کندوی زنبور عسل یک سیستم‌ ایمنی زنده است

دانشمندان «دانشگاه سیدنی»(USYD) دریافته‌اند کندوهای زنبور عسل مانند سیستم‌های ایمنی زنده هستند که به محافظت از جمعیت زنبورها، فرزندان و منابع غذایی آنها در برابر بیماری کمک می‌کنند. این یافته‌ها بر لزوم محافظت از زیستگاه زنبورها برای تضمین سلامت آنها تأکید می‌کنند.

به نقل از فیز، هر یک از اجزای کندو از موم، عسل و گرده گرفته تا ماده‌ چسبناک بره‌موم که زنبورها از گیاهان جمع می‌کنند، به ‌شکلی راهبردی در بخش‌های گوناگون کندو تعبیه شده‌اند. موقعیت قرارگیری این مواد کندو در کنار ویژگی‌های منحصربه‌فرد ضدمیکروبی و شیمیایی آنها به دفع بیماری‌ها و تقویت قارچ‌ها و باکتری‌های سودمند کمک می‌کند.

این امر شبیه به نحوه عملکرد دستگاه ایمنی بدن انسان است که به مدیریت میکروب‌های مفید و مضر در بدن ما کمک می‌کند، اما یک نکته در این میان وجود دارد. پژوهشگران دریافتند که دفاع‌های طبیعی کندو به‌ شدت به محیط پیرامون وابسته هستند و همچون آینه‌ای به سوی اکوسیستم عمل می‌کنند.

زنبورهای عسل تنها زمانی می‌توانند سیستم‌های دفاعی نیرومندی برای کندو ایجاد کنند که منابع باکیفیتی را برای تهیه مصالح ساخت‌وساز در اختیار داشته باشند. در این پژوهش، کندوهای زنبور عسل که در نزدیکی بوته‌زارهای بومی یا زمین‌های کشاورزی قرار داشتند، دفاع شیمیایی به مراتب متفاوتی نشان دادند که نشان‌دهنده تأثیر نادیده اکوسیستم‌ها بر ظرفیت کندو برای دفع بیماری است.

دکتر «کنیا فرناندز»(Kenya Fernandes)، پژوهشگر ارشد این پروژه گفت: کندوها نه تنها خانه زنبورها هستند، بلکه به عنوان محل کار، رستوران و بیمارستان آنها نیز عمل می‌کنند و اکنون می‌توانیم سیستم ایمنی بدن را نیز به این فهرست اضافه کنیم. ما می‌دانیم که عسل، موم و بره‌موم به طور مستقل دارای خواص ضد میکروبی هستند، اما چیزی که باعث تعجب شد، این بود که نحوه قرار دادن این مواد در کندو تصادفی نبود؛ بلکه سازماندهی شده بود.

خواص ضد میکروبی کندو برای محافظت از تخم‌ها و لاروها و همچنین گرده تخمیر شده‌ای که زنبورها مصرف می‌کنند، با هم کار می‌کردند. پژوهشگران در این پروژه، نمونه‌های عسل، گرده، موم و بره‌موم را از ۲۴ کندوی زنبور عسل در پنج زنبورستان واقع در «کالج توکال»(Tocal College)، «نیو ساوث ولز»(New South Wales) جمع‌آوری کردند و خواص ضد میکروبی و شیمیایی آنها را مورد بررسی قرار دادند.

همچنین، آنها از زنبورها نمونه‌برداری کردند تا جوامع میکروبی ساکن در روده آنها و خواص ضد میکروبی ترشحات و بافت‌های بدنشان را بررسی کنند. کندوی زنبور عسل از شانه‌های ساخته‌شده از موم تشکیل شده است که نقش واحدهای ذخیره‌سازی را ایفا می‌کنند.

سیستم ایمنی طبیعی کندو به صورت لایه‌لایه سازمان‌دهی شده است تا از تخم‌ها و لاروهای موجود در مرکز کندو محافظت کند. نواحی کندو که در معرض محیط بیرون قرار داشتند، قوی‌ترین دفاع طبیعی را داشتند.

مشخص شد عسل این کندوها و بره‌موم که توسط زنبورها برای بستن شکاف‌ها و ترک‌ها استفاده می‌شود، قوی‌ترین توانایی‌های ضدمیکروبی را دارند. عسل و بره‌موم بررسی‌شده به طور مداوم سرشار از ترکیبات زیست‌فعال از جمله پراکسید هیدروژن در عسل و ترکیبات موسوم به فلاونوئیدها در بره‌موم بودند.

فرناندز گفت: هرچه به مرکز کندو نزدیک‌تر می‌شویم، دفاع‌های ضدمیکروبی متمرکزتر می‌شوند؛ به ‌طوری که شانه‌های مومی، گرده‌های ذخیره‌شده و حتی بدن خود زنبورها به حذف باکتری‌ها و قارچ‌های زیان‌بار کمک می‌کنند و در عین حال، شرایط را برای حضور گونه‌های مفید فراهم می‌سازند. همچنین، پژوهشگران دریافتند که بسیاری از باکتری‌ها و قارچ‌های موجود در مواد داخل کندو احتمالاً از شهد گل‌ها آمده‌اند.

این امر نشان‌دهنده تأثیر محیط پیرامون است که زنبورها در آن به جست‌وجوی غذا می‌پردازند. مشخص شده است که سازوکارهای دفاعی کندو در برابر باکتری‌ها بسیار قوی‌تر از قارچ‌ها عمل می‌کنند.

این مسئله به احتمال زیاد نوعی موازنه میان هزینه و فایده است؛ بدین معنا که کندو بخش عمده‌ای از توان خود را صرف مقابله با جدی‌ترین تهدید یعنی بیماری‌های باکتریایی می‌کند. یک نمونه از این موارد، بیماری «لوک آمریکایی» است.

این بیماری باکتریایی شایع، کشنده و بسیار مسری، لاروهای زنبور عسل را درگیر می‌کند و می‌تواند موجب نابودی کامل یک کندو شود. این پژوهش در مجله «ISME Communications» به چاپ رسید.