از همنت تا اخراجی‌ها2؛ آخر هفته تلویزیون چقدر تازه و چقدر تکراری است؟
در شبکه یک، «دوازدهمین مرد» در ساعت 23 پنج‌شنبه یکی از انتخاب‌های جدی‌تر آخر هفته است؛
آخر هفته تلویزیون این بار فقط به چند فیلم سرگرم‌کننده و تکراری خلاصه نمی‌شود؛ جدول پخش پنج‌شنبه و جمعه 19 و 20 شهریور، مجموعه‌ای متنوع از آثار تاریخی، جنگی، ورزشی، خانوادگی، معمایی، کمدی و انیمیشن را پیش روی مخاطبان قرار داده است. در میان این انتخاب‌ها، چند فیلم تازه‌پخش و چند اثر شناخته‌شده‌تر بیش از بقیه جلب توجه می‌کنند؛ ترکیبی که نشان می‌دهد شبکه‌های سیما تلاش کرده‌اند مخاطب را با سلیقه‌های متفاوت پای تلویزیون نگه دارند.
در شبکه یک، «دوازدهمین مرد» در ساعت 23 پنج‌شنبه یکی از انتخاب‌های جدی‌تر آخر هفته است؛ فیلمی جنگی و تاریخی که داستان مقاومت یک سرباز نروژی در برابر نیروهای نازی و تلاش او برای زنده ماندن در سرمای کوهستان را روایت می‌کند. این فیلم از آن دست آثاری است که بیشتر بر بقا، مقاومت و همراهی مردم محلی تکیه دارد و می‌تواند انتخاب مناسبی برای مخاطبانی باشد که سینمای جنگی را دنبال می‌کنند.
شبکه یک جمعه نیز سراغ «پسری که باد را مهار کرد» رفته است؛ فیلمی در ساعت 16 که داستان نوجوانی 13 ساله را روایت می‌کند که در میانه فقر، خشکسالی و قحطی، با استفاده از دانش و مطالعه تلاش می‌کند برای نجات روستایش راهی پیدا کند. فیلم از این جهت با بخش قابل توجهی از آثار سرگرم‌کننده جدول پخش تفاوت دارد و بر امید، علم و اراده یک نوجوان استوار است.
شبکه دو اما ترکیب متفاوتی دارد. «دنیای آرمان» ساعت 10 صبح جمعه، مخاطب کودک و نوجوان را با دنیای شاهنامه و شخصیت رستم همراه می‌کند و پس از آن، «به خانه برگردیم» ساعت 17 به سراغ یک درام خانوادگی می‌رود؛ داستان پدری که پس از مرگ همسرش قرار است کشور و خانه قدیمی خود را ترک کند، اما اتفاقاتی غیرمنتظره رابطه او با پسرش را دوباره در معرض آزمون قرار می‌دهد.
در اینجا موضوع خانواده، اختلاف نسل‌ها و نسبت انسان با خانه و ریشه‌هایش، محور اصلی قصه است. اما یکی از نقاط قابل توجه جدول شبکه سه، غلبه فیلم‌های ورزشی و حادثه‌ای است.
«همه چی رو می‌دونم» ساعت 10 پنج‌شنبه، داستان مردی را دنبال می‌کند که با کمک یک فناوری اطلاعاتی مسیر زندگی حرفه‌ای‌اش تغییر می‌کند، اما همین توانایی او را در موقعیتی اخلاقی قرار می‌دهد. «سقوط در یخ» نیز ساعت 15، یک تریلر جنایی و بقاست که ماجرای سرقت پول، سقوط هواپیما و گرفتار شدن شخصیت اصلی در میان طبیعت یخ‌زده را روایت می‌کند.
جمعه شبکه سه با «سه ثانیه» ساعت 8:45، مخاطب را به المپیک 1972 مونیخ می‌برد؛ فیلمی ورزشی درباره تیم بسکتبال شوروی و رقابت آن با آمریکا. در ادامه، «مربی محبوب 1» ساعت 14 نیز بار دیگر سراغ ورزش و رابطه مربی و بازیکن می‌رود.
به این ترتیب، شبکه سه در این آخر هفته بیش از دیگر شبکه‌ها بر هیجان، رقابت و روایت‌های ورزشی و حادثه‌ای تمرکز کرده است. در شبکه چهار، انتخاب‌ها حال‌وهوای متفاوتی دارند.
«خانه» پنج‌شنبه ساعت 20:30، روایتی چندلایه در سه دوره زمانی است که یک خانه را به نقطه اتصال داستان‌های مختلف تبدیل می‌کند. اما انتخاب مهم‌تر شبکه چهار را می‌توان «همنت» دانست که جمعه ساعت 20:30 پخش می‌شود؛ فیلمی به کارگردانی کلویی ژائو که به زندگی ویلیام شکسپیر و خانواده‌اش می‌پردازد و مرگ پسرش همنت را در شکل‌گیری نمایشنامه «هملت» دنبال می‌کند.
این فیلم از جمله آثار متفاوت جدول آخر هفته است که بیش از آنکه صرفاً بر حادثه و سرگرمی تکیه کند، مخاطب را به یک تجربه دراماتیک و ادبی دعوت می‌کند. شبکه تهران نیز بیشتر بر مخاطب خانواده و نوجوان حساب باز کرده است.
«کوچ پروانه‌ها» پنج‌شنبه ساعت 13:30، داستان مهاجرت پروانه‌ها و ماجراهای پاتریک و دوستانش را روایت می‌کند و در کنار فضای ماجراجویانه، موضوع محیط زیست و تأثیر ساخت‌وساز انسان بر طبیعت را پیش می‌کشد. جمعه هم «دانه‌های فلفل و راز اعماق دریا» ساعت 9، ماجرایی معمایی با محوریت آلودگی آب و ناپدید شدن یک دانشمند را روایت می‌کند و «خانه امن» ساعت 13:30، مخاطب را وارد یک داستان جاسوسی می‌کند؛ جایی که شش مأمور در یک پناهگاه ظاهراً امن گرفتار یک تهدید داخلی می‌شوند.
شبکه نمایش را باید یکی از متنوع‌ترین جدول‌های این آخر هفته دانست. پنج‌شنبه از «عملیات ناپلئون» ساعت 17 و «هدف شماره یک» ساعت 19 تا «اخراجی‌ها 2» ساعت 21 و «خانه پر سر و صدا» ساعت 23، طیف متنوعی از ژانرها روی آنتن می‌رود.
در میان این آثار، «اخراجی‌ها 2» همچنان یک انتخاب آشنا برای مخاطبانی است که سینمای کمدی جنگی را دنبال می‌کنند، در حالی که «خانه پر سر و صدا» با داستان یک آپارتمان قدیمی و صداهای مرموز نیمه‌شب، فضای معمایی و دلهره‌آورتری دارد. جمعه شبکه نمایش با «ربیعه علیه بوش» ساعت 13، یک درام سیاسی و حقوقی را به نمایش می‌گذارد.
«وداع با ابلهان» ساعت 17 نیز داستانی در بستر جنگ جهانی دوم دارد و پس از آن «راهزن» ساعت 19، سراغ ماجرای یک سارق حرفه‌ای می‌رود که دست به سرقت‌های متعدد از بانک‌ها و جواهرفروشی‌ها زده است. ساعت 21 نوبت به «آپاراتچی» می‌رسد؛ فیلمی ایرانی که در فضای سینمایی دهه 60 تبریز، داستان یک نقاش ساختمانی عاشق سینما را روایت می‌کند.
«نجات سینما» نیز ساعت 23 با یک داستان واقعی درباره تلاش برای جلوگیری از تعطیلی یک سالن سینما، شب شبکه نمایش را به پایان می‌رساند. در شبکه افق، «گزارش» ساعت 10 صبح جمعه انتخابی سیاسی و تاریخی است که به تحقیقات درباره شکنجه مظنونان پس از حملات 11 سپتامبر می‌پردازد.
«پرواز خاموش» نیز ساعت 17 داستان یک خلبان ایرانی را روایت می‌کند که پس از آسیب دیدن هواپیما در مأموریت شناسایی، تلاش می‌کند آن را به خاک ایران بازگرداند. این دو فیلم، فضای متفاوتی دارند اما هر دو بر روایت‌های سیاسی، امنیتی و جنگی تکیه می‌کنند.
برای کودکان و نوجوانان نیز سهم قابل توجهی در جدول پخش دیده می‌شود. شبکه کودک پنج‌شنبه «رالف خرابکار» را ساعت 14 روی آنتن می‌برد و جمعه همین ساعت «فلورا و سنجاب شگفت‌انگیز» را پخش می‌کند.
شبکه امید نیز پنج‌شنبه و جمعه ساعت 17، «قرارگاه ماجراجویی 1» و «قرارگاه ماجراجویی 2» را پشت سر هم نمایش می‌دهد؛ دو فیلمی که ترکیبی از ماجراجویی، معما و شوخی‌های نوجوانانه دارند. در شبکه فراتر نیز علاقه‌مندان انیمیشن می‌توانند پنج‌شنبه ساعت 13 «داستان اسباب‌بازی 4» و جمعه در همین ساعت «شهر حیوانات» را تماشا کنند.
«داستان اسباب‌بازی 4» ادامه ماجراهای وودی و فورکی است و «شهر حیوانات» نیز یک داستان پلیسی و فانتزی را در شهری متفاوت روایت می‌کند. در مجموع، جدول فیلم‌های آخر هفته تلویزیون را نمی‌توان صرفاً مجموعه‌ای از انتخاب‌های متنوع دانست.
اگرچه شبکه‌ها تلاش کرده‌اند طیف‌های مختلف مخاطب را پوشش دهند؛ از علاقه‌مندان به سینمای جنگ و تاریخ با «دوازدهمین مرد»، «گزارش» و «پرواز خاموش» گرفته تا مخاطبان خانوادگی، نوجوان و علاقه‌مندان به سینمای ادبی با «همنت»، اما این تنوع در همه شبکه‌ها الزاماً به معنای تنوع در کیفیت و تازگی آثار نیست. یکی از نقاط ضعف جدول، حضور دوباره برخی فیلم‌های آشنا و کم‌شدن سهم آثاری است که بتوانند برای مخاطب اتفاق تازه‌ای رقم بزنند.
«اخراجی‌ها 2» همچنان می‌تواند برای بخشی از مخاطبان جذاب باشد، اما تکیه مکرر بر فیلم‌های شناخته‌شده و امتحان‌پس‌داده، در بلندمدت نمی‌تواند جای خالی انتخاب‌های تازه و غافلگیرکننده را پر کند. از سوی دیگر، بخشی از آثار کمتر شناخته‌شده نیز لزوماً از نظر کیفیت یا جذابیت روایی در جایگاهی نیستند که بتوانند به‌تنهایی مخاطب را به تماشای تلویزیون ترغیب کنند.
نکته دیگر، پراکندگی قابل توجه انتخاب‌هاست. جدول از جنگ و تاریخ به ورزش، کمدی، درام خانوادگی، سینمای ادبی و انیمیشن می‌رسد، اما در برخی موارد این تنوع بیشتر شبیه کنار هم قرار گرفتن چند ژانر است تا یک طراحی منسجم برای گروه‌های مختلف مخاطب.
در چنین شرایطی، کیفیت خود فیلم و زمان پخش آن بیش از تنوع اسمی ژانرها اهمیت پیدا می‌کند. با این حال، حضور فیلم‌هایی مانند «همنت»، «دوازدهمین مرد» و «پسری که باد را مهار کرد» نشان می‌دهد هنوز می‌توان در میان جدول‌های معمول آخر هفته، انتخاب‌هایی متفاوت‌تر پیدا کرد؛ آثاری که صرفاً برای پر کردن آنتن انتخاب نشده‌اند و می‌توانند بعد از تماشا نیز موضوعی برای فکر کردن و گفت‌وگو باقی بگذارند.
بنابراین، نقطه قوت جدول این هفته را باید در گستره انتخاب‌ها و تلاش برای پاسخ دادن به سلیقه‌های مختلف دانست، اما ضعف آن همچنان در تکرار برخی گزینه‌ها، فاصله میان تنوع ژانری و تنوع کیفی و کمبود فیلم‌هایی است که بتوانند به یک «انتخاب ویژه» برای مخاطب تبدیل شوند. در نهایت، مسئله فقط این نیست که تلویزیون چند فیلم برای پخش دارد؛ پرسش مهم‌تر این است که از میان این فیلم‌ها، کدام اثر واقعاً ارزش نشستن پای تلویزیون را ایجاد می‌کند.