سامانه مدیریت بحران خوزستان به پیش‌بینی ۷۲ ساعته گردوغبار مجهز شد
یکی از قابلیت‌های اصلی این سامانه، تلفیق داده‌های کیفیت هوا با اطلاعات هواشناسی و ارائه پیش‌بینی‌های ۷۲ ساعته است.
سامانه پشتیبان تصمیم‌گیری گردوغبار استان خوزستان در بیست‌وچهارمین نشست ستاد ملی گردوغبار رونمایی شد؛ سامانه‌ای که با یکپارچه‌سازی اطلاعات کیفیت هوا و داده‌های هواشناسی، زمینه ارزیابی وضعیت گردوغبار و برنامه‌ریزی برای مواجهه با شرایط اضطراری را فراهم می‌کند. این سامانه با همکاری دبیرخانه ستاد ملی گردوغبار و برنامه توسعه ملل متحد (UNDP) توسعه یافته و هدف آن، تقویت تصمیم‌گیری مبتنی بر داده و حرکت از پایش گردوغبار به سمت مدیریت پیشگیرانه این پدیده عنوان شده است.
گردوغبار از جمله پدیده‌هایی است که مدیریت مؤثر آن به اطلاعات دقیق، پیش‌بینی وضعیت جوی و هماهنگی میان دستگاه‌های مسئول نیاز دارد. تغییرات سریع شرایط جوی و احتمال افزایش غلظت ذرات معلق نیز ضرورت دسترسی به داده‌های به‌روز و ارزیابی وضعیت ساعات آینده را افزایش می‌دهد.
یکی از قابلیت‌های اصلی این سامانه، تلفیق داده‌های کیفیت هوا با اطلاعات هواشناسی و ارائه پیش‌بینی‌های ۷۲ ساعته است. این امکان به دستگاه‌های مسئول کمک می‌کند تا علاوه بر بررسی شرایط موجود، وضعیت احتمالی گردوغبار را در ساعات آینده ارزیابی و اقدامات مورد نیاز را متناسب با شرایط پیش‌بینی‌شده برنامه‌ریزی کنند.
تعیین سطوح هشدار و شناسایی اقداماتی که دستگاه‌های اجرایی باید در هر وضعیت انجام دهند، از دیگر کارکردهای این سامانه است. با این قابلیت، اطلاعات مربوط به گردوغبار می‌تواند مبنای هماهنگی بیشتر میان نهادهای مسئول و اتخاذ تصمیم‌های متناسب با شرایط اضطرار قرار گیرد.
با این حال، پیش‌بینی به‌تنهایی برای کاهش پیامدهای گردوغبار کافی نیست. دقت و به‌روزبودن داده‌ها، تفسیر صحیح اطلاعات و آمادگی دستگاه‌ها برای اجرای به‌موقع اقدامات متناسب با سطح هشدار، از عوامل تعیین‌کننده در اثربخشی چنین سامانه‌ای به شمار می‌روند.
ثبت و بازبینی رخدادها و تصمیمات اتخاذشده، از دیگر قابلیت‌های سامانه پشتیبان تصمیم‌گیری گردوغبار خوزستان است. این ویژگی می‌تواند امکان بررسی نحوه واکنش دستگاه‌ها به رخدادهای گردوغبار، ارزیابی تصمیمات اجرایی و شناسایی نقاط ضعف در مدیریت شرایط اضطرار را فراهم کند.
در مواجهه با پدیده گردوغبار، هماهنگی میان دستگاه‌های مسئول اهمیت ویژه‌ای دارد؛ زیرا اقدامات مورد نیاز می‌تواند حوزه‌هایی همچون اطلاع‌رسانی عمومی، حفاظت از سلامت شهروندان و مدیریت فعالیت‌های روزمره را دربرگیرد. دسترسی به اطلاعات مشترک به کاهش پراکندگی داده‌ها کمک می‌کند، اما نتیجه‌بخش‌بودن آن به تعیین روشن مسئولیت‌ها و اجرای به‌موقع تصمیمات وابسته است.
این سامانه بر اساس اسناد بالادستی و شیوه‌نامه مدیریت شرایط اضطرار گردوغبار طراحی شده است تا ضوابط و الزامات ملی را به چارچوبی کاربردی برای پشتیبانی از تصمیم‌گیری‌های اجرایی تبدیل کند. در این چارچوب، ارزیابی شرایط و تعیین سطح هشدار باید به شناسایی و اجرای اقدامات متناسب با وضعیت منجر شود.
سامانه پشتیبان تصمیم‌گیری گردوغبار خوزستان در چارچوب همکاری دبیرخانه ستاد ملی گردوغبار و برنامه توسعه ملل متحد توسعه یافته و در مرحله کنونی بر نیازهای این استان تمرکز دارد. استفاده از این الگو در دیگر استان‌های در معرض گردوغبار نیز به‌عنوان ظرفیتی برای گسترش چنین سامانه‌هایی مطرح است.
توسعه سامانه‌های مشابه در مناطق مختلف کشور می‌تواند به هماهنگی بیشتر در تحلیل داده‌ها و مدیریت شرایط اضطرار کمک کند. با این حال، گسترش این الگو مستلزم توجه به تفاوت‌های جغرافیایی، منابع انتشار و خاستگاه گردوغبار، امکانات پایش و نیازهای اجرایی هر منطقه است.
ارزیابی میزان موفقیت این سامانه نیز به شاخص‌های مشخصی نیاز دارد؛ از جمله دقت پیش‌بینی‌ها، سرعت انتقال اطلاعات، زمان واکنش دستگاه‌های مسئول و میزان انطباق اقدامات انجام‌شده با سطوح هشدار. انتشار نتایج عملکرد سامانه در رخدادهای واقعی می‌تواند تصویر روشن‌تری از میزان اثربخشی آن ارائه دهد.
رونمایی از سامانه پشتیبان تصمیم‌گیری گردوغبار خوزستان، گامی در جهت استفاده از داده‌های علمی و فناوری برای بهبود مدیریت این پدیده محسوب می‌شود؛ با این حال، دستیابی به نتایج عملی به نحوه بهره‌برداری از سامانه، هماهنگی دستگاه‌های مسئول و تبدیل اطلاعات و هشدارها به اقدامات اجرایی وابسته است. همکاری گسترده‌تر ایران و برنامه توسعه ملل متحد برای تقویت مدیریت گردوغبار از سال ۲۰۲۳ با هدف ارتقای ظرفیت پیش‌بینی و هشدار زودهنگام و تقویت اقدامات پیشگیرانه دنبال می‌شود.
بر اساس گزارش این برنامه، ارزیابی‌های تخصصی در استان‌های خوزستان و ایلام نیز به تدوین برنامه‌های اقدام متناسب با شرایط محلی منجر شده است.
