سرمایه‌گذاری 30همتی در اینچه‌برون/5برنامه توسعه ای برای کریدور شرق خزر
ما نباید فقط «اینچه‌برون» را توسعه دهیم؛ باید «کریدور شرق خزر» را اقتصادی کنیم.
اخیرا فرزانه صادق، وزیر راه و شهرسازی خبر از سرمایه گذاری 34 همتی برای توسعه اینچه برون خبر داد. او با اشاره به تداوم رویدادهای سرمایه‌گذاری در کشور با وجود محدودیت‌های موجود و شرایط جنگی، گفت: با وجود تمام محدودیت‌ها و یک سال جنگی که بر کشور گذشته است، رویدادهای سرمایه‌گذاری، به‌ویژه در حوزه ریل، بدون وقفه ادامه داشته است.
وی افزود: امروز در آیین امضای اسناد سرمایه‌گذاری مرکز لجستیک اینچه‌برون، اسناد بیش از 34 هزار میلیارد تومان سرمایه‌گذاری به امضا رسید که بیش از 30 هزار میلیارد تومان آن در اینچه‌برون و بخشی نیز در آپرین انجام می‌شود. اینچه‌برون؛ دروازه راهبردی ایران به آسیای مرکزی و اوراسیا وزیر راه و شهرسازی با تأکید بر اهمیت راهبردی اینچه‌برون بیان کرد: اینچه‌برون فقط یک پایانه مرزی نیست، بلکه یک دروازه بسیار استراتژیک و راهبردی به کشورهای آسیای مرکزی و اوراسیاست و می‌تواند به‌عنوان چشمه بار چین به ایران و ایران به اروپا، در مسیر رفت و برگشت کالا، نقش‌آفرینی کند.
وی ادامه داد: در اینچه‌برون زیرساخت و سامانه حمل‌ونقل وجود داشت، اما یک گره چندین‌ساله مانع از فعال شدن کامل ظرفیت‌های این مرکز شده بود که با همت معاونت حقوقی ریاست‌جمهوری این مشکل برطرف شد. در فاصله کوتاهی، سه سرمایه‌گذار نخست، شامل یک سرمایه‌گذار روس، یک سرمایه‌گذار قزاق و یک سرمایه‌گذار ایرانی، برای آغاز فعالیت در این مرکز قدم برداشتند.
در همین راستا با رفیعی، عضو هیئت‌رئیسه و رئیس کمیسیون انرژی و صنعت اتاق مشترک ایران و روسیه گفت و گو کردیم. تسنیم: ارزیابی شما از سرمایه‌گذاری جدید در مرکز لجستیک اینچه‌برون چیست؟
رفیعی: اتفاق مثبتی است و باید از وزارت راه و شهرسازی برای حرکت به سمت فعال‌سازی ظرفیت اینچه‌برون استقبال کرد. ورود سرمایه‌گذاران ایرانی، روس و قزاق و سرمایه‌گذاری بیش از 30 هزار میلیارد تومانی نشان می‌دهد نگاه به اینچه‌برون در حال تغییر است.
اما نکته مهم این است که اینچه‌برون را صرفاً یک پایانه مرزی یا پروژه عمرانی نبینیم. این نقطه می‌تواند یکی از دروازه‌های اصلی ایران به آسیای مرکزی، روسیه و اتحادیه اقتصادی اوراسیا و محور اصلی کریدور شرق خزر باشد.
تسنیم: یعنی معتقدید سرمایه‌گذاری انجام‌شده کافی نیست؟ رفیعی: این سرمایه‌گذاری بسیار مهم است، اما آغاز کار است.
ما نباید فقط «اینچه‌برون» را توسعه دهیم؛ باید «کریدور شرق خزر» را اقتصادی کنیم. کریدور فقط ریل و جاده نیست.
کریدور زمانی شکل می‌گیرد که زیرساخت، بار، گمرک، سرمایه‌گذاری، نظام بانکی و بازار در یک زنجیره قرار بگیرند. به همین دلیل من معتقدم باید از نگاه صرفاً زیرساختی عبور کنیم و به یک مدل کسب‌وکار برای این کریدور برسیم.
تسنیم: مهم‌ترین اقدام بعدی دولت چه باید باشد؟ رفیعی: یکی از اولویت‌ها باید تعیین تکلیف محور ریلی گرمسار–اینچه‌برون باشد.
سال‌ها قبل طرف روس برای مشارکت و فاینانس برقی‌سازی این محور اعلام آمادگی کرده بود، اما این فرصت به نتیجه نرسید. حالا که سرمایه‌گذاران روس مستقیماً وارد پروژه‌های اینچه‌برون شده‌اند، فرصت مناسبی ایجاد شده است که این پرونده مجدداً در سطح دو کشور بررسی شود.
اگر روسیه برای سرمایه‌گذاری در نقطه مرزی آمادگی دارد، منطقی است که امکان مشارکت این کشور در ارتقای محور ریلی متصل به آن نیز دوباره بررسی شود. تسنیم: شما در مصاحبه‌های قبلی، اینچه‌برون را به امنیت غذایی کشور هم مرتبط کرده بودید.
این ارتباط چیست؟ رفیعی: ما یکی از بزرگ‌ترین تولیدکنندگان و واردکنندگان غلات را در شمال کشور داریم؛ روسیه و قزاقستان تأمین‌کنندگان مهم غلات و نهاده‌های کشاورزی هستند.
در مقابل، بخش مهمی از مصرف این کالاها در نیمه شمالی ایران اتفاق می‌افتد. بنابراین یک سؤال اقتصادی ساده وجود دارد: چرا بخشی از کالایی که در شمال کشور مصرف می‌شود، باید از هزاران کیلومتر دورتر و از مسیر بنادر جنوبی وارد شود، اگر امکان ایجاد یک مسیر اقتصادی و پایدار از شمال وجود دارد؟
من معتقدم کریدور شرق خزر باید علاوه بر کارکرد ترانزیتی، به‌عنوان بخشی از زیرساخت امنیت غذایی ایران دیده شود. این به معنای کنار گذاشتن بنادر جنوبی نیست؛ کشور به تنوع مسیرهای تأمین نیاز دارد.
مسیر شمالی باید مکمل مسیرهای جنوبی باشد و همین تنوع مسیر، تاب‌آوری اقتصاد ایران را افزایش می‌دهد. تسنیم: یکی از مشکلات کریدورها، خالی برگشتن ناوگان است.
برای این مسئله چه پیشنهادی دارید؟ رفیعی: این دقیقاً یکی از نقاطی است که باید از نگاه عمرانی به نگاه اقتصادی تغییر کنیم.
اگر از روسیه و قزاقستان غلات و کالاهای اساسی وارد می‌کنیم، نباید واگن در مسیر برگشت خالی باشد. ایران در محصولات کشاورزی و غذایی، مصالح ساختمانی، محصولات پتروشیمی و پلیمری و بسیاری از کالاهای صنعتی ظرفیت صادرات به روسیه و آسیای مرکزی دارد.
بنابراین باید همزمان با طراحی جریان بار ورودی، «بار برگشت» را نیز طراحی کنیم. کریدوری که در یک جهت بار داشته باشد، یک مسیر حمل‌ونقل است؛ کریدور اقتصادی واقعی باید در هر دو جهت تجارت ایجاد کند.
تسنیم: پیشنهاد مشخص شما به دولت چیست؟ رفیعی: پیشنهاد من تدوین یک برنامه اجرایی مشخص برای «کریدور شرق خزر» است.
این برنامه باید حداقل پنج موضوع را همزمان تعیین تکلیف کند: یک، ارتقای ظرفیت محور ریلی گرمسار–اینچه‌برون؛ دو، حل گلوگاه‌های فنی و عملیاتی اتصال شبکه ریلی ایران به ترکمنستان، قزاقستان و روسیه؛ سه، استفاده از ظرفیت سرمایه‌گذاری و فاینانس روسیه و قزاقستان؛ چهار، ایجاد جریان پایدار غلات و کالاهای اساسی در مسیر ورودی و طراحی بار صادراتی در مسیر برگشت؛ و پنج، تسهیل گمرک، استانداردها، تبادلات بانکی و مقرراتی که امروز سرعت تجارت را کاهش می‌دهند. اگر این پنج حلقه کنار یکدیگر قرار بگیرند، سرمایه‌گذاری امروز در اینچه‌برون می‌تواند اثر بسیار بزرگ‌تری بر تجارت کشور داشته باشد.
تسنیم: در یک جمله، تفاوت نگاه شما به اینچه‌برون با یک پروژه معمولی ریلی چیست؟ رفیعی: من مدافع ساخت یک خط راه‌آهن نیستم؛ مدافع ایجاد یک کریدور اقتصادی هستم.
هدف نهایی نباید عبور تعداد بیشتری قطار از مرز باشد. هدف باید افزایش تجارت، کاهش هزینه لجستیک، تقویت امنیت غذایی و تبدیل موقعیت جغرافیایی ایران به درآمد اقتصادی باشد.
اتفاقی که امروز در اینچه‌برون افتاد، فرصت خوبی برای شروع این تغییر نگاه است. باید از «توسعه اینچه‌برون» یک گام جلوتر برویم و **«توسعه کریدور شرق خزر» را به یک پروژه اقتصادی ملی تبدیل کنیم.