واشنگتن پست خبر داد: مأموریت ونس برای خروج آمریکا از جنگ ایران؛ پکن وارد رایزنی با تهران شد

دیوید ایگناتیوس، ستون‌نویس حوزه سیاست خارجی روزنامه واشنگتن‌پست در تازه ترین یادداشت خود برای این روزنامه به بررسی تبعات انتخابات میان دوره ای آمریکا در سطح بین‌المللی پرداخته و نوشت: انتخابات در خارج از مرزهای آمریکا نیز پیامدهایی دارد. دولت دونالد ترامپ پس از شکست سیاسی سنگین هفته گذشته در داخل آمریکا، در جست‌وجوی راه‌های تازه‌ای برای پایان دادن به جنگ‌های فاجعه‌بار اوکراین و ایران است. واشنگتن در جست‌وجوی راه خروج از جنگ ایران؛ ماموریت دیپلماتیک ونس و نقش‌آفرینی چین یافتن راهی برای خروج از جنگ ایران، با توجه به خشم افکار عمومی آمریکا از این جنگ، فوری‌ترین و دشوارترین چالش دولت ترامپ به شمار می‌رود.

دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا، تهدید کرده که عملیات نظامی را از سر خواهد گرفت و پیت هگست، وزیر جنگ، نیز برای احتمال تشدید درگیری‌ها آماده شده است. با این حال، اسکات بسنت، وزیر خزانه‌داری آمریکا، با حمایت ترامپ به چین روی آورده و از پکن خواسته از نفوذ خود بر ایران برای پایان دادن به جنگ استفاده کند. به گفته یک مقام آمریکایی آگاه از این موضوع، چین این پیام را به تهران منتقل کرده است.

دیپلماسی دولت ترامپ در قبال ایران را جی‌دی ونس، معاون رئیس‌جمهور آمریکا، هدایت کرده است. او ماه گذشته نامه‌ای با لحنی مصالحه‌جویانه به محسن رضایی، مقام ارشد امنیتی ایران، ارسال کرد و این هفته نیز شکست سنگین جمهوری‌خواهان در انتخابات میان‌دوره‌ای را به جنگ نسبت داد. این اظهارات با انتقاد مخالفان ونس روبه‌رو شد، اما به گفته علی الثوادی، مقام قطری که به‌عنوان واسطه کاخ سفید با تهران فعالیت می‌کند، برای او در خاورمیانه امتیازاتی به همراه داشته است.

الثوادی روز جمعه به من گفت: «رهبران ایران منتظرند ببینند آیا این انتخابات واقعاً رفتار آمریکا را تغییر داده است یا خیر. آنها نامه ونس را نشانه‌ای از احترام تلقی کردند و از اینکه ونس جنگ را اشتباه خواند، استقبال کردند. اکنون آنها می‌خواهند آمریکا در موضوعی که ظاهراً دموکرات‌ها و جمهوری‌خواهان بر سر آن اتفاق نظر دارند، به این موضع پایبند بماند.

رهبران ایران نیز مانند متحدان آمریکا در اروپا و کشورهای خلیج فارس می‌خواهند مطمئن شوند که ایالات متحده قابل اتکاست.» تغییر موازنه سیاسی در واشنگتن به سود اوکراین پس از شکست ترامپ اوکراین نیز در مقطع حساسی قرار دارد؛ جایی که کی‌یف و مسکو در آستانه ورود به زمستانی دیگر از درگیری‌های فرسایشی هستند که می‌تواند خسارات گسترده‌ای به هر دو طرف وارد کند. تحولات دیپلماتیک اخیر تا حدودی امیدوارکننده بوده است. جرد کوشنر، فرستاده ویژه آمریکا، زمینه برگزاری نشست سه‌جانبه‌ای را فراهم کرده است که قرار است روز سه‌شنبه در ابوظبی برگزار شود.

در این نشست، نمایندگان آمریکا، اوکراین و روسیه گفت‌وگو درباره امتیازهای لازم برای دستیابی به آتش‌بس را آغاز خواهند کرد. کوشنر تلاش خود برای برقراری آتش‌بس در اوکراین را به طرح برگزاری مذاکرات چندجانبه گسترده‌تر میان روسیه و اروپا درباره ترتیبات امنیتی این قاره پس از جنگ پیوند زده است. به گفته یک مقام آگاه از مذاکرات، الگوی مورد نظر کوشنر، شورای ناتو ـ روسیه است؛ نهادی که پس از جنگ سرد تأسیس شد، اما در سال ۲۰۱۴ و پس از حمله روسیه به اوکراین و الحاق کریمه به حالت تعلیق درآمد.

کوشنر پنجشنبه‌شب در پیامی در شبکه اجتماعی ایکس اعلام کرد: «اگر هفته آینده در ابوظبی پیشرفتی حاصل شود»، امیدوار است کشورهای اروپایی «به سمت چارچوبی چندجانبه‌تر با مشارکت مستقیم خود حرکت کنند.» او اهداف کلی این طرح را چنین برشمرد: «مشورت‌های امنیتی مستمر، ارتباطات قابل اتکا در شرایط بحرانی، شفافیت نظامی بیشتر، اقدامات متقابل برای کاهش خطر تشدید تنش و ایجاد چارچوبی پایدار برای امنیت و ثبات بلندمدت اروپا.» مقام‌های اروپایی روز جمعه به من گفتند که برای گفت‌وگو با روسیه آمادگی دارند، اما تنها پس از برقراری آتش‌بس در اوکراین درباره یک چارچوب امنیتی توافق خواهند کرد. یک مقام آگاه از یکی از متحدان نزدیک آمریکا در پیامی گفت: «هر دو مسیر همچنان مطرح هستند.» با این حال، او تأکید کرد: «توافق صلح اوکراین باید پیش از توافق درباره معماری امنیتی نهایی شود.» یک مقام ارشد از دیگر کشورهای مهم اروپایی نیز در پیامی توضیح داد: «این رویکرد برای ما خطرات زیادی دارد، اما مشارکت در گفت‌وگو بهتر از عدم مشارکت است. موضع ما همچنان این است که این مسائل تنها پس از پایان جنگ قابل بررسی هستند.

این مذاکرات آسان نخواهد بود.» این مقام تأکید کرد که اگرچه رهبران اصلی اروپا از تلاش کوشنر حمایت می‌کنند، در این قاره درباره ضرورت تقدم آتش‌بس بر هرگونه گفت‌وگو میان اروپا و روسیه، «وحدت نظر گسترده‌ای» وجود دارد. ترتیب پیشبرد این دو مسیر، مسئله‌ای تعیین‌کننده خواهد بود. کوشنر خواهان پیشبرد هم‌زمان دو روند است؛ به‌گونه‌ای که به تعبیر او، هر دو قطار در یک زمان به مقصد برسند.

در مقابل، اروپا که در کنار اوکراین ایستاده است، اصرار دارد که ابتدا مسیر برقراری آتش‌بس طی شود. گفته می‌شود ولادیمیر پوتین، رئیس‌جمهور روسیه، در دیدار ۲۱ اکتبر با استیو ویتکاف، دیگر فرستاده آمریکا، در سن‌پترزبورگ از طرح امنیتی فراگیر اروپا استقبال کرده است؛ دیداری که کوشنر نیز به‌صورت ویدئویی در آن حضور داشت. ترامپ روز پنجشنبه در کاخ سفید با کریل دیمیتریف، فرستاده پوتین، دیدار کرد.

رئیس‌جمهور آمریکا پس از این دیدار با افتخار اعلام کرد که به دستیابی به یک «توافق بزرگ و فوق‌العاده» درباره اوکراین و «تمام اروپا» نزدیک شده است. با توجه به آنچه روز جمعه از مقام‌های اروپایی شنیدم، این اظهارنظر به‌شدت زودهنگام است. ترامپ در مواجهه با روسیه و اوکراین باید واقعیت پس از انتخابات را نیز در نظر بگیرد: توانایی او برای تحمیل توافقی صلح‌آمیز و مطلوب پوتین رو به کاهش است و در مقابل، احتمال افزایش حمایت آمریکا از اوکراین وجود دارد.

احتمالاً کنگره جدید در هر دو مجلس، اکثریت بزرگی از نمایندگان حامی اوکراین را در هر دو حزب خواهد داشت. دموکرات‌ها از ماه ژانویه آرای لازم برای تصویب تحریم‌های شدیدتر علیه کرملین و ارسال تسلیحات بیشتر به کی‌یف را در اختیار خواهند داشت. افزون بر این، با حمایت جمهوری‌خواهانی که دیگر به اندازه گذشته از ترامپ هراس ندارند، این اکثریت‌ها حتی ممکن است بتوانند آرای لازم برای بی‌اثر کردن وتوی رئیس‌جمهور را نیز به دست آورند.

کنگره می‌تواند تحریم‌های جدید علیه روسیه را که ترامپ ماه گذشته اجرای آنها را معاف کرده بود، دوباره برقرار کند. همچنین می‌تواند خرید گازوئیل از روسیه را متوقف کند و مجوز فروش تسلیحات جدید به اوکراین را برای حملات به اهداف روسیه و مقابله با موشک‌های روسی صادر کند. هم‌زمان با آغاز مذاکرات ابوظبی، دموکرات‌ها و جمهوری‌خواهان می‌توانند با فراهم کردن حمایت‌های دفاعی جدید از شهرهای اوکراین در زمستان پیش‌رو، اهرم فشار این کشور را تقویت کنند.

بهترین راه برای این کار، اعمال فشار بر ایلان ماسک و شرکت استارلینک برای گسترش پوشش خدمات این شرکت به داخل روسیه است تا پهپادهای اوکراینی بتوانند از این فناوری برای هدف قرار دادن پرتابگرهای متحرک موشک‌های بالستیک روسیه استفاده کنند. با توجه به اینکه ذخایر موشک‌های پاتریوت اوکراین تقریباً به پایان رسیده است، این کشور راه دیگری برای مقابله با این موشک‌ها ندارد. در مقابل این توانایی جدید برای حفاظت از غیرنظامیان، ممکن است کی‌یف با توقف حملات به پالایشگاه‌های روسیه، مطابق خواسته ترامپ، موافقت کند.

در همین حال، بسنت همچنان مدیریت روابط آمریکا و چین را در آستانه سومین دیدار سران دو کشور در سال جاری میلادی بر عهده دارد. ترامپ در دیدار ماه سپتامبر خود در واشنگتن از شی جین‌پینگ، رئیس‌جمهور چین، خواست در مسئله ایران کمک کند. به گفته یک مقام آمریکایی آگاه، شی در گفت‌وگویی خصوصی به ترامپ گفته است که با این موضع موافق است که ایران هرگز نباید به سلاح هسته‌ای دست پیدا کند.

این موضوع در دیدار ۱۸ نوامبر دو رئیس‌جمهور در شنژن بار دیگر مطرح خواهد شد. پوتین نیز در این نشست حضور خواهد داشت و به گفته این مقام آمریکایی، چینی‌ها اصرار دارند که دیدار با «برنامه‌ای دقیق و از پیش تنظیم‌شده» برگزار شود. انتخابات در خارج از مرزهای آمریکا نیز مانند داخل این کشور پیامدهایی دارد.

اوکراین در پی شکست انتخاباتی ترامپ بخشی از اهرم فشار خود را به دست آورده است؛ اروپا نیز از این تحولات منتفع شده و احتمالاً ایران هم موقعیت بهتری پیدا کرده است. در مقابل، روسیه بخشی از موقعیت خود را از دست داده، در حالی که چین جایگاه خود را حفظ کرده است. با این حال، ریاست‌جمهوری آسیب‌دیده آمریکا به معنای تضعیف موقعیت این کشور در عرصه جهانی نیز هست؛ دست‌کم در دو سال آینده.

ترامپ نیز مانند بیشتر رؤسای‌جمهور در دوره پایانی حضور خود در کاخ سفید، احتمالاً زمان بیشتری را به سیاست خارجی اختصاص خواهد داد؛ عرصه‌ای که محدودیت‌های قدرت رئیس‌جمهور در آن کمتر است. اگر او می‌خواهد در تاریخ به‌عنوان رئیس‌جمهوری صلح‌طلب به یاد آورده شود، مسیر پیش رو به‌روشنی مشخص است: ایران و اوکراین. دموکرات‌ها باید او را برای اتخاذ تصمیم‌های درست در این دو پرونده تحت فشار قرار دهند.

الثوادی روز جمعه به من گفت: «مقام‌های ایران منتظرند ببینند آیا این انتخابات واقعاً رفتار آمریکا را تغییر داده است یا خیر. ایران نیز مانند متحدان آمریکا در اروپا و کشورهای خلیج فارس می‌خواهند مطمئن شوند که ایالات متحده قابل اتکاست.» تغییر موازنه سیاسی در واشنگتن به سود اوکراین پس از شکست ترامپ اوکراین نیز در مقطع حساسی قرار دارد؛ جایی که کی‌یف و مسکو در آستانه ورود به زمستانی دیگر از درگیری‌های فرسایشی هستند که می‌تواند خسارات گسترده‌ای به هر دو طرف وارد کند. ایران نیز مانند متحدان آمریکا در اروپا و کشورهای خلیج فارس می‌خواهند مطمئن شوند که ایالات متحده قابل اتکاست.» اوکراین نیز در مقطع حساسی قرار دارد؛ جایی که کی‌یف و مسکو در آستانه ورود به زمستانی دیگر از درگیری‌های فرسایشی هستند که می‌تواند خسارات گسترده‌ای به هر دو طرف وارد کند.