روبیو در سمرقند؛ دیپلماسی اقتصادی آمریکا برای نفوذ بیشتر در آسیای مرکزی

به گزارش روزی یکشنبه گروه آسیا و اقیانوسیه ایرنا مارکو روبیو وزیر امور خارجه آمریکا سفر خود به آسیای مرکزی را از سمرقند ازبکستان آغاز کرده و قرار است در چارچوب سازوکار «C۵+۱» با وزیران امور خارجه پنج کشور آسیای مرکزی شامل قزاقستان، قرقیزستان، تاجیکستان، ترکمنستان و ازبکستان دیدار و گفت وگو کند. نشست وزیران این سازوکار برای ۱۹ اکتبر ( ۲۷ مهر) برنامه ریزی شده و روبیو همچنین دیدارهای دوجانبه با مقام های ارشد کشورهای منطقه خواهد داشت.

حضور یک هیات تجاری بیش از ۲۰۰ نفره در این سفر، بخش اقتصادی برنامه روبیو را برجسته کرده است. منابع منطقه ای گزارش داده اند که واشنگتن در کنار مسائل سیاسی و امنیتی، توسعه روابط تجاری، سرمایه گذاری، انرژی و دسترسی به مواد معدنی حیاتی آسیای مرکزی را دنبال می کند؛ موضوعی که با تلاش کشورهای منطقه برای متنوع کردن شرکای اقتصادی خود نیز همزمان شده است.

آسیای مرکزی طی سال های اخیر به دلیل موقعیت جغرافیایی، منابع انرژی و معدنی و قرار گرفتن در مسیرهای ارتباطی شرق و غرب، بیش از گذشته مورد توجه قدرت های بزرگ قرار گرفته است. روسیه همچنان روابط امنیتی و اقتصادی گسترده ای با کشورهای منطقه دارد و چین نیز از طریق سرمایه گذاری، تجارت و طرح های زیرساختی حضور پررنگی در این کشورها ایجاد کرده است.

در چنین شرایطی، افزایش حضور آمریکا را می توان بخشی از تلاش واشنگتن برای ایجاد جایگاه مستقل تر در معادلات اقتصادی و راهبردی آسیای مرکزی ارزیابی کرد. موضوع مواد معدنی حیاتی نیز از محورهای مهم این رویکرد است.

آمریکا و ازبکستان پیش از این درباره همکاری در زمینه استخراج و فرآوری مواد معدنی حیاتی و عناصر نادر خاکی تفاهم کرده اند و ایجاد سازوکارهای تجاری و سرمایه گذاری میان دو کشور نیز در دستور کار قرار گرفته است. از این رو، سفر روبیو می تواند زمینه ای برای تبدیل توافق های قبلی به همکاری های اقتصادی گسترده تر فراهم کند.

ازبکستان در این میان تلاش دارد جایگاه خود را به عنوان یکی از مراکز اصلی ارتباط اقتصادی میان آسیای مرکزی و سایر قدرت های جهانی تقویت کند. برگزاری نشست C۵+۱ در سمرقند و حضور همزمان مقام های پنج کشور آسیای مرکزی و یک هیات تجاری بزرگ آمریکایی، ظرفیت این کشور برای میزبانی مذاکرات منطقه ای و اقتصادی را برجسته می کند.

این سفر همچنین در شرایطی انجام می شود که کشورهای آسیای مرکزی در سال های اخیر تلاش کرده اند روابط خارجی خود را متنوع کنند و وابستگی خود به یک قدرت خارجی را کاهش دهند. افزایش همکاری با آمریکا، اتحادیه اروپا، چین، کشورهای خلیج فارس و دیگر شرکای اقتصادی، بخشی از همین سیاست تنوع بخشی است.

از این منظر، حضور روبیو را می توان در چارچوب رقابت فزاینده برای دسترسی به بازارها، منابع و مسیرهای حمل و نقل منطقه ارزیابی کرد. قرار است وزیر امور خارجه آمریکا پس از برنامه آسیای مرکزی راهی هند شود.

بر اساس برنامه اعلام شده، وی در بمبئی و جامناگر با مقام های هندی و فعالان اقتصادی دیدار خواهد کرد و موضوعاتی از جمله روابط راهبردی، تحولات منطقه ای و جهانی و همکاری های انرژی را مورد بررسی قرار خواهد داد. در مجموع، سفر روبیو را می توان تلاشی برای پیوند دادن دیپلماسی سیاسی آمریکا با منافع اقتصادی این کشور در آسیای مرکزی دانست.

حجم هیات تجاری همراه وزیر خارجه آمریکا نشان می دهد که واشنگتن تنها به دنبال گفت وگوهای سیاسی نیست و می خواهد روابط خود با کشورهای منطقه را در حوزه های انرژی، مواد معدنی، سرمایه گذاری و اتصال اقتصادی نیز گسترش دهد؛ رویکردی که می تواند رقابت میان آمریکا، روسیه و چین برای افزایش نفوذ در آسیای مرکزی را وارد مرحله تازه ای کند.