برای نخستین بار در تاریخ سازمان ملل رخ می دهد؟ | این زن پیشتاز است؛ رقابت دبیرکلی در پیچ حساس

نتایج رأی‌گیری مذکور در روز جمعه در شورای امنیت نشان می‌دهد که تمامی نامزدها دست‌کم ۲ رأی مخالف از سوی پنج عضو دائمی — روسیه، چین، آمریکا، فرانسه و انگلیس — دریافت کرده‌اند. همین موضوع، به گفته دیپلمات‌ها، راه را برای ورود چهره‌های تازه به این رقابت باز کرده است.

شورای امنیت برای انتخاب جانشین آنتونیو گوترش در دبیر کلی سازمان ملل، که ۳۱ دسامبر از سمت خود کنار می‌رود، کمتر از سه ماه فرصت دارد. طبق قواعد، یک نامزد برای دریافت توصیه شورا باید دست‌کم ۹ رأی مثبت از ۱۵ عضو را کسب کند و هیچ‌یک از پنج عضو دائمی نیز به او رأی مخالف ندهد.

این دور از رأی‌گیری از این جهت تعیین‌کننده توصیف می‌شود که برای نخستین بار برگه‌های رأی رنگی به کار رفت تا مشخص شود آیا یکی از اعضای دارای حق وتو با نامزدی مخالفت کرده است یا نه. به گزارش خبرگزاری رویترز طبق اعلام منابع آگاه، گرینسپن ۷۰ ساله ۹ رأی موافق، پنج رأی مخالف و یک رأی بدون نظر گرفت و ۲ رأی مخالف او از سوی اعضای دائمی شورا بود.

کارولین رودریگز-بیرکت، سفیر گویان، هشت رأی موافق، شش رأی مخالف و یک رأی بدون نظر به دست آورد که ۲ رأی مخالف او نیز از جانب اعضای دائمی بود. رافائل گروسی، مدیرکل آژانس بین‌المللی انرژی اتمی، نتیجه‌ای نزدیک به رودریگز-بیرکت گرفت، با این تفاوت که یک عضو دائمی کمتر از او حمایت کرد.

چهار نامزد دیگر نیز در این رقابت حضور دارند، اما آرای مخالف آن‌ها بیشتر از آرای موافقشان بوده است؛ نشانه‌ای از افت اقبال به آن‌ها. در همین حال، دیپلمات‌ها از احتمال ورود وزیران خارجه فعلی و پیشین و نیز رهبران برخی کشورها به این رقابت خبر می‌دهند؛ نامزدهایی که برای جلب نظر شورایی دوقطبی، فرصتی کوتاه و چالشی دشوار پیش رو دارند.

مایک والتز، نماینده آمریکا در سازمان ملل، درباره ورود نامزدهای تازه گفت: «اگر کشورها بخواهند نامزدهای بیشتری معرفی کنند، این قطعاً در چارچوب حقوق حاکمیتی آن‌هاست.» گرینسپن در پنج نظرسنجی اخیر، در چهار مورد پیشتاز بوده و تنها در نظرسنجی ماه اوت بود که سفیر گویان جای او را در صدر گرفت. او در گفت‌وگویی، احتمال وتوی خود را بعید ندانست و تأکید کرد که چنین مانعی تنها آغاز مذاکرات است؛ چراکه در رقابت‌های گذشته نیز نامزدهای پیروز توانسته‌اند بر مخالفت‌های مشابه غلبه کنند.

به گفته او: «رقابت هنوز تمام نشده و باید به تلاش ادامه دهیم.» این اقتصاددان کاستاریکایی همچنین سازمان ملل را بیش از حد محافظه‌کار در برابر ریسک توصیف کرد و گفت دبیرکل بعدی باید آماده پذیرش هزینه شکست‌های دیپلماتیک باشد. او خواستار کاهش پست‌های ارشد، مهار بوروکراسی و پایان دادن به کارهای موازی آژانس‌ها شد و هشدار داد صرفه‌جویی صرف، نهادی را که با کمبود منابع و افت نفوذ سیاسی دست‌وپنجه نرم می‌کند، احیا نخواهد کرد.

دبیرکل آینده سازمان ملل با انبوهی از بحران‌ها روبه‌روست؛ از چندین جنگ جاری و کاهش کمک‌های مالی آمریکا گرفته تا افت اهمیت سیاسی این نهاد ۱۹۳ عضوی در شرایطی که واشنگتن از ده‌ها آژانس وابسته به آن خارج شده است. گفتنی است در بیش از ۸۰ سال تاریخ سازمان ملل، تاکنون هیچ زنی به دبیرکلی این سازمان نرسیده است.

«گرینسپن» نامزد پیشتاز دبیرکلی سازمان ملل کیست؟ «ربکا گرینسپن» کاستاریکایی و نامزد پیشتاز دبیرکلی سازمان ملل، نه‌تنها رویای نشستن بر کرسی این نهاد به عنوان نخستین زن نماینده آمریکای لاتین را در سر دارد، بلکه بر این باور است که سازمان مللِ برخاسته از ویرانه‌های جنگ جهانی، همچنان ظرفیت آن را دارد که به عنوان ابزاری کارآمد، کشورهای رقیب را به آشتی فراخواند و بحران‌های جهانی را حل‌وفصل کند.

در محافل سیاسی بحث‌های بسیاری مطرح است مبنی بر اینکه این بار، دبیرکل سازمان ملل باید یک زن باشد؛ اقدامی که برای نخستین‌بار در تاریخ ۸۰ ساله این سازمان رخ می‌دهد. همچنین به نظر می‌رسد نوبت به آمریکای لاتین رسیده است، چرا که دبیرکل‌های سه دهه اخیر از اروپا (گوترش)، آسیا (بان کی‌مون) و آفریقا (کوفی عنان و پطرس غالی) بوده‌اند.

آمریکای لاتین تاکنون تنها یک دبیرکل داشته است: خاویر پرز دکوئیار پرویی که بین سال‌های ۱۹۸۲ تا ۱۹۹۱ در این سمت بود. ربکا گرینسپن با سال‌ها تجربه‌ ارزشمند در حوزه‌ صلح، دموکراسی و خدمات عمومی، یکی از مدعیان اصلی این رقابت است.

این اقتصاددان کاستاریکایی با دهه‌ها فعالیت دیپلماتیک بین‌المللی و کارنامه‌ای درخشان (که پیشتر معاون رئیس‌جمهوری کاستاریکا بوده) اکنون در پی آن است تا این تجربه را در مقطعی تعیین‌کننده برای آینده سازمان ملل و توانایی پاسخگویی آن، به خدمت بگیرد. از نگاه گرینسپن، زندگی او گواهی بر قدرت یک محیط صلح‌آمیز و دموکراتیک برای ساختن آینده‌ای بهتر است.

او مسیر زندگی‌ خود را حاصل پیوند آرزوهای شخصی با ریشه‌های خانوادگی و ارزش‌های کشورش، کاستاریکا، می‌داند؛ سرزمینی کوچک و بدون ارتش که به والدین او (که از بازماندگان جنگ جهانی دوم بودند) پناه داد و به او و هم‌وطنانش اعتماد کرد. او می‌گوید: «زندگی من بر پایه تصمیم کشورم برای سرمایه‌گذاری روی مردم خود و سیستم چندجانبه‌گرایی، و همچنین شجاعت والدینم استوار است که باور داشتند می‌توانند زندگی بهتری به من ببخشند.» گرینسپن در چشم‌انداز خود برای سازمان می‌گوید: «مسیر شخصی من بازتاب‌دهنده معنای سازمان ملل برای من است.» از نظر او، منشور سازمان ملل متحد چیزی فراتر از یک ماموریت سازمانی است: «این یک هشدار دائمی در برابر انسانیت‌زدایی، بی‌اعتمادی و چندپارگی است.» از کاستاریکا تا صحنه بین‌المللی گرینسپن بین سال‌های ۱۹۹۴ تا ۱۹۹۸ معاون رئیس‌جمهوری کاستاریکا بود و سمت‌های معاون وزیر دارایی، وزیر مسکن و وزیر هماهنگ‌کننده امور اقتصادی و اجتماعی را بر عهده داشت.

او سپس فعالیت گسترده‌ای را در نهادهای چندجانبه دنبال کرد و به یکی از چهره‌های آمریکای لاتین با بیشترین تجربه در نظام بین‌المللی تبدیل شده است. وی در حال حاضر دبیرکل «کنفرانس تجارت و توسعه سازمان ملل» (آنکتاد) است و با مرخصی ۶ ماهه بدون حقوق، تمام‌وقت به کارزار انتخاباتی خود برای دبیرکلی سازمان ملل می‌پردازد.

بین سال‌های ۲۰۱۴ تا ۲۰۲۱، او ریاست «دبیرخانه کل ایبرو-آمریکانا» (Ibero-American General Secretariat) را در مادرید بر عهده داشت و در هر دو سِمت، اولین زن در این جایگاه بود. تجربه او در نظام سازمان ملل همچنین به او اجازه داده است نقشی مستقیم در برخی از چالش‌های بزرگ دیپلماسی معاصر ایفا کند.

در سال ۲۰۲۲، او به نمایندگی از گوترش، در مذاکراتی که به توافق‌های صادرات غلات از دریای سیاه میان سازمان ملل، ترکیه، روسیه و اوکراین منجر شد، شرکت کرد. به گفته شخص گرینسپن، این تجربه به او آموخت که «وقتی سازمان ملل بر سر میز مذاکره باقی می‌ماند و دیپلماسی بی‌سروصدا را با حمایت گروه کوچکی از متخصصان دارای انعطاف‌پذیری و چابکی مناسب اعمال می‌کند، چه دستاوردهایی می‌تواند داشته باشد.» گرینسپن چه برنامه‌هایی دارد؟

برنامه گرینسپن، نوسازی سازمان ملل متحد برای «مفیدتر، چابک‌تر و پاسخگوتر» کردن این نهاد است. برنامه او بر سه اولویت اصلی متمرکز است: تمرکز مجدد هدف سازمان ملل بر صلح و امنیت پایدار ارائه نتایج ملموس از طریق سازمانی کارآمدتر آماده‌سازی برای آینده‌ای با محوریت هوش مصنوعی، تحول تکنولوژیک، تغییرات اقلیمی و اشکال جدید نابرابری در نخستین مناظره‌ عمومی نامزدها که ۲۳ ژوئیه (یکم مرداد) در سالن مجمع عمومی سازمان ملل در نیویورک برگزار شد، گرینسپن با تکیه بر سوابق مدیریتی و برنامه‌های اصلاحی خود، اولویت‌های ۱۰۰ روز نخست دوران احتمالی‌ دبیرکلی را ترسیم کرد.

او احیای اعتماد به سازمان ملل، تمرکز ویژه بر مقوله‌ حفظ صلح، چابک‌سازی ساختار تشکیلاتی و همچنین تقویت ارتباط ارگانیک با کشورهای عضو و افکار عمومی را به عنوان ارکان اصلی برنامه خود معرفی کرد وی در مقابل نمایندگان گفت: «از همان لحظه اول، با همه کشورهای عضو، شورای امنیت و طرف‌های درگیر در منازعات کار خواهم کرد.» گرینسپن افزود که پیشنهادش مبتنی بر صداقت، بی‌طرفی و شفافیت است و بر تجربه خود در مدیریت سازمان‌ها، مدیریت بحران و مذاکرات بین‌المللی تاکید کرد: «من درها را نمی‌بندم، به هیچ منفعتی خدمت نمی‌کنم. فقط به منشور (سازمان ملل) خدمت می‌کنم.

من با نفوذ خود رهبری می‌کنم، نه با لفاظی. من رهبری را به ارمغان می‌آورم که در لحظات فشار، آن را کرده‌ام.» وی همچنین پیشنهاد داد مشوق‌های درون سازمان ملل اصلاح شود تا از کارهای موازی و رقابت داخلی ناسالم جلوگیری شود، همکاری با سازمان‌های منطقه‌ای تقویت گردد و از منابع استفاده موثرتری صورت گیرد.

گذار از بدبینی؛ رویکرد متفاوت گرینسپن گرینسپن در نشست منطقه‌ای «آینده رهبری سازمان ملل» که سوم اوت ۲۰۲۶ (۱۲ مرداد) در مونته‌ویدئو اروگوئه برگزار شد، هشدار داد که جهان و این نهاد بین‌المللی در یک بزنگاه سرنوشت‌ساز ایستاده‌اند؛ مقطعی که تصمیمات امروز آن، آینده‌ صلح را رقم خواهد زد. او ضمن تاکید بر منشور سازمان ملل به عنوان قطب‌نمای اخلاقی، از جامعه‌ جهانی خواست تا با تکیه بر قدرت انتخاب و اراده‌ سیاسی، از انفعال فاصله بگیرند و به کنشگری روی آورند.

وی گفت: «اجازه ندهیم امید را از ما بدزدند.» او یادآور شد که سازمان ملل در سال ۱۹۴۵ از امید به بازسازی جهانی ویران‌شده توسط جنگ متولد شد. گرینسپن به عنوان فرزند پناهندگان جنگ جهانی دوم، اظهار داشت که می‌داند جنگ چه چیزی را می‌گیرد و صلح چه چیزی را ممکن می‌سازد، و مسئولیت کار برای مرحله جدیدی از همکاری، همبستگی و انسانیت مشترک را پذیرفت.

«بسیاری از چیزهای بد در جهان فقط به خاطر آدم‌های بد اتفاق نیفتاده‌اند. آنها به خاطر تصمیمات اشتباه بسیاری از آدم‌های خوب هم رخ داده‌اند.

اجازه ندهیم دوباره این اتفاق بیفتد.»