نگاهداری: چابک سازی را با کوچک سازی اشتباه نگیریم
چابک‌سازی را با کوچک‌سازی اشتباه نگیریم کوچک‌سازی به اندازه دولت مربوط است و چابک‌سازی به توان تصمیم‌گیری و خدمت‌رسانی آن.
بابک نگاهداری رییس مرکز پژوهش‌های مجلس شورای اسلامی در 10 توصیه راهبردی در تحول نظام اداری، با بیان اینکه در این شرایط باید فرصت تاریخی ایران را دریابیم، تاکید کرد: چابک‌سازی را با کوچک‌سازی اشتباه نگیریم. مردم کارآمدی حکمرانی را در زندگی روزمره خود داوری می‌کنند. پشت پیشخوان یک اداره، در انتظار دریافت یک مجوز و هنگام پیگیری حقی که میان چند دستگاه سرگردان مانده، لحظاتی تعیین‌کننده برای داوری مردم است.
از همین رو، تحول نظام اداری مستقیماً با اعتماد عمومی پیوند دارد. برای این تحول، باید در شیوه اندیشیدن به اداره کشور تجدیدنظر کنیم. ده توصیه زیر ناظر به این ضرورت است.
فرصت تاریخی ایران را دریابیم ضعف‌های بوروکراسی مختص ایران نیست اما ایران در موقعیت تاریخ‌ساز کنونی، مجال خطا و تأخیر بسیار کمتری دارد. فرصت‌های کشور نمی‌توانند در صف بوروکراسی معطل بمانند. اصلاح بوروکراسی را در قلب تحول حکمرانی قرار دهیم تغییرات ریشه‌ای در بوروکراسی ناکارآمد، از محوری‌ترین مؤلفه‌های تحول حکمرانی است.
تجربه برنامه‌های توسعه نشان می‌دهد که تصویب احکام تازه، بدون تغییر انگاره‌های سیاست‌گذاران و مدیران، کافی نیست. ما به یک تحول چندبُعدی در نظام اداری خود نیاز داریم. از تغییر تابلوها فراتر برویم بخش مهمی از شاکله نظام اداری، میراث پیش از انقلاب است که در کنار تأسیس نهادهای انقلابی به فرمان امام خمینی و رهبر شهید انقلاب، کمتر تحول بنیادین یافته است.
ادغام و تفکیک دستگاه‌ها زمانی ارزش دارد که تصمیم‌گیری و خدمت‌رسانی را بهبود دهد. با جابه‌جایی تابلوها، مسیر مردم کوتاه نمی‌شود. تعارض منافع در اصلاح را مهار کنیم اصلاح بوروکراسی، خود گرفتار ناکارآمدی بوروکراسی می‌شود.
زیرا سیستم معیوب باید راهبری اصلاح خویش را بر عهده بگیرد. تصمیم‌گیری درباره کاهش اختیارات و حذف ساختارهای خود، تعارض منافع برجسته‌ای ایجاد می‌کند. شکستن این چرخه معیوب، نیازمند ارزیابی مستقل و پاسخ‌گویی درباره نتایج آن است.
راهبری تحول را فراقوه‌ای کنیم دولت یا مجلس به‌تنهایی از عهده این تحول برنمی‌آیند. باید اراده‌ای قاطع و فراقوه‌ای، با تقسیم مسئولیت روشن و زمان‌بندی قابل پیگیری شکل گیرد. نقشه راه ده‌مرحله‌ای مرکز پژوهش‌های مجلس با همین نگاه تنظیم شده است.
مقصد را مردم قرار دهیم گذار از وظیفه‌محوری به خدمت‌محوری یعنی انتقال تمرکز از مبدأ دولتی انجام وظایف به مقصد دریافت خدمات یعنی مردم. دستگاه باید نشان دهد چه مسئله‌ای را حل کرده است. بر خودخواهی نهادی غلبه کنیم وقتی حفظ قلمرو دستگاه بر حل مسئله مردم مقدم شود، بخشی‌نگری به خودخواهی نهادی تبدیل می‌شود.
حاصل آن، موازی‌کاری و سرگردانی مراجعان است. مرز اختیارات دستگاه‌ها نباید مرز توقف کار مردم باشد. حرکت وضعی را به حرکت انتقالی تبدیل کنیم انبوه جلسات و مکاتبات می‌تواند حرکت وضعی دستگاهی باشد که به دور خود می‌چرخد.
حرکت انتقالی، با پیشرفت در رفع نیازهای جامعه معنا پیدا می‌کند. معیار ارزیابی باید اثر اقدامات باشد. پُرکاری اداری، به‌خودی‌خود گواه کارآمدی نیست.
چه بسا مدیری از طلوع آفتاب تا نیمه‌های شب مشغول به کار باشد اما اقداماتش منجر به پیشروی در جبهه حل مسائل کشور نباشد. چابک‌سازی را با کوچک‌سازی اشتباه نگیریم کوچک‌سازی به اندازه دولت مربوط است و چابک‌سازی به توان تصمیم‌گیری و خدمت‌رسانی آن. دستگاه کوچک هم می‌تواند کُند و ناکارآمد باشد.
ایستادن در سمت مردم، حذف مراحل زائد، کاهش اتلاف منابع و کوتاه‌کردن مسیر خدمت را می‌طلبد. وقت مردم نیز سرمایه کشور است. نتیجه تحول را با اعتماد مردم بسنجیم نظام اداری، چهره روزمره حکمرانی در برابر جامعه است و ناکارآمدی آن به پای نظام سیاسی نوشته می‌شود.
هر پرونده سرگردان، بخشی از اعتماد عمومی را معطل نگه می‌دارد. تحول زمانی محقق شده است که مردم بهبود را در کیفیت خدمات و احترام به حقوق خود تجربه کنند. ۱۰ توصیه راهبردی رییس مرکز پژوهش‌های مجلس، به شرح زیر است؛ مردم کارآمدی حکمرانی را در زندگی روزمره خود داوری می‌کنند.
