سرمایه‌گذاری ۵۸۳ میلیارد دلاری چین در علم و فناوری هم‌زمان با کاهش بودجه پژوهشی آمریکا

پکن با شکستن میانگین شاخص سازمان همکاری اقتصادی، گلوگاه‌های صنعت نیمه‌رسانا و تجهیزات حساس را هدف گرفته است. چین در سال ۲۰۲۵ میلادی هزینه‌های تحقیق‌وتوسعه (R&D) خود را ۸.۲ درصد افزایش داد و مجموع این سرمایه‌گذاری را به بیش از ۵۸۳ میلیارد دلار رساند؛ اقدامی که نشان‌دهنده گسترش حمایت‌های پکن از علوم پایه، دانشگاه‌ها و فناوری‌های استراتژیک است.

آمارهای اعلام شده توسط اداره ملی آمار چین شکاف این کشور با ایالات متحده را مشخص می‌کند؛ کشوری که دولت ترامپ در آن کاهش شدید بودجه‌های تحقیقاتی فدرال، از جمله کاهش ۳۹ درصدی بودجه مؤسسات ملی بهداشت و کاهش ۵۵ درصدی بنیاد ملی علوم را در لایحه بودجه پیشنهادی سال ۲۰۲۶ در نظر گرفته است. هرچند میزان هزینه چین براساس ارقام مطلق همچنان پس از آمریکا در رتبه دوم قرار دارد، اما سرمایه‌گذاری مداوم این کشور در پژوهش‌های علمی و توسعه صنعتی، جایگاه پکن را در رقابت‌های جهانی حوزه‌های نیمه‌هادی‌ها، هوش مصنوعی و سایر فناوری‌های پیشرفته به‌طور چشمگیری تقویت می‌کند.

مجموع هزینه‌های چین در زمینه تحقیق‌و‌توسعه در سال ۲۰۲۵ از مرز ۵۸۳ میلیارد دلار عبور کرده و طی پنج سال منتهی به ۲۰۲۵ با میانگین رشد سالانه ۱۰ درصد روبه‌رو بوده است؛ روندی که این کشور را به یکی از سرمایه‌گذاران بزرگ در عرصه پژوهش تبدیل می‌کند. در میان سه بخش اصلی، علوم پایه با جهش سالانه ۱۳.۳ درصدی بیشترین رشد درصدی را ثبت کرده و به حدود ۴۰ میلیارد دلار رسیده است؛ هرچند این حوزه همچنان کمی بیش از ۷ درصد از کل هزینه‌های تحقیق و توسعه را تشکیل می‌دهد.

همچنین مخارج تحقیقاتی این کشور در مؤسسات آموزش عالی با ۱۱ درصد افزایش، رقم تقریبی ۴۸ میلیارد دلار را ثبت کرد. رشد کم‌سابقه سرمایه‌گذاری در بخش‌های راهبردی و تجاری چین بررسی آمارها نشان می‌دهد کل هزینه‌های پژوهشی چین ۳.۴ برابر آلمان و ۳.۵ برابر ژاپن بوده است.

شاخص شدت تحقیق‌و‌توسعه (R&D Intensity) چین در سال ۲۰۲۵ به ۲.۸ درصد رسیده تا برای نخستین بار از میانگین سازمان همکاری و توسعه اقتصادی (OECD) فراتر برود و این کشور را در جایگاه دوازدهم جهان قرار دهد. کسب‌وکارها و شرکت‌ها منبع اصلی این تأمین مالی بودند؛ به‌طوری‌که مخارج سازمانی برای اولین بار از ۴۲۰ میلیارد دلار فراتر رفته و سهمی بیش از ۷۷ درصد از کل بودجه ملی را به خود اختصاص داد.

این حجم از سرمایه‌گذاری عمدتاً در مراکز بزرگ صنعتی و فناوری، شامل استان‌های گوانگ‌دونگ، جیانگ‌سو، چجیانگ، شاندونگ و نیز شهرهای پکن و شانگهای متمرکز بوده است. در سوی مقابل، رشد سرمایه‌گذاری چین با برنامه‌های کاهش بودجه فدرال در آمریکا هم‌زمان شده است.

دولت ترامپ در اوایل سال ۲۰۲۵ حدود ۳ میلیارد دلار از کمک‌هزینه‌های پژوهشی مؤسسات ملی بهداشت را مسدود یا لغو کرد که این امر بر حدود ۳٬۸۰۰ پروژه تحقیقاتی اثر گذاشت. بی‌ثباتی در بودجه فدرال، نهادهای وابسته به کمک‌های دولتی را تحت فشار قرار داده است؛ امری که نه‌تنها بر پروژه‌های انفرادی، بلکه بر آموزش و حفظ پژوهشگران جهت بقای توانمندی‌های فناورانه کشور آسیب می‌زند.

در این میان، دولت چین اعلام کرده که منابع بیشتری را به سمت علوم پایه و فناوری‌های کلیدی برای رقابت‌پذیری اقتصادی و امنیت ملی هدایت خواهد کرد. «یین هه‌جون»، وزیر علوم و فناوری چین، تقویت پژوهش‌های بنیادین را پیش‌نیاز دستیابی به دستاوردهای بزرگ فناورانه عنوان کرده و بر این باور است که پکن از این مسیر می‌تواند گلوگاه‌های موجود در بخش‌هایی نظیر نیمه‌هادی‌ها، ماشین‌آلات صنعتی و ابزارهای علمی پیشرفته را رفع کند.