حسن روحانی: دفاع در برابر تجاوز بدیهی است؛ دستاورد جنگ باید امنیت پایدار باشد

حجت‌الاسلام‌ والمسلمین حسن روحانی که در دیدار با جمعی از سفیران، استادان و صاحب‌نظران سیاست خارجی سخن می‌گفت، به برداشت‌های مطرح‌شده از سخنان قبلی خود واکنش نشان داد و گفت: بحث او درباره لزوم برخورداری «اهداف ملی» از پشتوانه مردم بوده است، نه برگزاری همه‌پرسی درباره دفاع در برابر تجاوز. وی با تاکید بر اینکه «اصلاً من نه کلمه رفراندوم را گفتم و نه کلمه همه‌پرسی را گفتم»، افزود: ایران آغازگر جنگ نبوده و وقتی به ما تجاوز بشود ما باید دفاع کنیم.

اینکه جزو بدیهیات اولیه است. رئیس‌ دولت‌های یازدهم و دوازدهم عنوان کرد: مسئله مورد نظرش این بوده که اهداف بلندمدت ملی برای آنکه به قدرت، ثروت، صلح، وحدت ملی و جایگاه بالاتر ایران منجر شوند، نیازمند حمایت گسترده جامعه هستند.

اهداف ملی باید پشتوانه ملی داشته باشد روحانی تصریح کرد: سخنان قبلی او درباره جنگ جاری نبوده و برخی منتقدان با تغییر مضمون سخنانش این برداشت را ایجاد کرده‌اند که او دفاع در برابر تجاوز را مشروط به همه‌پرسی دانسته است. وی با بیان اینکه بحث من اهداف ملی بود، توضیح داد: هر کشور برای بقا و توسعه خود اهداف کلانی دارد که تحقق آنها بدون پشتیبانی بخش بزرگی از جامعه دشوار است.

مردم باید نسبت به اهداف بلندمدت کشور آگاهی داشته باشند و نظر آنان نیز در تصمیمات ملی مورد توجه قرار گیرد. رئیس‌ دولت‌های یازدهم و دوازدهم افزود: اختلاف‌نظر در چنین مسائلی طبیعی است و وحدت ملی را نباید با یکسانی دیدگاه‌ها اشتباه گرفت.

ما دنبال وحدت ملی هستیم، اما دنبال یکسانی نظر هم نیستیم. روحانی در ادامه، شیوه برخورد با مخالفان سیاسی را نیز بخشی از مسئله وحدت ملی دانست و با استناد به سخن امام علی(ع) در جریان جنگ صفین، گفت: حتی در شرایط جنگ نیز ناسزاگویی به طرف مقابل مورد تأیید آن حضرت نبوده است.

وی به عبارت «انی اکره لکم ان تکونوا سبابین» استناد کرد و یادآور شد: اختلاف سیاسی، حتی در شدیدترین شرایط، مجوز ناسزا، تحریف سخن یا تحریک دیگران علیه یک فرد نیست. رئیس‌ دولت‌های یازدهم و دوازدهم همچنین با نقل روایتی از امام صادق(ع)، بر راستگویی، امانتداری، تقوا و حسن خلق تأکید کرد و افزود: رفتار سیاسی نیز باید با این معیارها سازگار باشد.

ما شیعه امام صادقیم؛ باید درست حرف بزنیم، باید با ادب حرف بزنیم. هنوز از جنگ خارج نشده‌ایم روحانی پس از این توضیحات گفت: ایران همچنان در شرایط بحران قرار دارد و نباید تصور کرد با پایان برخی مراحل درگیری، مسئله جنگ پایان یافته است.

ما وسط بحران هستیم؛ ما هنوز از جنگ خارج نشدیم. وی با بیان اینکه یکی از مهم‌ترین مسائل پیش روی کشور این است که چگونه و در چه زمانی از مرحله درگیری نظامی به ترتیبات سیاسی پایدار منتقل شود، تأکید کرد: دفاع در برابر متجاوز باید ادامه یابد، اما تصمیم درباره زمان انتقال از میدان به سیاست نیز باید بر اساس محاسبه منافع ملی صورت گیرد.

رئیس‌جمهور اسبق تصریح کرد: باید در نقطه‌ای این انتقال انجام شود که احتمال تجاوز بعدی کاهش یافته و ترتیبات حاصل، منافع ایران را تضمین کند. دستاورد جنگ باید کاهش احتمال جنگ بعدی باشد روحانی گفت: پایان موفق جنگ صرفاً به معنای توقف حملات نیست.

اگر درگیری متوقف شود اما احتمال آغاز دوباره جنگ همچنان بالا باقی بماند، امنیت پایدار به دست نیامده است. تصمیم درباره ادامه یا توقف درگیری باید با سنجش سود و زیان آن برای کشور همراه باشد و هدف، رسیدن از «ترتیبات میدان» به «ترتیبات پایدار سیاسی» باشد.

وی بیان کرد: ایران پس از پایان درگیری نظامی باید از «فضای جنگ» نیز خارج شود، زیرا تداوم فضای ناامنی و بحران، سرمایه‌گذاری، توسعه اقتصادی و بهبود زندگی مردم را دشوار می‌کند. هدف نهایی «عزت کشور»، «امنیت پایدار»، توسعه و رفاه مردم است.

دیپلماسی یکی از منابع قدرت ایران است رئیس‌ دولت‌های یازدهم و دوازدهم در بخش دیگری از سخنان خود با بیان اینکه قدرت سیاسی و دیپلماسی را نباید در برابر قدرت نظامی قرار داد، تاکید کرد: دیپلماسی می‌تواند پیش از بحران برای جلوگیری از وقوع جنگ، در جریان بحران برای کنترل آن و پس از درگیری برای انتقال از میدان به ترتیبات سیاسی مورد استفاده قرار گیرد. روحانی با اشاره به تجربه پرونده هسته‌ای در سال ۱۳۸۲ و فضای منطقه پس از سقوط بغداد، گفت: در آن مقطع دیپلماسی توانست در جلوگیری از افزایش تهدید علیه ایران نقش ایفا کند.

وی در عین حال گفت: تجربه جنگ‌های اخیر باعث ایجاد تردید در بخشی از جامعه نسبت به مذاکره شده است، اما این تجربه نباید باعث کنار گذاشتن یکی از منابع قدرت کشور شود. ما هیچ‌وقت نباید یک پایه قدرت خودمان را کنار بگذاریم.

رئیس‌ دولت‌های یازدهم و دوازدهم با تاکید براینکه قدرت نظامی همچنان یکی از پایه‌های اصلی جلوگیری از تحمیل اراده خارجی به ایران است و ضعف‌های آشکارشده در جنگ، به‌ویژه در حوزه فناوری و جنگ مدرن، باید بررسی و جبران شود، گفت: در جنگ جدید، برتری در فناوری، کشف زودتر تهدید، توان راداری، برد تسلیحات و سرعت واکنش می‌تواند نتیجه نبرد را تعیین کند. روحانی در عین حال گفت: امنیت ملی را نمی‌توان صرفاً بر قدرت آفندی و پدافندی بنا کرد.

وی، اقتصاد، دیپلماسی، موقعیت جغرافیایی، پدافند غیرعامل و سرمایه اجتماعی را نیز بخشی از بازدارندگی دانست و افزود: مجموع این ظرفیت‌ها باید به «بازدارندگی ملی» تبدیل شود. مردم بالاترین منبع قدرت ملی‌اند رئیس‌ دولت‌های یازدهم و دوازدهم گفت: بالاتر از قدرت نظامی، سیاسی و اقتصادی، حضور یکپارچه مردم قرار دارد.

روحانی اعتماد مردم به اطلاعات رسمی، پاسخگویی مسئولان، مشارکت عمومی و اقناع جامعه را از اجزای قدرت ملی دانست و گفت: نارضایتی یا اعتراض به عملکرد حکومت لزوماً به معنای همراهی با دشمن خارجی نیست و تجربه جنگ نشان داده است که هنگام حمله به کشور، مردم برای ایران، استقلال و تمامیت سرزمینی آن می‌ایستند. هرچه اعتماد و رضایت عمومی بیشتر باشد، توان کشور برای مقاومت در برابر فشار خارجی نیز افزایش می‌یابد.

مهاجمان به اهداف اصلی اعلام‌شده خود نرسیدند وی در ارزیابی خود از درگیری‌های اخیر گفت: بازدارندگی ایران نتوانست به‌طور کامل مانع وقوع جنگ شود، اما مانع تحقق بسیاری از اهدافی شد که به گفته او از سوی مهاجمان اعلام شده بود. رئیس‌ دولت‌های یازدهم و دوازدهم از فروپاشی نظام، تجزیه ایران، تسلیم حکومت و از بین بردن توان موشکی و هسته‌ای به‌عنوان نمونه‌هایی از اهدافی نام برد که به گفته او محقق نشده‌اند.

روحانی میان دو سطح بازدارندگی تفاوت گذاشت: بازدارندگی‌ای که اصولاً مانع آغاز جنگ می‌شود و بازدارندگی‌ای که پس از شروع جنگ مانع دستیابی مهاجم به اهداف سیاسی خود می‌شود. اکنون مسئله اساسی این است که این مقاومت چگونه به امنیت پایدار و کاهش احتمال جنگ بعدی تبدیل شود.

هرمز؛ از اهرم بحران به اهرم توسعه وی بخش دیگری از سخنانش را به تنگه هرمز اختصاص داد و از کارشناسان سیاست خارجی خواست درباره تبدیل موقعیت ژئوپلیتیکی ایران در این آبراه به یک مزیت ژئواکونومیک مطالعه کنند. رئیس‌ دولت‌های یازدهم و دوازدهم بیان کرد: تاکنون هرمز بیشتر به‌عنوان اهرمی برای فشار در زمان جنگ و بحران مورد توجه بوده است، اما باید بررسی کرد چگونه می‌توان آن را به پایه‌ای برای وابستگی متقابل و توسعه ایران تبدیل کرد.

ثبات هرمز برای امنیت انرژی، کشتیرانی و اقتصاد بسیاری از کشورها اهمیت دارد و این کشورها باید در ثبات ایران نیز منفعت پیدا کنند. روحانی افزود: هرمز تبدیل بشود از یک اهرم در زمان جنگ و بحران به یک اهرم برای وابستگی متقابل.

هدف نباید اختلال در کشتیرانی باشد، بلکه باید از ظرفیت هرمز برای افزایش سرمایه‌گذاری، تجارت، فناوری و روابط اقتصادی ایران با کشورهای منطقه، آسیا و اروپا استفاده کرد. وی افزود: اگر چنین تحولی رخ دهد، می‌تواند یکی از مهم‌ترین دستاوردهای ایران از شرایط کنونی باشد.

دیپلماسی فقط مذاکره نیست رئیس‌ دولت‌های یازدهم و دوازدهم تصریح کرد: دیپلماسی را نباید به مذاکره محدود کرد و وظیفه اصلی سیاست خارجی «مدیریت فضای بیرون کشور» است. روحانی، کاهش تعداد دشمنان، افزایش دوستان، کاهش سطح تخاصم، تقویت روابط با همسایگان، جذب سرمایه و فناوری و فراهم کردن بازار برای اقتصاد کشور را از وظایف دیپلماسی دانست و اظهار کرد: یکی از چالش‌های سیاست خارجی ایران این است که هزینه رابطه با کشور برای شرکای خارجی بالا رفته و یکی از وظایف دیپلماسی باید کاهش این هزینه باشد.

وی با اشاره به گفت‌وگوهای خود با رهبران روسیه و چین در دوران ریاست‌جمهوری یادآور شد: برداشت او از این مذاکرات این بوده که این کشورها خواهان گسترش روابط با ایران بوده‌اند اما خواسته‌اند هزینه این رابطه کاهش پیدا کند. رئیس‌ دولت‌های یازدهم و دوازدهم همچنین بر اهمیت جذب سرمایه و فناوری برای دوران پس از جنگ تأکید کرد و گفت: فناوری هم برای اقتصاد و هم برای قدرت دفاعی کشور ضروری است.

روحانی با یادآوری سفر هیأت‌های اقتصادی خارجی به ایران پس از توافق هسته‌ای و نیز دیدار رئیس‌جمهور وقت سوئیس با رهبر فقید جمهوری اسلامی، گفت: توسعه کشور بدون سرمایه و فناوری دشوار خواهد بود. وی روابط با همسایگان را نیز از مهم‌ترین سرمایه‌های ایران دانست و تاکید کرد: از هم‌اکنون باید برای بهبود روابط سیاسی، اقتصادی، تجاری، گردشگری و مردمی با کشورهای پیرامونی برنامه‌ریزی کرد.

هر فاصله‌ای که در دوران بحران میان ایران و همسایگان ایجاد شده باید پس از بحران کاهش یابد. از مدیریت بحران تا ساختن ایران پس از جنگ رئیس‌ دولت‌های یازدهم و دوازدهم از استادان و صاحب‌نظران سیاست خارجی خواست درباره نحوه انتقال از میدان به دیپلماسی، ترتیبات سیاسی پس از جنگ، کاهش هزینه روابط خارجی ایران و استفاده توسعه‌ای از ظرفیت هرمز مطالعه و پیشنهاد ارائه کنند.

وی با بیان اینکه قدرت نظامی، دیپلماسی، اقتصاد، جغرافیا و مردم نباید به‌عنوان منابع جداگانه دیده شوند، بلکه باید در کنار یکدیگر قدرت ملی ایران را بسازند، گفت: مسئله نهایی تنها عبور از بحران جاری نیست؛ هدف باید ایجاد شرایطی باشد که احتمال جنگ بعدی کمتر شود، کشور از فضای جنگ خارج شود و نتیجه قدرت ملی در امنیت، توسعه و زندگی بهتر مردم دیده شود.