عاملی: نخبگی باید در خدمت حل مسائل کشور و پیشرفت تمدنی ایران باشد

دکتر سیدرضا عاملی در گفت‌وگو با ایسنا، ضمن بیان این مطلب با اشاره به رویکرد مطرح‌شده از سوی رهبر معظم انقلاب در زمینه نخبگی، اظهار کرد: به نظر می‌رسد در این رویکرد، مفهوم نخبگی در چارچوب یک «زیست‌بوم نخبگی» بازتعریف شده است؛ زیست‌بومی که الگوی نخبگی فرهنگی و الهی، با تأکید بر شخصیت والای حضرت فاطمه زهرا (سلام‌الله‌علیها)، در آن جایگاه محوری دارد. این نگاه می‌تواند سرآغاز رویکردی متفاوت به مسئله نخبگی باشد.

وی افزود: در این چارچوب، زنجیره نخبگی از عرصه‌هایی همچون ورزش و علم و فناوری تا قهرمانان جهاد و شهادت امتداد می‌یابد. چنین نگاهی، نخبگی را در سطحی فراتر از حوزه‌های منفرد تعریف می‌کند و با ترسیم زنجیره‌ای از قلمروهای مختلف نخبگی، جغرافیای این مفهوم را گسترش می‌دهد.

این رویکرد را می‌توان نگاهی تمدنی به موضوع نخبگی دانست. حجت الاسلام عاملی با بیان اینکه تأکید صرف بر یک حوزه، مانع شکل‌گیری زیست‌بوم جامع نخبگی می‌شود، تصریح کرد: اگر تنها بر قهرمانی در ورزش، یا صرفاً بر علم و فناوری، یا فقط بر نخبگی در عرصه‌های فرهنگی تأکید کنیم، نمی‌توانیم زنجیره‌ای را که اجزای یک زیست‌بوم نخبگانی را به یکدیگر پیوند می‌دهد، به‌درستی شکل دهیم.

آنچه اهمیت دارد، توجه هم‌زمان به ظرفیت‌های گوناگون و ایجاد پیوند میان آنها در چارچوب یک نگاه کلان و تمدنی است. رئیس دانشکده مطالعات جهان دانشگاه تهران در ادامه، با اشاره به تأکید بر علوم پایه و علوم انسانی، گفت: یکی از نکات مهم در این رویکرد، توجه به جایگاه علوم پایه و علوم انسانی است.

علوم انسانی را نیز باید در زمره زیرساخت‌های اساسی زیست تمدنی و اجتماعی جامعه به شمار آورد؛ زیرا شناخت و سامان‌دهی مسائل انسانی، اجتماعی و فرهنگی، نقشی بنیادین در شکل‌گیری و تقویت حیات تمدنی دارد. از این منظر، نخبگی باید به تقویت زیرساخت‌های علمی و تمدنی کشور کمک کند.

وی با تأکید بر اینکه نخبگی نباید به یک عنوان یا موقعیت نمادین محدود شود، اظهار کرد: نخبگی امری آیینی و مقطعی نیست، بلکه باید با توانایی حل مسئله و پاسخ‌گویی به نیازهای واقعی جامعه پیوند داشته باشد. در این نگاه، نخبگی با مفهوم «ایران قوی» ارتباط پیدا می‌کند و از نخبگان انتظار می‌رود ظرفیت‌های علمی، فرهنگی و تخصصی خود را در مسیر رشد و پیشرفت کشور به کار گیرند.

حجت الاسلام عاملی عاملی با اشاره به ضرورت جبران عقب‌ماندگی‌های تاریخی ایران افزود: در تحلیل تاریخی مطرح‌شده در این رویکرد، دو قرن گذشته، به‌ویژه دوره‌های قاجار و پهلوی، از منظر رکود و عقب‌ماندگی مورد توجه قرار می‌گیرند. اگر هدف، دستیابی به پیشرفت و جبران عقب‌ماندگی‌های تاریخی کشور باشد، لازم است تعریف نخبگی و مسئولیت نخبگان نیز متناسب با این هدف بازنگری شود.

نخبگان باید نقش خود را در فرایند رشد، توسعه و پیشرفت ایران به شکلی فعال‌تر و مسئله‌محورتر تعریف کنند. وی ادامه داد: برای جبران عقب‌ماندگی‌های گذشته، باید از همه ظرفیت‌های علمی و فناورانه کشور، از توان عمومی و متوسط جامعه علمی گرفته تا ظرفیت‌های ویژه نخبگانی، بهره گرفت.

در این میان، تقویت زیرساخت‌های علم، به‌ویژه علوم پایه و علوم انسانی، اهمیت اساسی دارد. هم‌افزایی این ظرفیت‌ها می‌تواند به عبور از رکودهای تاریخی و فراهم شدن زمینه پیشرفت کشور کمک کند.

عضو شورای عالی انقلاب فرهنگی با اشاره به افق ترسیم‌شده برای آینده ایران خاطرنشان کرد: در این نگاه، ایرانِ قوی و پیشرفته باید از قدرتی برخوردار باشد که در کنار توان علمی، فناورانه و مادی، بر بنیان‌های الهی و معنوی استوار باشد و اهدافی متعالی را دنبال کند. پیشرفت نیز نباید صرفاً به رشد مادی یا توسعه فناورانه محدود شود، بلکه باید در مسیر آرامش و امنیت جامعه و تأمین صلاح، فلاح و رستگاری مردم قرار گیرد.

حجت الاسلام عاملی در پایان تأکید کرد: تحقق چنین افقی مستلزم آن است که همه اجزای زیست‌بوم نخبگی، از علم و فناوری و علوم انسانی تا فرهنگ، ورزش و عرصه‌های جهاد و شهادت، در ارتباطی منسجم و هدفمند قرار گیرند و ظرفیت‌های خود را در خدمت پیشرفت تمدنی ایران عزیز به کار گیرند. در این چارچوب، نخبگی نه مفهومی محدود و منفرد، بلکه بخشی از یک منظومه گسترده برای ساختن آینده کشور خواهد بود.