برگزاری نشست علمی برای بیماران مبتلا به بدخیمی‌های خونی

این نشست با تمرکز بر کاربردهای بالینی سلول‌درمانی، مدیریت بیماری پیوند علیه میزبان، راهبردهای نوین پیوند سلول‌های بنیادی خون‌ساز و مهندسی سیستم ایمنی، بستری برای گفتگوی تخصصی میان صاحب‌نظران این حوزه فراهم کرد. برنامه علمی رویداد در دو پنل تخصصی طراحی شده بود تا تازه‌ترین رویکردهای بالینی در حوزه سلول‌درمانی، پیوند و تنظیم سیستم ایمنی مورد بحث قرار گیرد.

پنل نخست؛ سلول‌های بنیادی مزانشیمی در مدیریت GvHD نخستین پنل با مدیریت مهشید مهدی‌زاده، فوق تخصص خون و سرطان، به کاربرد سلول‌های بنیادی مزانشیمی (MSC) در مدیریت بیماری پیوند علیه میزبان اختصاص داشت. در نخستین سخنرانی، بی‌بی شمسیان، فوق تخصص خون و سرطان بیمارستان مفید، معیارهای انتخاب بیماران کاندید دریافت سلول‌های مزانشیمی را بررسی کرد.

تمایز میان GVHD حاد، مزمن و انواع هم‌پوشان و همچنین افتراق آن از عفونت‌ها و عوارض ناشی از سمیت درمانی از مهم‌ترین محورهای این سخنرانی بود. در ادامه، سایه پرخیده، فوق تخصص خون و سرطان و عضو هیئت علمی دانشگاه علوم پزشکی شهید بهشتی، به موضوع انتخاب فرآورده‌های سلولی مزانشیمی پرداخت و بر اهمیت کیفیت محصول، توان زیستی سلول‌ها و زمان‌بندی مناسب مداخله درمانی تأکید کرد.

مریم برخودار نیز درباره پایش پاسخ درمانی، ایمنی تزریق، داروهای هم‌زمان و الزامات قانونی و اخلاقی استفاده از سلول‌های مزانشیمی سخن گفت. این موضوعات از الزامات مهم برای استفاده ایمن و مبتنی بر شواهد از فرآورده‌های سلولی به شمار می‌روند.

چهارمین سخنرانی این پنل توسط عباس حاجی‌فتحعلی، فوق تخصص خون و سرطان بزرگسالان، ارائه شد و به پژوهشی درباره راهبرد درمانی مبتنی بر سیکلوفسفامید پس از پیوند (PTCy) در کنار سلول‌های مزانشیمی اختصاص داشت. پنل دوم؛ راهبردهای نوین پیوند و مهندسی سیستم ایمنی پنل دوم با مدیریت مهرداد پاینده، فوق تخصص خون و سرطان بزرگسالان و عضو هیئت علمی دانشگاه علوم پزشکی کرمانشاه، بر راهبردهای نوین پیوند و تنظیم سیستم ایمنی متمرکز بود.

در آغاز این پنل، مهشید مهدی‌زاده به پلتفرم‌های پیوند و مهندسی گرافت در بیماران مبتلا به لوسمی میلوئید حاد با حداقل بیماری باقیمانده مثبت(MRD-positive AML) پرداخت و ملاحظات مرتبط با وضعیت بیماری و انتخاب راهبرد درمانی را بررسی کرد. سپس، طاهره رستمی، فوق تخصص خون و سرطان بیمارستان شریعتی تهران، درباره مهندسی سیستم ایمنی و ظرفیت سلول‌های T حافظه، سلول‌های T تنظیمی (Tregs) و سلول‌های کشنده طبیعی (NK) مشتق از دهنده سخن گفت.

در بخش سوم، سحر پرخیده، فوق تخصص خون و سرطان بیمارستان طالقانی، به موضوع اختلال عملکرد گرافت و ارزیابی‌های تشخیصی مرتبط با عملکرد ضعیف آن پرداخت و بر اهمیت شناسایی علت و انتخاب راهبرد درمانی متناسب با شرایط بیمار تأکید کرد. آخرین سخنرانی این پنل توسط وحید فلاحتی، فوق تخصص خون و سرطان کودکان بیمارستان محک، با موضوع مداخلات سلولی نجات‌بخش ارائه شد.

تقویت سلول‌های CD۳۴+، تزریق لنفوسیت‌های دهنده (DLI) و استفاده از سلول‌های T اختصاصی علیه ویروس‌ها از محورهای اصلی این سخنرانی بود. رونمایی از فرآورده سلول‌درمانی یکی از بخش‌های اصلی این رویداد، رونمایی رسمی از داروی ویراپلاسل بود.

فرآورده‌ای آلوژنیک مبتنی بر سلول‌های بنیادی مزانشیمی مشتق از جفت انسان است که برای مدیریت بیماری پیوند علیه میزبان مقاوم به کورتیکواستروئید توسعه یافته است. این محصول در شهریور ۱۴۰۴ تأییدیه سازمان غذا و دارو را برای این کاربرد دریافت کرد و رونمایی رسمی آن در این نشست فرصتی برای معرفی این فرآورده به متخصصان هماتولوژی، انکولوژی و پیوند سلول‌های بنیادی فراهم کرد.

بیماری GVHD یکی از عوارض مهم پیوند آلوژنیک سلول‌های بنیادی خون‌ساز است که در آن سلول‌های ایمنی فرد دهنده علیه بافت‌های گیرنده واکنش نشان می‌دهند. این عارضه می‌تواند در بیماران مبتلا به بدخیمی‌های خونی که تحت پیوند قرار گرفته‌اند، با پیامدهای بالینی جدی همراه باشد.

کورتیکواستروئیدها درمان خط اول GVHD حاد محسوب می‌شوند، با این‌ حال، در برخی بیماران پاسخ کافی ایجاد نمی‌شود و بیماری وارد مرحله مقاوم به کورتیکواستروئید می‌شود. در چنین شرایطی، استفاده از گزینه‌های درمانی جدید، از جمله فرآورده‌های سلول‌های مزانشیمی با قابلیت تعدیل پاسخ ایمنی، اهمیت ویژه‌ای پیدا می‌کند.

از ایده تا دریافت مجوز در حاشیه این نشست، معاون فنی و نوآوری شرکت دانش بنیان، درباره روند شکل‌گیری و توسعه و مسیری که این فرآورده تا دریافت مجوز طی کرده است، توضیحاتی ارائه کرد و گفت: توسعه یک فرآورده سلول‌درمانی تنها به انتخاب منبع سلولی محدود نمی‌شود و مجموعه‌ای از مراحل علمی، فنی، تولیدی، کنترل کیفی، بالینی و رگولاتوری باید به‌ صورت هماهنگ طی شود تا یک ایده پژوهشی به محصولی قابل استفاده در محیط بالینی تبدیل شود. فرآیند توسعه ویراپلاسل با انتخاب سلول‌های بنیادی مزانشیمی مشتق از جفت انسان و طراحی فرآیند جداسازی، تکثیر و تهیه یک فرآورده استاندارد آغاز شد.

در ادامه، استانداردسازی تولید و تعریف شاخص‌های کنترل کیفیت برای بررسی هویت، خلوص، زنده‌مانی، ایمنی و ویژگی‌های عملکردی محصول بخش مهمی از مسیر توسعه را تشکیل داد. کاظمی تأکید کرد: در فرآورده‌های سلولی، خود سلول زنده جزء اصلی محصول درمانی است؛ بنابراین کنترل مواد اولیه، شرایط تولید، تکثیر، نگهداری، حمل و ویژگی‌های محصول نهایی اهمیت ویژه‌ای دارد.

وی افزود: پس از تکمیل مراحل توسعه و ارزیابی‌های لازم، مطالعات بالینی برای بررسی ایمنی و اثربخشی فرآورده انجام شد و نتایج حاصل، همراه با مستندات تولید و کنترل کیفیت، در فرآیند ارزیابی رگولاتوری محصول مورد استفاده قرار گرفت. این مسیر در نهایت به دریافت تأییدیه سازمان غذا و دارو برای استفاده از این فرآورده در مدیریت GVHD مقاوم به کورتیکواستروئید در شهریور ۱۴۰۴ منجر شد.

کاظمی گفت: دریافت مجوز پایان مسیر توسعه نیست، بلکه آغاز مرحله‌ای جدید برای جمع‌آوری داده‌های بالینی، پایش ایمنی و اثربخشی و تعامل مستمر با پزشکان و مراکز درمانی است. تقدیر از استاد قوام‌زاده یکی دیگر از بخش‌های شاخص این رویداد، تقدیر از اردشیر قوام‌زاده، از چهره‌های برجسته حوزه هماتولوژی و پیوند سلول‌های بنیادی در ایران بود.

این بزرگداشت فرصتی برای ارج نهادن به سال‌ها تلاش علمی، آموزشی و بالینی ایشان در توسعه دانش هماتولوژی و پیوند سلول‌های بنیادی و درمان بیماران مبتلا به بیماری‌های خونی فراهم کرد. برگزاری این نشست علمی، تلاشی در جهت تقویت ارتباط میان پژوهش، توسعه محصول و کاربرد بالینی درمان‌های سلولی و ایجاد بستری برای تبادل دانش میان متخصصان، پژوهشگران و فعالان صنعت سلول‌درمانی کشور بود.