اینترنت ماهواره‌ای جایگزین اینترنت زمینی می‌شود؟

مهر نوشت: سید ستار هاشمی وزیر ارتباطات و فناوری اطلاعات در مراسم گرامیداشت هفته جهانی فضا که امروز در محل این وزارتخانه برگزار شد، ضمن تبریک این هفته به دانشمندان، فعالان، پژوهشگران و دانشگاهیان حوزه فضایی اظهار کرد: امیدوارم این افتخارآفرینی‌های شما عزیزان تداوم داشته باشد و ما در آینده نزدیک شاهد رقم خوردن اتفاقات ویژه‌تری از این دست در مجموعه صنعت فضایی کشور و خانواده فناوری کشور باشیم. وی افزود: گرامی می‌داریم یاد و خاطره همه شهدای عزیزمان را، به‌ویژه شهدای عزیز در جنگ و به‌طور خاص یاد و خاطره شهدای گرانقدر و دانشمندان و دست‌اندرکاران این حوزه که حق زیادی بر گردن صنعت فضایی کشور و رشد و توسعه این حوزه دارند.

البته باید این توضیح را اضافه کرد که حقیقتاً هر آنچه ما در حوزه فناوری دستاورد داریم و به آن افتخار می‌کنیم، حاصل حمایت‌ها، هدایت‌ها و باور راسخ رهبر معظم انقلاب به جوانان، نخبگان و حوزه فناوری است. وزیر ارتباطات و فناوری اطلاعات ادامه داد: عزیزانی که پیش از من در این جایگاه قرار گرفتند، راجع به موضوعات فنی و دستاوردهای افتخارآفرینی که حاصل شده صحبت کردند؛ اما من می‌خواهم از زاویه‌ای دیگر و با توجه به طولانی شدن جلسه، به‌صورت خلاصه درباره این موضوع صحبت کنم و آن حوزه اقتصاد فضا است.

اقتصاد ۱.۸ تریلیون دلاری فضا و رشد دو برابری نسبت به اقتصاد جهانی هاشمی تصریح کرد: اگر بخواهیم نگاهی به آینده داشته باشیم و ببینیم به چه سمت و سویی باید حرکت کنیم، یکی از ساده‌ترین رویکردها با نگاه آینده‌نگاری این است که ببینیم وضعیت اقتصادی بخشی مانند صنعت فضایی در حال حاضر چیست و رو به جلو به چه اهدافی خواهد رسید. واقعیت این است که سهم اقتصاد فضایی از کل اقتصاد، بر اساس برآوردهای مجمع جهانی اقتصاد و مؤسسه مک‌کنزی، حدود ۱.۸ تریلیون دلار است؛ عددی که بسیار قابل‌توجه است.

اگر کل اقتصاد را حدود صد تریلیون دلار در نظر بگیریم، رسیدن به رقم ۱.۸ تریلیون دلار تا سال ۲۰۳۵ رقم چشمگیری است. این برآورد زمانی مهم‌تر می‌شود که بدانیم نرخ رشد سالانه صنعت فضایی در دنیا حدود ۹ درصد برآورد شده که تقریباً دو برابر رشد اسمی اقتصاد جهانی است.

وی با تأکید بر اینکه پیام این آمارها کاملاً روشن است، گفت: جدا از بحث اقتدار و جایگاه راهبردی آن، در دولت چهاردهم به حوزه فضا به‌عنوان یک محور کلیدی نگاه می‌شود که کارکردهای متعددی دارد. حجم قابل‌توجه این اقتصاد نشان می‌دهد که ما باید جهت‌گیری‌های خود را متناسب با این رشد اقتصادی تنظیم کنیم.

لزوم گذار از توسعه صرف فناوری به سمت تقاضامحوری و بازار وزیر ارتباطات اظهار کرد: برای حرکت در این مسیر، اولین اقدام این است که مرکز ثقل سیاست‌گذاری‌های ما از رویکرد توسعه صِرف فناوری و علم (STI) به سمت نوآوری و تقاضامحور شدن (DI) حرکت کند. فناوری حتماً امری پسندیده و قابل تقدیر است، اما آنگاه ارزش واقعی خود را پیدا می‌کند که در کنار توسعه فناوری، بهره‌بردار هم بنشیند.

به عبارت دیگر، در این تغییر پارادایم، ما باید از سمت عرضه به سمت تقاضامحوری حرکت کنیم. واقعیت این است که ما در حوزه‌های مختلف، نیازهای فزاینده‌ای به خدمات حوزه فضایی داریم و زمانی که بپذیریم بهره‌بردار در کنار متخصصان قرار گیرد، فضای جدیدی ترسیم خواهد شد؛ چراکه همه می‌دانیم صنعت فضایی زمانی در حوزه اقتصاد پایدار می‌شود که در جریان زندگی مردم قرار گیرد.

خاطره خواندن «مجله دانشمند» و لزوم انگاره‌سازی در کودکان و نوجوانان هاشمی با اشاره به لزوم ترویج این حوزه از سنین پایه خاطرنشان کرد: برای پایداری این مسیر چه اقداماتی باید انجام دهیم؟ ابتدا باید از ظرفیت عزیزانمان در کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان و بخش‌های آموزشی استفاده کنیم تا از همین ابتدا با یک نگاه ترویجی، فرزندانمان با زبان خودشان با حوزه فضایی آشنا شوند و درگیر این فضا گردند.

در این مراسم به مجله «دانشمند» اشاره شد؛ فکر می‌کنم خیلی از ما در گذشته مخاطب این مجله بودیم. دوستانی که خواننده مجله دانشمند بودند با دست نشان دهند؛ الحمدلله نشان می‌دهد در کنار جوانان نخبه، افراد باسابقه و مجرب هم کم نداریم.

یادم هست وقتی این مجله را ورق می‌زدیم، خیلی از ما علاقه‌مند بودیم خلبان شویم؛ هرچند خلبان نشدیم، اما این انگاره‌سازی‌ها در ذهن جهت‌دهی ایجاد می‌کند و باعث می‌شود کودکان و نوجوانان در این مسیرها حرکت کنند. ارقام اقتصادی نیز تایید می‌کند که این ریل‌گذاری درست است و هم‌افزایی میان آموزش و پرورش، وزارت دفاع، وزارت ارتباطات، بخش خصوصی و شرکت‌های دانش‌بنیان، مصداق یک کار تیمی موفق است که باید برای دستیابی به اهداف اسناد بالادستی تداوم یابد.

پرتاب ۳ ماهواره از منظومه ۲۴ فروندی شهید سلیمانی تا پایان سال وی به نیازهای ارتباطی کشور اشاره کرد و گفت: نکته دیگر، نیاز صنعت ارتباطات ما به فضا است. ما طبق تکالیف قانونی و برنامه‌ای، موظف به پوشش ارتباطی روستاهای بالای ۲۰ خانوار هستیم.

رساندن ارتباطات باکیفیت و پایدار زمینی به برخی روستاهای صعب‌العبور زمان‌بر است، بنابراین باید ریل‌گذاری فضایی داشته باشیم. خوشبختانه این اقدام با تغییر رویکرد از «ماهواره منفرد» به سمت «منظومه‌های ماهواره‌ای» در دستور کار قرار گرفته است.

طبق آماری که ارائه شده، ۳ ماهواره از مجموعه ۲۴ ماهواره منظومه شهید سلیمانی هم‌اکنون آماده است و ان‌شاءالله این ۳ ماهواره امسال در مدار قرار می‌گیرند و در ایام دهه فجر دستاوردهای آن رونمایی خواهد شد تا بتوانیم به نیازهای ارتباطی کشور پاسخ دهیم. آیا اینترنت ماهواره‌ای جایگزین شبکه‌های زمینی می‌شود؟

هاشمی در ادامه با طرح یک پرسش فنی و کارشناسی بیان کرد: می‌خواهم سؤالی مطرح کنم و به آن پاسخ دهم؛ آیا در حوزه ارتباطات، ارتباطات ماهواره‌ای جایگزین ارتباطات زمینی خواهد شد؟ در شرایط برابر، آیا منظومه‌های ماهواره‌ای جایگزین شبکه‌های زمینی می‌شوند؟

برای درک این موضوع می‌توان پرسید آیا شبکه‌های سیار جایگزین شبکه ثابت شدند؟ پاسخ قطعی این است که خیر؛ در شرایط برابر، اگر ارتباطات پایدار، پرسرعت و باکیفیت بر بستر فیبر نوری وجود داشته باشد، شبکه سیار یا ماهواره‌ای اولویت نخست نخواهد بود مگر در شرایط خاص یا مناطقی که دسترسی زمینی وجود ندارد.

وی افزود: پروژه توسعه فیبر نوری و گذار از سیم مسی در راستای همین هدف دنبال می‌شود؛ چراکه در حال حاضر سهم ترافیک شبکه ثابت ما در مقایسه با سیار بسیار پایین است و نسبت ۲۵ به ۷۵ درصد باید برعکس شود. در دنیا سهم عمده ترافیک بر بستر شبکه ثابت مبتنی بر فیبر نوری تخلیه می‌شود (حدود ۷۰ به ۳۰ درصد).

بنابراین با این مدل، جایگزینی کامل شبکه‌های ماهواره‌ای به‌جای زیرساخت‌های زمینی مقداری دور از ذهن است، مگر با شرط کیفیت و پایداری و برای نقاطی که نیاز مردم با شبکه زمینی تامین نمی‌شود. اما این به معنای عدم ضرورت فضا نیست، چراکه کاربردهای متعددی دارد.

کاربرد ماهواره‌های سنجشی در منابع آبی، کاداستر و اکتشاف معادن وزیر ارتباطات و فناوری اطلاعات با تأکید بر حوزه ماهواره‌های سنجشی تشریح کرد: یکی از کاربردهای اساسی فضا، بخش سنجش از دور است. در حوزه سنجشی، مسائلی چون مدیریت زمین، پایش پیکره‌های آبی کشور به‌عنوان یکی از دغدغه‌های جدی، اکتشاف معادن و اجرای طرح حدنگاری (کاداستر) با استفاده از ماهواره‌های سنجشی بسیار تسهیل می‌شود.

اقدامی که اخیراً در تعامل با وزارت صنعت، معدن و تجارت (صمت) با هدف تسهیل در اکتشاف و بهره‌برداری معادن صورت گرفت، نمونه‌ای از همین همراهی بهره‌بردار با توسعه‌دهنده فناوری است که باید در تمامی ابعاد دنبال شود. انقلاب در ماهواره‌برها؛ راهکار اصلی برای اقتصادی‌سازی صنعت فضا هاشمی با اشاره به شعار هفته جهانی فضا اظهار کرد: شعار امسال پیرامون تحول و انقلاب در حوزه ماهواره‌برها انتخاب شده است.

این شعار کاملاً ریشه در نگاه اقتصادی به صنعت فضایی دارد؛ چراکه بخش عمده هزینه‌های صنعت فضایی نه به خود ماهواره، بلکه به پرتابگر و ماهواره‌بر مربوط می‌شود. اگر در دنیا تلاش می‌شود تا با یک پرتابگر چندین ماهواره به مدار ارسال شود یا ماهواره‌برهایی با قابلیت استفاده مجدد توسعه یابند، همگی در راستای کاهش هزینه‌ها و اقتصادی‌سازی این چرخه است.

وی در پایان خاطرنشان کرد: ضمن گرامیداشت یاد فرماندهان و شهدایی همچون سردار حاجی‌زاده و دانشمندان و تلاشگرانی که کمتر نامشان برده شده و جانفشانی کرده‌اند تا این مسیر تحولی شکل بگیرد، امیدواریم این مسیر برای انقلاب در پرتابگرها با نگاه اقتصادی ادامه یابد. مجدداً هفته جهانی فضا را به تمامی حاضران، دست‌اندرکاران و بینندگانی که از طریق رسانه ملی و فضای مجازی این برنامه را دنبال می‌کنند تبریک می‌گویم و از برنامه‌ریزی‌های انجام‌شده قدردانی می‌کنم و امیدوارم شاهد پویایی و دستاوردهای روزافزون جوانان این مرز و بوم باشیم.