رئیس کل دادگستری فارس: ضرورت عبور قوه قضائیه از رویکردهای واکنشی
رئیس کل دادگستری فارس گفت: پیشگیری واکنشی زمانی آغاز می‌شود که حادثه رخ داده، پرونده تشکیل شده، شاکی و متهم در برابر یکدیگر قرار گرفته‌اند و جامعه هزینه جرم را پرداخته است؛
حجت‌لاسلام سید صدرالله رجایی‌نسب، رئیس کل دادگستری فارس در آئین افتتاح همایش معاونان اجتماعی و پیشگیری از وقوع جرم دادگستری‌های سراسر کشور با عنوان "از پیشگیری واکنشی تا حکمرانی پیش‌نگر" که در شیراز برگزار شد، ضمن قدردانی از حضور مسئولان قضایی کشور در این همایش، اظهار کرد: انتخاب شهر شیراز و حرم سوم اهل بیت (ع) برای برگزاری این همایش را به فال نیک می‌گیریم و امیدواریم خروجی این نشست در مدت یک تا دو روز، آن چیزی باشد که مورد نظر معاون اجتماعی و پیشگیری از وقوع جرم قوه قضاییه است. وی با اشاره به عنوان این همایش، آن را نشانه آغاز حرکتی جدید در حوزه پیشگیری از وقوع جرم دانست و افزود: از عنوان این همایش مشخص است که حرکت جدیدی در حوزه پیشگیری از وقوع جرم آغاز شده است.
امیدوارم خروجی این همایش، گذار از پیشگیری واکنشی به حکمرانی پیش‌نگر باشد. اگر این اتفاق رقم بخورد، گام مهم، مؤثر و بلندی در قوه قضاییه در حوزه پیشگیری برداشته شده است.
رجایی‌نسب ادامه داد: پیشگیری واکنشی پس از شکل‌گیری خطر وارد عمل می‌شود و تاکنون بخش قابل توجهی از رویه‌ها بر همین اساس بوده است، اما حکمرانی پیش‌نگر پیش از آنکه خطر به آسیب و آسیب به جرم تبدیل شود، آن را می‌بیند، می‌سنجد و مدیریت می‌کند. وی تصریح کرد: موضوع سخن امروز، گذار از پیشگیری واکنشی به حکمرانی پیش‌نگر است؛ گذاری که صرفاً تغییر در واژگان اداری نیست، بلکه تغییر در منطق حکمرانی، شیوه تصمیم‌گیری و کیفیت مسئولیت‌پذیری ماست.
رئیس کل دادگستری فارس گفت: پیشگیری واکنشی زمانی آغاز می‌شود که حادثه رخ داده، پرونده تشکیل شده، شاکی و متهم در برابر یکدیگر قرار گرفته‌اند و جامعه هزینه جرم را پرداخته است؛ اما حکمرانی پیش‌نگر از نقطه‌ای پیش‌تر آغاز می‌شود؛ از زمانی که نشانه‌های خطر پدیدار شده، حقوق مردم در معرض تهدید قرار گرفته و هنوز فرصت اصلاح، بدون تحمیل هزینه‌های سنگین، وجود دارد. پیشگیری، فقط وظیفه قوه قضائیه نیست رجایی‌نسب با اشاره به بند پنجم اصل 156 قانون اساسی اظهار کرد: قوه قضاییه وظیفه پیشگیری از وقوع جرم و اصلاح مجرمان را بر عهده دارد، اما این مسئولیت به رسیدگی پس از وقوع جرم محدود نمی‌شود؛ بلکه از ما می‌خواهد با شناخت علل، اصلاح رویه‌ها، صیانت از حقوق عامه و مطالبه‌گری از دستگاه‌های مسئول، از ایجاد زمینه‌های جرم جلوگیری کنیم.
وی افزود: پیشگیری به معنای تصدی‌گری همه امور اجتماعی نیست، بلکه به معنای معماری همکاری و هماهنگی است. جرم معمولاً محصول عملکرد یا ترک فعل یک دستگاه به تنهایی نیست؛ گاهی قانون نامناسب، گاهی فرایند اداری پیچیده، گاهی فقر و بیکاری، گاهی ضعف نظارت و گاهی گسست میان خانواده و مدرسه در کنار یکدیگر زمینه وقوع جرم را ایجاد می‌کنند.
رئیس کل دادگستری فارس تأکید کرد: معاونت‌های اجتماعی و پیشگیری باید از اجرای برنامه‌های پراکنده به سمت مدیریت شبکه‌ای خطر حرکت کنند؛ به این معنا که هر آسیب، متولی، زمان‌بندی، شاخص و نتیجه قابل سنجش مشخص داشته باشد. سه ویژگی حکمرانی پیش‌نگر رجایی‌نسب حکمرانی پیش‌نگر را دارای سه ویژگی اساسی دانست و گفت: نخست، «دیدن پیش از وقوع» است؛ باید از داده‌های قضایی، گزارش‌های مردمی، نظارت میدانی، اطلاعات دستگاه‌های اجرایی و تحلیل‌های اجتماعی برای شناسایی نقاط پرخطر استفاده کنیم.
وی ادامه داد: آمار پرونده‌ها فقط گزارش گذشته نیست؛ اگر درست تحلیل شود، نقشه آینده را نیز به ما نشان خواهد داد. رئیس کل دادگستری فارس دومین ویژگی را «اقدام پیش از بحران» عنوان کرد و گفت: گزارش آسیب زمانی ارزشمند است که به تصمیم عملی منتهی شود.
هر گزارش باید به این پرسش‌ها پاسخ دهد که خطر چیست، متولی آن چه کسی است، مهلت اقدام چه زمانی است و در صورت انجام نشدن اقدام، چه مقام یا دستگاهی باید پاسخگو باشد. وی سومین ویژگی را «سنجش نتیجه» دانست و عنوان کرد: موقعیت پیشگیری با تعداد جلسات، مکاتبات و تفاهم‌نامه‌ها سنجیده نمی‌شود، هرچند این اقدامات لازم هستند؛ بلکه معیار اصلی باید کاهش تکرار آسیب، کاهش ورودی پرونده‌ها، افزایش رضایت مردم و اصلاح فرایند‌های تولیدکننده جرم باشد.
مردم، شریک حکمرانی پیش‌نگر هستند رجایی‌نسب با بیان اینکه برنامه‌های پیشگیرانه باید مستمر، هدفمند و مبتنی بر آسیب‌شناسی دقیق باشند، گفت: مسائل کوچک اگر به‌موقع مدیریت نشوند، به بحران و سپس به جرم تبدیل می‌شوند. وی افزود: مردم صرفاً مخاطب برنامه‌های پیشگیری نیستند، بلکه شریک حکمرانی پیش‌نگر هستند.
مسجد، مدرسه، خانواده، دانشگاه، رسانه، نهاد‌های مدنی، شورا‌های محلی و گروه‌های تخصصی، چشم‌های اجتماعی نظام پیشگیری هستند. رئیس کل دادگستری فارس تصریح کرد: هرچه اعتماد عمومی بیشتر باشد، گزارش‌دهی زودتر، همکاری‌ها مؤثرتر و هزینه مداخله کمتر خواهد بود.
پژوهش‌های اجتماعی نیز بر نقش خانواده، مدرسه و رسانه در جامعه‌پذیری، قانون‌پذیری و حمایت از افراد در معرض خطر تأکید دارند. اگر پیش از وقوع خطر اقدام کنیم، آینده جامعه را مدیریت کرده‌ایم رجایی‌نسب با طرح چند پرسش برای مسئولان حوزه پیشگیری گفت: از امروز باید در قوه قضاییه و در حوزه پیشگیری از خود بپرسیم در استان ما چه مسائلی و چه اتفاقاتی قابل پیش‌بینی است؟
نخستین نشانه‌های آن چیست؟ کدام دستگاه باید پیش از وقوع جرم مداخله کند؟
سهم ما در مطالبه‌گری چیست؟ و نتیجه اقدام را با چه شاخصی خواهیم سنجید؟
وی خاطرنشان کرد: اگر فقط پس از وقوع جرم وارد شویم، پرونده را مدیریت کرده‌ایم؛ اما اگر پیش از وقوع خطر اقدام کنیم، آینده جامعه را مدیریت کرده‌ایم. رئیس کل دادگستری فارس گفت: رسالت ما این نیست که صرفاً تعداد بیشتری از آسیب‌ها را ثبت کنیم، بلکه رسالت اصلی این است که تعداد کمتری از آسیب‌ها به جرم تبدیل شوند.
وی افزود: این همان معنای واقعی تحول از پیشگیری واکنشی به حکمرانی پیش‌نگر است؛ یعنی خطر را پیش از آنکه مردم هزینه آن را بپردازند ببینیم، پیش از شکل‌گیری جرم اقدام کنیم و پیش از آنکه حقی نقض شود، از آن صیانت کنیم. پیشگیری موفق، پرونده‌ای است که هرگز تشکیل نشود رجایی‌نسب با تأکید بر ضرورت تقویت رویکرد پیش‌نگر در دستگاه قضایی گفت: پیشگیری موفق پرونده‌ای نیست که خوب رسیدگی شده باشد؛ آسیبی است که اساساً مجال تبدیل شدن به پرونده را پیدا نکرده باشد.
وی بیان کرد: عدالت فقط واکنش به ظلم واقع‌شده نیست؛ عدالت، جلوگیری از شکل‌گیری زمینه ظلم نیز هست. حکمرانی پیش‌نگر یعنی تبدیل داده به بینش، بینش به اقدام و اقدام به اعتماد عمومی.
رئیس کل دادگستری فارس ابراز امیدواری کرد با رویکرد جدید معاونت اجتماعی و پیشگیری از وقوع جرم قوه قضائیه و همراهی معاونان اجتماعی و پیشگیری استان‌های کشور، شاهد تحول و تعالی بیشتر در حوزه پیشگیری از وقوع جرم و حرکت به سمت حکمرانی پیش‌نگر در قوه قضائیه باشیم. انتهای پیام/424/