اژه‌ای: متهمان نباید به دلیل تأخیر در تأمین وثیقه بازداشت شوند
متهمینی که شمار قابل توجهی از آنان چنانچه می‌توانستند به سرعت، وثیقه و کفیل خود را تأمین و معرفی کنند، ای‌بسا، حتی برای یک ساعت نیز به زندان منتقل نمی‌شدند؛
صبح امروز، طی مراسمی با حضور حجت‌الاسلام‌والمسلمین محسنی‌اژه‌ای، رئیس قوه قضاییه، از طرح‌های پذیرش هوشمند وثایق و کفالت‌ها، موسوم به ضمانت الکترونیک، رونمایی شد. با این دستاورد قضایی، متهمینی که بازداشت آنان ضرورتی ندارد، به سرعت و در کمتر از ۱۰ دقیقه می‌توانند نسبت به تأمین وثیقه و یا معرفی کفیل اقدام کنند و بدین‌ترتیب، از بازداشت آنان حتی برای یک ساعت هم جلوگیری می‌شود.
شایان ذکر است، بالغ بر سه‌چهارم ورودی‌های ماهانه به زندان‌های کشور را متهمین بازداشتی تشکیل می‌دهند. متهمینی که شمار قابل توجهی از آنان چنانچه می‌توانستند به سرعت، وثیقه و کفیل خود را تأمین و معرفی کنند، ای‌بسا، حتی برای یک ساعت نیز به زندان منتقل نمی‌شدند؛ حال با طرح پذیرش هوشمند وثایق و کفالت‌ها، این معضل مرتفع شده است.
حجت‌الاسلام‌والمسلمین محسنی‌اژه‌ای، رئیس قوه قضاییه، در راستای نظارت بر پیاده‌سازی سامانه‌های فناورانه و مبتنی بر هوش مصنوعی در مراجع و مراکز قضایی، جهت تسهیل و تسریع امورات قضایی مردم، صبح امروز از یکی از مجتمع‌های قضایی تهران بازدید به عمل آورد. رئیس دستگاه قضا در جریان این بازدید، طرح‌های پذیرش هوشمند وثایق و کفالت‌ها، موسوم به ضمانت الکترونیک را رونمایی کرد.
رئیس عدلیه در جریان این بازدید، با حضور در چند شعبه قضایی، از نزدیک، روند پذیرش هوشمند وثایق و کفالت‌ها را مورد نظارت قرار داد و با اصحاب پرونده‌ها و وکلای آنان به گفتگو پرداخت. شایان ذکر است، طرح «ضمانت الکترونیک» یا پذیرش هوشمند وثایق و کفالت‌ها، یکی از تحولات راهبردی در حوزه عدالت الکترونیک و نوسازی ساختار قضایی است.
این طرح با هدف گذار از «وثیقه فیزیکی و سنتی» به سمت «وثیقه دیجیتال و پویا»، ابعاد متعددی از جمله تسهیل امور مردمی و ارتقای امنیت حقوقی را در بر می‌گیرد. رئیس قوه قضاییه در جریان بازدید امروز خود، در ضمن گفتگوی بدون‌واسطه با اصحاب پرونده‌ها و وکلای آنان و ایضاً متصدیان و کاربران قضایی، بر چند نکته مهم و نغز در باب توسعه‌ی طرح «ضمانت الکترونیک» یا پذیرش هوشمند وثایق و کفالت‌ها، تأکید کرد.
رئیس دستگاه قضا، در جریان این بازدید و سرکشی، طی سخنانی با تشریح مزایای طرح‌های فناورانه قضایی و مشخصاً طرح پذیرش هوشمند وثایق و کفالت‌ها، بیان داشت: در سیستم سنتی، فرآیند تأمین وثیقه اعم از ملکی یا منقول یا حتی معرفی کفیل، برای مردم و مراجعان به عدلیه، دردسرهایی به همراه داشت و بعضاً چندین روز وقت مردم تلف می‌شد و حتی متهمینی که بازداشت آنان ضرورتی نداشت، به ناچار به سبب ناتوانی در تأمین سریع وثیقه یا معرفی کفیل، بعضاً چندین روز، به بازداشتگاه هدایت می‌شدند. لکن بواسطه‌ی طرح «ضمانت الکترونیک» یا پذیرش هوشمند وثایق و کفالت‌ها، این مشکلات و موانع، مرتفع می‌شوند.
قاضی‌القضات خاطرنشان کرد: در سیستم سنتی، شناسایی اموال و ارزش‌گذاری وثیقه و بازداشت و توقیف آن، برای آزادی متهم از بازداشت موقت، بعضاً چندین روز زمان می‌برد؛ لکن اکنون با طرح ضمانت الکترونیک، در ظرف کمتر از نیم ساعت، وثیقه تأمینی از سوی متهم یا وکیل او، ارزش‌گذاری و پذیرش می‌شود و اینچنین از بازداشت متهمی که بازداشتش ضرورتی ندارد، جلوگیری می‌شود. رئیس عدلیه تصریح کرد: همواره تأکید کرده‌ایم که نباید هیچ متهمی را بلاوجه بازداشت کرد؛ حتی یک شب در زندان و بازداشت ماندن، ممکن است برای فرد آسیب‌های جبران‌ناپذیر به همراه داشته باشد.
در مواردی به سبب ناتوانی متهم از تأمین سریع وثیقه و معرفی کفیل، او به ناچار به بازداشتگاه هدایت می‌شد؛ لکن با ایجاد و توسعه‌ی طرح ضمانت الکترونیک و پذیرش هوشمند وثایق و کفالت‌ها، دیگر هیچ متهمی که بازداشت شدنش، ضرورتی ندارد، حتی برای یک ساعت هم به زندان نمی‌رود. رئیس دستگاه قضا تاکید کرد: طرح پذیرش هوشمند وثایق و کفالت‌ها، در مبحث کاهش جمعیت کیفری مؤثر است؛ در همین رابطه شاید ضروری باشد در راستای اصلاح و تکمیل «دستورالعمل ساماندهی زندانیان و کاهش جمعیت کیفری زندان‌ها» نیز اقدام کنیم و این دستاورد فاورانه را در این دستورالعمل قید کنیم.
قاضی‌القضات خاطرنشان کرد: ما بر توسعه‌ی طرح ضمانت الکترونیک و پذیرش هوشمند وثایق و کفالت‌ها، تأکید مؤکد داریم. این پذیرش وثایق الکترونیک، باید برای زندانیانی نیز که شرایط اعزام به مرخصی را دارند، به طور کامل مهیا باشد.همچنین در حوزه‌ی معرفی کفیل نیز نباید این پذیرش هوشمند، صرفاً محدود به کفیلی باشد که کارمند اداری و یا دارای سوابق تأمین اجتماعی است؛ بلکه باید به سرعت شرایطی فراهم آید که یک پیشه‌ور و کاسب و عضو صنوف نیز، بتواند مدارک کسب و کار خود را جهت کفالت، در سامانه بارگذاری کند.
حجت‌الاسلام‌والمسلمین محسنی‌اژه‌ای، در ادامه با اشاره به مزیت طرح مذکور در مبحث کارشناسی‌ها نیز اظهار کرد: یکی دیگر از مزایای طرح ضمانت الکترونیک و پذیرش هوشمند وثایق و کفالت‌ها، ارزش‌گذاری خودکار و اتصال به پایگاه داده‌های ارزش‌گذاری اموال و به تبع آن، عدم نیاز به فرایندِ زمانبر کارشناسی است. بارها تأکید کرده‌ایم که یکی از دلایل اطاله دادرسی‌ها و رسیدگی‌های قضایی، همین فقره‌ی کارشناسی‌های زمانبر است.
ما مصم هستیم که فرایندهای ناظر بر رسیدگی‌ها و پیشبرد امورات قضایی مردم را کوتاه کنیم. در این زمینه هر چه بیشتر از ابزارها و روش‌های فناورانه و متکی بر هوش مصنوعی، با لحاظ جوانب امنیتی و حفاظتی آن، بهره خواهیم گرفت.
رئیس قوه قضاییه بیان داشت: در گذشته، حضور الزامی شخص در مراجع و مراکز مربوطه برای استعلام و ثبت وثیقه، زمان و هزینه زیادی از شهروند می‌گرفت؛ لکن با ضمانت الکترونیک، این فرآیند در بستر شبکه ملی اطلاعات و با اتصال مستقیم به سامانه‌های ثبتی و بانکی انجام می‌شود و اینچنین از رفت‌آمدهای مکرر مردم جلوگیری می‌شود و نتیجتاً، تکریم مردم و ارباب رجوع، محقق می‌گردد. اینکه زمینه‌ای فراهم آوریم که مردم مجبور نباشند برای وثیقه‌گذاری و کفالت، متحمل رنج و تردد زیاد شوند، خودش به معنا و منزله‌ی تکریم مردم و ارباب رجوع است.
رئیس دستگاه قضا، همچنین در جریان این بازدید و نظارت، بر مبحث ارائه آموزش‌های عمومی به مردم، جهت بهره‌گیری از طرح‌های پذیرش هوشمند وثایق و کفالت‌ها و ضمانت الکترونیک، تاکید کرد و گفت: این کفایت نمی‌کند که صرفاً نیروها و متصدیان قضایی و کاربران حرفه‌ای نظیر وکلا، کارشناسان و غیره، نسبت به کاربرد و بهره‌گیری از سامانه‌های فناورانه‌ای نظیر پذیرش هوشمند وثایق و کفالت‌ها و ضمانت الکترونیک، آگاه و مسلط باشند؛ بلکه باید عموم مردم را از وجود این دستاوردهای فناورانه آگاه و مطلع کرد. در همین رابطه، در خلال این بازدید، رئیس مرکز رسانه قوه قضاییه، توضیحاتی در راستای برنامه‌های مدوّن موجود جهت اطلاع‌رسانی‌های عمومی به مردم برای کاربرد و بهره‌گیری از سامانه‌های فناورانه قضایی و مشخصاً طرح‌های پذیرش هوشمند وثایق و کفالت‌ها و ضمانت الکترونیک، ارائه کرد و گفت علاوه بر درج در اخبار و سریال‌های پربیننده تلویزیونی و کلیپ‌های آموزشی، معرفی خدمات فناورانه قضایی را در سکوهای پرمخاطب نیز دنبال می‌کنیم.
شایان ذکر است در اثنای بازدید رئیس قوه قضاییه از چند شعب قضایی به منظور نظارت بر پیاده‌سازی سامانه‌های فناورانه و مبتنی بر هوش مصنوعی در مراجع و مراکز قضایی، چند وکیل دادگستری که برای پیگیری امورات پرونده موکلین خود مراجعه کرده بودند در گفتگوی مستقیم و بدون‌واسطه با رئیس عدلیه، ضمن قدردانی از اهتمام ویژه‌ی قوه قضاییه نسبت به توسعه‌ی سامانه‌های الکترونیکی که سهولت و سرعت تعیین تکلیف پرونده‌های قضایی را به همراه دارد، تاکید کردند که با هوشمندسازی قوه قضاییه در دوره تحول و تعالی، تسریع و تسهیل در پیشبرد پرونده‌ها، محسوس و ملموس شده است. یکی از وکلای مورد اشاره که موکلش در شهر اراک ساکن بود، خطاب به رئیس دستگاه قضا گفت: من امروز برای معرفی ضامن به این شعبه قضایی مراجعه کردم و پس از ارائه نام و مشخصات ضامن به مدیر دفتر شعبه و ارسال کد، در کمتر از ۱۰ دقیقه، ملک واقع در شهر اراک، شناسایی و ارزش‌گذاری شد و به عنوان وثیقه تأمین و تودیع گشت.
این قطعاً یکی از کارآمدترین دستاوردها و خدمات نظام قضایی کشور است؛ اگر چنین دستاورد و خدمتی وجود نداشت، فرایند شناسایی و ارزش‌گذاری ملک مورداشاره با توجه به اینکه در شهرستان است، بخاطر مبحث نیابت قضایی، شاید تا یک هفته و حتی بیشتر، زمان می‌برد و در اینصورت مشکلات عدیده‌ای برای موکل من پیش می‌آمد. حجت‌الاسلام‌والمسلمین محسنی‌اژه‌ای، پس از بازدید از چند شعبه قضایی در راستای نظارت بر نحوه کارآیی پذیرش هوشمند وثایق و کفالت‌ها، در مراسم رونمایی از طرح پذیرش هوشمند وثایق و کفالت‌ها، موسوم به ضمانت الکترونیک، حضور یافت و طی سخنانی در این مراسم تاکید کرد: خدمت به مردم، یک عبادت است؛ خدمتی که ما به مردم ارائه می‌دهیم باید توأم با حفظ کرامت و عزت آنان باشد؛ یک وجه در هوشمندسازی فرایندها و خدمات‌دهی‌های قضایی، همین حفظ کرامت و عزت مردم است؛ وقتی مردم برای پیشبرد امورات قضایی‌شان به زحمت و دردسر نمی‌افتند و بی‌جهت، مجبور به پرداخت هزینه و صرف وقت و معطلی نمی‌شوند، یعنی کرامت و عزت‌شان نیز مخدوش نمی‌شود.
رئیس قوه قضاییه بیان داشت: مردم مبعوث شده‌ی ما شایسته دریافت بهترین خدمات هستند. باید هر چه می‌توانیم این مردم را تکریم کنیم؛ تکریم این مردم، دوستان نظام جمهوری اسلامی را خوشحال و مسرور و دشمنان این نظام را خشمگین و غضبناک می‌کند.
امروز دشمن غدّار ما بیش از آنکه از موشک‌های قدرتمند ما در هراس باشد، از ملت مبعوث‌شده‌ی ما بیم و وحشت دارد؛ ملتی که پایمردانه و عزتمندانه در مقابل دشمن، قد علم کرده و تمام توطئه‌های او را خنثی کرده است؛ فلذا ما خادمان و کارگزاران باید برای خدمت بی‌منت به این مردم، شب و روز را نشناسیم.
