهای جدید بیش از 500 میلیون تومان به ازای هر واحد از منابع داخلی خود اختصاص داده و هزینه‌های زیرسازی و محوطه‌سازی را نیز تقبل کرده است.به این ترتیب، بخشی از فشار مالی متقاضیان کاهش یافته و آورده آنان حدود 650 میلیون تومان کمتر شده است. اکنون اما سؤال اصلی این است که این واحدها چه زمانی از «پروژه در حال تکمیل» به «خانه قابل سکونت» تبدیل می‌شوند و چه زمانی کلید آنها به دست متقاضیانی خواهد رسید که سال‌ها چشم‌انتظار تحویل واحد خود بوده‌اند؟
مهستان فقط خانه نمی‌خواهد؛ شهر هم می‌خواهد اگر مسئله مسکن در مهستان را فقط با تعداد واحدهای ساخته‌شده بسنجیم، بخش مهمی از داستان این شهر دیده نمی‌شود.شهر فقط با دیوار و سقف ساخته نمی‌شود؛ ساکن یک شهر جدید به خیابان، فضای سبز، محل خرید، ورزش، تفریح، آموزش، اشتغال و فضایی برای حضور اجتماعی نیاز دارد. شاید به همین دلیل است که در برنامه‌های جدید مهستان، پروژه‌هایی فراتر از ساخت واحد مسکونی نیز در حال تعریف است.یکی از این پروژه‌ها، پیاده‌راهی به طول 460 متر است که از خیابان میعاد تا خیابان کانال سنگی امتداد پیدا می‌کند.
قرار است در این محور، واحدهای تجاری و فرهنگی، فضای سبز، زمین بازی، محل نشستن و یک پلازای روباز ایجاد شود؛ فضایی که بتواند علاوه بر عبور و مرور، محلی برای حضور و تعامل شهروندان باشد.در ضلع غربی این مسیر نیز یک رینگ دوچرخه‌سواری پیش‌بینی شده که طبق طرح، تقاطعی با خیابان‌ها نخواهد داشت. شهرام ملکی، مدیرعامل شرکت عمران شهرهای جدید، هدف از اجرای این پروژه را ارتقای کیفیت اسکان عنوان کرده است؛ رویکردی که بر اساس آن، ساکنان نباید برای خرید، ورزش، تفریح و حتی بخشی از نیازهای اجتماعی خود دائماً مجبور به ترک شهر شوند.
طبق برنامه اعلام‌شده، عملیات ساختمانی بخش تجاری و فرهنگی این محور در سال جاری آغاز می‌شود و پس از آن، فضاسازی و محوطه‌سازی انجام خواهد شد.این یعنی مهستان در حال آزمودن یک مسیر تازه است؛ مسیری که می‌خواهد از «شهر محل خواب» عبور کند و به «شهر محل زندگی» برسد. مدرسه‌ای که کارخانه نوآوری شد در میان پروژه‌های مورد بازدید، ساختمانی سه‌طبقه قرار دارد که سرنوشت آن شاید نمونه‌ای از تغییر نگاه به زیرساخت‌های شهری باشد.این ساختمان ابتدا برای مدرسه آماده شده بود، اما به بهره‌برداری نرسید.
حالا همان فضا در قالب کارخانه نوآوری شهر جدید مهستان، در اختیار فعالان صنایع دستی قرار گرفته است. سنگ‌تراشی، حصیربافی، گلیم، سرامیک و دیگر رشته‌ها در این مجموعه فعال هستند؛ هنرمندانی که قرار است در کنار تولید، امکان آموزش و عرضه محصولات خود را نیز داشته باشند.
هدف فقط تولید یک محصول نیست؛ قرار است مهارت‌های مختلف کنار یکدیگر قرار بگیرند و زمینه برای تولید محصولات جدید و شکل‌گیری کسب‌وکارهای محلی فراهم شود.این بخش از ماجرا شاید به اندازه ساخت یک بلوک مسکونی دیده نشود، اما برای آینده شهر اهمیت زیادی دارد. چراکه یکی از مشکلات شهرهای جدید، وابستگی شدید ساکنان به شهرهای مادر برای کار و درآمد است.
اگر مهستان قرار است جمعیتی پایدار داشته باشد، باید بخشی از فرصت‌های اقتصادی نیز در داخل شهر شکل بگیرد. سازه‌هایی که دوباره به زندگی برگشتند در ایستگاه بعدی، هسا 2 و هسا 3 قرار دارند؛ پروژه‌هایی که نامشان با سال‌های مسکن مهر و انتظار برای تکمیل گره خورده است.سازه‌هایی که مدت‌ها نیمه‌تمام باقی مانده بودند، اکنون بار دیگر به کارگاه ساختمانی تبدیل شده‌اند.
اما بازگشت به این پروژه‌ها به معنای ادامه ساده عملیات گذشته نبوده است. پیش از آغاز دوباره کار، سازه‌ها توسط مهندسان مشاور صاحب صلاحیت مورد بررسی قرار گرفته و آزمایش‌هایی از جمله مغزه‌گیری و بررسی کشش میلگرد انجام شده است.
پس از بررسی‌های فنی، نقشه مقاوم‌سازی تهیه و عملیات تقویت فونداسیون‌ها و دیوارهای برشی انجام شده است.در یکی از بلوک‌ها، کاشت میلگرد و اجرای شبکه جدید برای تقویت دیوارهای برشی در حال انجام است و همزمان عملیات دیوارچینی، تأسیسات و گچ و خاک ادامه دارد. پروژه 124 واحدی نیز از ابتدای سال وارد مرحله اجرایی شده و طبق برنامه قرار است در سال 1406 به بهره‌برداری برسد.اینجا یک تفاوت مهم با گذشته دیده می‌شود؛ سازه‌های نیمه‌تمام دیگر فقط بخشی از سیمای شهر نیستند، بلکه قرار است دوباره به پروژه‌های فعال تبدیل شوند.
5500 واحدی که قرار است مهستان را تکان دهد اما شاید مهم‌ترین عدد این بازدید، عدد 5500 باشد؛ تعداد واحدهایی که تکمیل آنها می‌تواند بخش قابل توجهی از پروژه‌های سال‌های گذشته مهستان را از بن‌بست خارج کند. مصطفی رضایی، مدیرعامل شرکت عمران شهر جدید مهستان، می‌گوید در این شهر 18 پروژه با ظرفیت 4350 واحد و همچنین یک هزار و 192 واحد مربوط به جاماندگان مسکن مهر وجود دارد که در قالب نهضت ملی مسکن دوباره احیا و وارد چرخه ساخت‌وساز شده‌اند.
در مجموع، نزدیک به 5500 واحد در این مجموعه قرار می‌گیرد؛ واحدهایی که بخش قابل توجهی از سازه‌های نیمه‌تمام آنها سال‌ها در محدوده بلوار رسول اکرم باقی مانده بود.اکنون 7 پیمانکار در این سایت‌ها مشغول فعالیت هستند. مزیت این پروژه‌ها آن است که برخلاف پروژه‌های کاملاً جدید، بخشی از سازه‌ها و زیرساخت‌های قبلی وجود دارد و می‌توان عملیات تکمیل را بدون آغاز از نقطه صفر دنبال کرد.
بر اساس برآورد ارائه‌شده، تکمیل این تعداد واحد می‌تواند حدود 11 هزار میلیارد تومان سرمایه را دوباره وارد اقتصاد شهر کند؛ رقمی که فقط یک عدد عمرانی نیست و می‌تواند بر اشتغال، فعالیت پیمانکاران، صنایع وابسته، خدمات شهری و بازار مسکن منطقه نیز اثر بگذارد. طبق برنامه اعلام‌شده، بخشی از این پروژه‌ها طی حدود 30 ماه آینده به بهره‌برداری می‌رسد و آغاز واگذاری تدریجی واحدهای تکمیل‌شده نیز از سال 1407 پیش‌بینی شده است.
مهستان امروز در نقطه‌ای ایستاده که دو تصویر همزمان در آن دیده می‌شود.از یک طرف، هنوز سازه‌هایی وجود دارند که یادگار سال‌های توقف پروژه‌های مسکن هستند؛ بلوک‌هایی که برای آنها هزینه شده اما سال‌ها به مقصد نهایی یعنی سکونت مردم نرسیده‌اند.از طرف دیگر، کارگاه‌هایی دوباره فعال شده‌اند؛ پروژه‌هایی که یکی پس از دیگری در حال بازگشت به چرخه اجرا هستند. اما حتی اگر تمام 5500 واحد ساخته و تحویل داده شوند، یک سؤال مهم‌تر باقی خواهد ماند: آیا مهستان می‌تواند جمعیتی را که در آن ساکن می‌شوند، در خودش نگه دارد؟پاسخ این سؤال فقط در تعداد واحدهای مسکونی نیست.اگر ساکن مهستان برای کار، خرید، تفریح، آموزش یا دریافت خدمات اصلی هر روز مجبور باشد به کرج یا دیگر شهرهای اطراف سفر کند، این شهر همچنان بخشی از کارکرد یک شهر خوابگاهی را با خود خواهد داشت.
به همین دلیل، پروژه پیاده‌راه، کارخانه نوآوری، فضاهای فرهنگی و تجاری و دیگر خدمات شهری، در کنار پروژه‌های مسکن اهمیت پیدا می‌کنند.مهستان برای پوست‌اندازی واقعی، فقط به ساخت بلوک‌های بیشتر نیاز ندارد؛ به اقتصاد شهری، فضای عمومی، خدمات پایدار و فرصت‌های شغلی نیاز دارد. از شهر خوابگاهی تا شهری برای زندگی در سایت بهراد، 140 واحد به مرحله پایانی نزدیک شده‌اند.در هسا 2 و هسا 3، سازه‌های نیمه‌تمام دوباره جان گرفته‌اند.در بخشی دیگر، قرار است یک پیاده‌راه 460 متری فضای عمومی تازه‌ای برای شهر ایجاد کند.و در کارخانه نوآوری، قرار است تولید و اشتغال بخشی از زندگی روزمره ساکنان شود.همه اینها اگر در کنار یکدیگر و طبق برنامه پیش بروند، می‌توانند یک تغییر مهم در مسیر مهستان ایجاد کنند؛ تغییری از «ساخت مسکن» به «ساخت شهر».
با این حال، تجربه سال‌های گذشته نشان داده است که فاصله میان وعده و تحویل، میان ساخت و بهره‌برداری و میان سکونت و زندگی شهری، فاصله‌ای جدی است.مهستان امروز بیش از هر چیز به تداوم همین مسیر نیاز دارد؛ اینکه پروژه‌ها دوباره متوقف نشوند، زمان‌بندی‌ها روی کاغذ باقی نماند و واحدهای ساخته‌شده واقعاً به خانه و زیرساخت‌های ایجادشده واقعاً به خدمات تبدیل شوند. اگر این اتفاق بیفتد، صدای کارگاه‌های امروز می‌تواند مقدمه شکل‌گیری شهری باشد که دیگر فقط محلی برای خوابیدن نیست؛ شهری که مردم در آن خانه دارند، کار می‌کنند، خرید می‌کنند، فراغت دارند و زندگی می‌کنند.مهستان در حال پوست‌اندازی است؛ اما آزمون اصلی زمانی آغاز می‌شود که آخرین آجرها روی بلوک‌ها گذاشته شوند و این سؤال مطرح شود: آیا اینجا فقط خانه ساخته‌ایم یا واقعاً شهر ساخته‌ایم؟